Etymologiewiki - Gebruikersbijdragen [nl]

komkommertijd

2011-06-04T10:04:53Z

EwoudS:

Leenvertaling van het Duitse ''Sauregurkenzeit'', dat sinds de 18e eeuw bekend is. Tot nu toe dateerde de vroegste bewijsplaats van ''komkommertijd'' uit 1871 (WNT), wat ontlening uit het Duits nog enigszins onzeker maakte, maar ook in het Nederlands blijkt het al langer voor te komen. De vroegste bewijsplaats is momenteel het Rotterdamse patriottenblad ''Het Saturdags Kroegpraatje'' van 14 juli 1787. ,,Is er van de week ook wat nieuws van de groote Heeren uit den Haag?’’, vraagt Piet hier aan Kees. ,,Neen’’, antwoordt Kees, ,,maar je mot denken, het is, regtevoort [momenteel], in de komkommertyd, en dan staat alles zoo wat stil.’’

[jeroen hier svp afbeelding 1787]

Vervolgens vinden we het woord in 1792 (,,het schijnt wel een eeuwigdurende komkommertijd’’), en in 1793 zelfs in een vertaalwoordenboek (Marin, Nederlands-Frans, 6de editie: ,,’t is in den komkommertijd. ’T is den tijd dat er niet[s] te doen valt’’). Daarna komen we ''komkommertijd'' decennialang niet meer tegen, maar dat is zonder twijfel te verklaren uit het feit dat er voor deze periode relatief weinig bronnen digitaal ontsloten zijn. Vanaf 1858 duikt ''komkommertijd'' geregeld in Nederlandse kranten op. Dit sluit aan bij de ontwikkeling in het Duits, want volgens Pfeifer (1993, blz. 1170) raakte het woord in het midden van de 19e eeuw bij Duitse kranten in de mode.

[jeroen hier svp afbeelding 1858]
Bron: Nieuw Amsterdamsch handels- en effectenblad, 7-6-1858
(ES)

komkommertijd

2011-06-04T10:01:36Z

EwoudS: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Leenvertaling van het Duitse ''Sauregurkenzeit'', dat sinds de 18e eeuw bekend is. Tot nu toe dateerde de vroegste bewijsplaats van ''komkommertijd'' uit 1871 (WNT), w...'

Leenvertaling van het Duitse ''Sauregurkenzeit'', dat sinds de 18e eeuw bekend is. Tot nu toe dateerde de vroegste bewijsplaats van ''komkommertijd'' uit 1871 (WNT), wat ontlening uit het Duits nog enigszins onzeker maakte, maar ook in het Nederlands blijkt het al langer voor te komen. De vroegste bewijsplaats is momenteel het Rotterdamse patriottenblad ''Het Saturdags Kroegpraatje'' van 14 juli 1787. ,,Is er van de week ook wat nieuws van de groote Heeren uit den Haag?’’, vraagt Piet hier aan Kees. ,,Neen’’, antwoordt Kees, ,,maar je mot denken, het is, regtevoort [momenteel], in de komkommertyd, en dan staat alles zoo wat stil.’’

[jeroen hier svp afbeelding 1787]

Vervolgens vinden we het woord in 1792 (,,het schijnt wel een eeuwigdurende komkommertijd’’), en in 1793 zelfs in een vertaalwoordenboek (Marin, Nederlands-Frans, 6de editie: ,,’t is in den komkommertijd. ’T is den tijd dat er niet[s] te doen valt’’). Daarna komen we ''komkommertijd'' decennialang niet meer tegen, maar dat is zonder twijfel te verklaren uit het feit dat er voor deze periode relatief weinig bronnen digitaal ontsloten zijn. Vanaf 1858 duikt ''komkommertijd'' geregeld in Nederlandse kranten op. Dit sluit aan bij de ontwikkeling in het Duits, want volgens Pfeifer (1993, blz. 1170) raakte het woord in het midden van de 19e eeuw bij Duitse kranten in de mode.

Bron: Nieuw Amsterdamsch handels- en effectenblad, 7-6-1858

chick

2011-05-09T11:19:54Z

EwoudS: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Betekenis: ‘meisje’, ‘jonge vrouw’. Verkleinvorm: ''chickie''. Vaak in de verbinding ''lekkere chick'' of ''lekker chickie'' en dan doorgaans enigszins denigre...'

Betekenis: ‘meisje’, ‘jonge vrouw’. Verkleinvorm: ''chickie''. Vaak in de verbinding ''lekkere chick'' of ''lekker chickie'' en dan doorgaans enigszins denigrerend bedoeld, met een seksuele lading (‘lekker ding’, ‘lekkere meid’). Begin jaren zestig uit het Amerikaans-Engels overgenomen, waar ''chick'' al sinds de jaren twintig van de 20ste eeuw wordt gebruikt voor ‘jonge vrouw’. De oorspronkelijke betekenis, in het Engels, is ‘kuiken’ en ‘jong van een dier’. Vroegste Nederlandse bewijsplaats: Remco Campert, ''Het leven is vurrukkulluk'' (1961). Campert schrijft: “Dat kun je niet maken bij die chick, jongen.” En: “Nee, jongen, die chick is toevallig een hele jofele chick.” Van 1968 tot 2008 bestond een tijdschrift genaamd ''Chick'', een van de eerste pornografische tijdschriften in Nederland.
In de huidige jeugdtaal, sinds circa 2010, wordt ''chick'' ook op een neutrale manier gebruikt voor ‘vriendin’ of ‘verkering’ (E. Sanders, ‘Ik zit met me chick op de bank’, ''NRC Handelsblad'' 9-5-2011).

compact

2011-03-18T10:50:11Z

EwoudS:

Twee correcties in art ''compact'' bn. ‘vast, dicht’

1. Vroegere datering

Er staat nu: [1872; Dale].
Vervangen door:[1833; ''Bredasche courant'', 25-06-1833 "de compacte druk en kleine letter"].

[2] Correctie:

Er staat nu:

Daarnaast bestond in het Middelnederlands en Vroegnieuwnederlands een niet verwant zn. ''compact'' ‘verdrag, overeenkomst’ [15e eeuw; MNW], een afleiding bij Latijn ''pactum'' ‘verdrag’.

Correcter: een afleiding bij Latijn ''compactum'' 'verdrag'.

[3] Aanvulling:

Kramers’ ''Algemeene kunstwoordentolk'' (1855) kent ''compact'' tevens als filosofische term, voor ‘een begrip dat vele kenmerken heeft, een veelomvattend begrip’.

compact

2011-03-17T16:02:42Z

EwoudS:

Twee correcties in art compact bn. ‘vast, dicht’

1. vroegere datering

Er staat nu: 1872; Dale]
Vervangen door:[1833; Bredasche courant, 25-06-1833 "de compacte druk en kleine letter"].

[2]
Er staat nu:

Daarnaast bestond in het Middelnederlands en Vroegnieuwnederlands een niet verwant zn. compact ‘verdrag, overeenkomst’ [15e eeuw; MNW], een afleiding bij Latijn pactum ‘verdrag’, zie → pacht en → pact.

Correcter: een afleiding bij Latijn compactum 'verdrag'.

[3]
mogelijke uitbreiding:

Kramers’ Algemeene kunstwoordentolk (1855) kent compact tevens als filosofische term, voor ‘een begrip dat vele kenmerken heeft, een veelomvattend begrip’.

compact

2011-03-17T16:02:21Z

EwoudS:

Twee correcties in art compact bn. ‘vast, dicht’

1. vroegere datering

Er staat nu: 1872; Dale]
Vervangen door:[1833; Bredasche courant, 25-06-1833 "de compacte druk en kleine letter"].

[2]
Er staat nu:
Daarnaast bestond in het Middelnederlands en Vroegnieuwnederlands een niet verwant zn. compact ‘verdrag, overeenkomst’ [15e eeuw; MNW], een afleiding bij Latijn pactum ‘verdrag’, zie → pacht en → pact.

Correcter: een afleiding bij Latijn compactum 'verdrag'.

[3]
mogelijke uitbreiding:

Kramers’ Algemeene kunstwoordentolk (1855) kent compact tevens als filosofische term, voor ‘een begrip dat vele kenmerken heeft, een veelomvattend begrip’.

compact

2011-03-17T15:59:01Z

EwoudS: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Twee correcties in art compact bn. ‘vast, dicht’ 1. vroegere datering Er staat nu: 1872; Dale] Vervangen door:[1833; Bredasche courant, 25-06-1833 "de compacte...'

Twee correcties in art compact bn. ‘vast, dicht’

1. vroegere datering

Er staat nu: 1872; Dale]
Vervangen door:[1833; Bredasche courant, 25-06-1833 "de compacte druk en kleine letter"].

[2]
Er staat nu:
Daarnaast bestond in het Middelnederlands en Vroegnieuwnederlands een niet verwant zn. compact ‘verdrag, overeenkomst’ [15e eeuw; MNW], een afleiding bij Latijn pactum ‘verdrag’, zie → pacht en → pact.

Correcter: een afleiding bij Latijn compactum 'verdrag'.

[3]
mogelijke uitbreiding:

Kramers’ Algemeene kunstwoordentolk (1855) kent compact tevens als filosofische term, voor ‘een begrip dat vele kenmerken heeft, een veelomvattend begrip’.