Etymologiewiki - Gebruikersbijdragen [nl]

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/T

2026-04-14T06:00:53Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[taalpurist]]'''

'''[[tafel van vermenigvuldiging]]'''

'''[[tandarts]]'''

'''[[taperaansluiting]]''' bepaalde rijstrook, genoemd in rij-examens

'''[[tarp]]''' soort tent

'''[[tauw, tauwlaag, tau]]''' Zuidwest-Limburgse term: harde kalkbank ontstaan door verkitting van een kalksediment in een vroeg stadium na afzetting, gedurende een fase van lage sedimentatiesnelheid. Het is een laag die zich kenmerkt door een grotere hardheid dan de boven/onderliggende lagen kalksteen. Lokaal mergel genoemd. Een andere benaming is Heerd (heerdlaag).

'''[[tawaaf]]''' Arabisch

'''[[taxiën]]''' sinds circa 1930, van taxi, overdrachtelijke betekenis, in het Engels is de betekenis bekend sinds 1911, dus wrs daaraan ontleend

'''[[teerhartigheid]]'''

'''[[teerspijze]]'''

'''[[tegenligger]]''' aanvankelijk voor schepen die idd op het water 'liggen'; zie ook https://ivdnt.org/actueel/woorden-van-de-week/woordbaak/wat-heeft-een-tegenligger-met-liggen-te-maken/

'''[[tegenstribbelen]]'''

'''[[tegenvallen]]'''

'''[[tegenwoordigheid]]''': -- van geest

'''[[tegoed]]'''

'''[[tekenaap]]'''

'''[[teler]]'''

'''[[teleporteren, teleportatie]]'''

'''[[tenietdoen]]'''

'''[[tentharing]]'''

'''[[terabyte]]'''Tera- is een voorvoegsel in namen van maten en gewichten ter aanduiding van het biljoenvoud van het in het grondwoord genoemde (1012) (symbool: T, en de herkomst daarvan in de oorspronkelijke betekenis staat hier: https://etymologiebank.nl/trefwoord/tera

'''[[tercerone]]'''

'''[[terechtstellen, -stelling]]'''

'''[[terril]]''' een Vlaams woord voor een steenberg bij een koolmijn. We hebben het geleend bij onze Waalse landgenoten, die voor ons steenkoolmijnen en dus steenbergen hadden. Het is dus oorspronkelijk een Waals of Belgisch-Frans woord, afgeleid van terre. In het Engels is het spoil heap, in het (Brits) Engels is ook: (colliery) spoil tip.

'''[[teringwijf]]'''

'''[[terotechnologie]]'''

'''[[terrorisme]]'''

'''[[terzake]]'''

'''[[terzelfder tijd]], [[terzelfder tijd|tezelfdertijd]]'''

'''[[te zijner tijd]]'''

'''[[theedoek]]''' oorspronkelijk een doek waarmee theekopjes en andere vaatwerk werden afgedroogd, maar waarom juist theekopjes en niet bijvoorbeeld koffiekopjes? En hoe heette zo'n ding dan vroeger? De benaming theedoek stamt uit de 18e eeuw.

'''[[theeworst]]''' Op Wikipedia staat wat informatie, waaronder dit: De oorsprong van theeworst ligt in Rügenwalde, het huidige Poolse Darłowo, waar de worst sinds 1874 gefabriceerd wordt. De naam zou afkomstig zijn van de gewoonte deze worst op sandwiches bij de thee te serveren.

'''[[thesauriër-generaal]]'''

'''[[tijdelijk geheugenverlies]]''', of '''[[tga]]'''

'''[[tijdgeest]]'''

'''[[tijdperk]]'''

'''[[tijdschrift]]'''

'''[[tinnitus]]'''

'''[[toedeloe]]''' antedatering: DIn de TV serie ‘Pipo en de Waterlanders’ uit 1963 is het de naam van de exotische assistente van professor Piekhaar, gespeeld door Hannah van der Vlugt. Als zij zich voorstelt aan Pipo (en Felicio) dan maakt zij een zwaaiend gebaar met haar hand en zegt: “Ik ben Toedeloe.” Als zij later vertrekt dan zwaait ze naar Pipo en zegt (als afscheidsgroet): “toedeloe.”

'''[[toegang]]'''

'''[[toekennen]]'''

'''[[toentertijd]]'''

'''[[toestendig]]''' = behorende aan, vooral Oost-Nederlands

'''[[toe- in o.a. toegeven, toelaten]]'''

'''[[toewijding, toegewijd]]'''

'''[[torenen, uittorenen]]'''

'''[[tormenteren]]'''

'''[[torrent]]''' het werkwoord waar het van is afgeleid: https://etymologiebank.nl/trefwoord/torridus; in het Engels heeft dat Latijnse werkwoord in de 17e eeuw de betekenis ‘toestromen, heftig bewegen’ gekregen.

'''[[transparantie]]'''

'''[[treeknorm]]'''streefnorm die weergeeft binnen welke tijd een patiënt in principe recht op zorg moet hebben.In 2005 zo genoemd toen zorgverzekeraars en zorgaanbieders over de lange wachttijden overleg voerden op landgebied Den Treek in Leusden

'''[[trefwoord]]'''

'''[[trepaan]]''' schedelboor

'''[[tremperen]]'''

'''[[treurnis]]'''

'''[[tribalisme]]'''

'''[[trigger]]'''

'''[[tuchtrecht]]'''

'''[[tupperware]]'''

'''[[tussendoor]]'''

'''[[tussendoortje]]'''

'''[[tweelingziel]]'''

'''[[typefout]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/P

2026-04-07T12:09:15Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[paalhoofd]]'''

'''[[paardenkastanje]]'''

'''[[paashaas]]'''

'''[[pabbezail]]''' (Tiens dialect), komt waarschijnlijk van ''rabechas'' (solde) in het Spaans. Het woord wordt vaak gebruikt in deze streek voor rommel maar ook voor slecht volk. In Glabbeek bij Tienen is er trouwens een veldslag geweest tegen de Spaanse legers en treft men nog Spaanse familienamen aan zoals Vica.
Tienen ligt in Vlaams-Brabant tussen St-Truiden en Leuven.

'''[[paletti]]''': in een Oeteldonkse uitdrukking ‘Alles paletti’ (alles okay). Zelf vond ik (http://li.wikipedia.org/wiki/Alles_paletti): Alles paletti is verwaant an pleite, dat in 't Nederlands weg of verdwenen betekent en via 't Jiddische pleta dat vlucht betekent en 't Bargoens in 't Nederlands is kaome. 't Jiddische waoërd gèèt truuk óp 't Hebreeuwse p'leta dat redding en överbliefsel betekent. 't Duutsje waoërd pleite of Pleite, gèèt direc truuk op 't Hebreeuws en betekent bankroet. Alles paletti is mèt die betekenis verwaant en betekent dan ooch dat me gódsedaank nog ènniges haat wete te redde van d'r bankroet.

'''[[palingworst]]'''

'''[[pamperen]]'''

'''[[pandemie]]'''

'''[[panna]]''' = Sranan? van oorsprong, slang, betekent "poortje" in voetbal (d.w.z. de bal tussen de benen van een ander doorschoppen).

'''[[panna cotta]]'''

'''[[pandoering]]''' = Vlaams, pak slaag, aframmeling, ook figuurlijk; voorbeeld laatst op de BRT-TV: Feyenoord bekwam te Eindhoven op het veld van PSV een ware pandoering: 10-0). Iemand een “pandoering” geven lijkt mij te maken hebben met de pandoeren (Hongaarse? soldaten)die wellicht onder het Oostenrijks bewind ook in de Zuidelijke Nederlanden gelegerd waren. Hadden die een slechte reputatie, of komt het van het gelijknamige kaartspel? Volgens http://www.encyclo.nl/begrip/pandoering en de Wikipedia is het van pandoer afgeleid, welk woord er wel in staat.

'''[[panettone]]'''

'''[[paranormaal]]'''

'''[[pantoffelparade]]'''

'''[[participatiesamenleving]]'''

'''[[passievrucht]]'''

'''[[pasklaar]]'''

'''[[patser]]''' in aanvulling op de in de etymologiebank gegeven informatie: Het maken van goudleer werd "patsen" genoemd, een "patser" is nog steeds iemand die overdreven met zijn rijkdommen pronkt. Deze informatie is in het Lakenhalmuseum in Leiden te lezen en ook in het Wikipedia-lemma over goudleer

'''[[pencee]]'''

'''[[peer: met de gebakken peren zitten]]'''

'''[[peeskamer]]'''

'''[[pepernoot]]'''

'''[[perifeer]]'''

'''[[persoonlijkheid]]'''

'''[[persrat]]'''

'''[[pervasief]]'''

'''[[pielen, gepiel]]'''

'''[[piepschuim]]'''

'''[[pierenbad]]'''

'''[[piezewieter]]''' = regenworm, gebruikt in Sint Jansteen Zeeuws Vlaanderen

'''[[Piggelmee]]'''

'''[[pijnappelklier]]''' - [https://www.dbnl.org/tekst/spin003nage01_01/spin003nage01_01_0006.php?q=pijnappelklier#hl1 Spinosa 1677]

'''[[pijp: de -- uitgaan]]'''

'''[[pijpaarde]]'''

'''[[Pikorde]]'''

'''[[pineut]]'''
De verklaring vanuit Eng. ''peanut'' is vanwege de klemtoon niet waarschijnlijk. Kan dit van (Latijns-Amerikaans) Spaans ''piñata'' komen? De betekenis daarvan ligt veel dichterbij en de klemtoon is overeenkomstig.

'''[[pislink, pisnijdig, pissig]]'''

'''[[plaaggeest]]'''

'''[[plaatshebben]]'''

'''[[plankenkoorts]]'''

'''[[plaatsvinden]]'''

'''[[plattegrond]]'''

'''[[platteland]]'''

'''[[plechtig]]'''

'''[[pleefiguur]]'''

'''[[pleischaal]]''' , waarvan het synoniem parallelliniaal is. In 'Onze zeilvissloepen', geschreven door Frans Bly wordt het woord geschreven als peilschaal, doch dit is waarschijnlijk een zetfout. De algemeen gangbare term in de zeevaart is pleischaal. De meeste uitvoeringen ervan bestaan uit twee latten die parallel aan elkaar kunnen verschoven worden. Op de zijkanten van de lat is ofwel een graadverdeling of een verdeling in 32 kompasstreken aangebracht. Het toestel is dus een soort gradenboog dat dient om koersen of peilingen in de zeekaart te brengen.

'''[[pleverkoek, pleverkouk]]''' (Gronings) 'eierkoek'; wellicht van ‘palaveren’ (zie palaver), dat afkomstig is uit Portugal? Veel Portugese Joden zijn uitgeweken naar de Nederlanden. In het Gronings dialect wordt een eierkoek pleverkoek genoemd. Het is volstrekt onduidelijk waar dat woord vandaan komt. Prof Wout van Bekkum (hoogleraar Semitische talen) suggereert dat het woord plever afkomstig zou kunnen zijn van het woord palaveren. Na afloop van een begrafenis werd met name in de provincie Groningen een eierkoek geserveerd en werden brede palavers gevoerd. Met name de stad Groningen en Winschoten hadden grote Joodse gemeenschappen, zodat invloed van Portugese Joden verondersteld mag worden.

'''[[pleur, bakkie pleur]]'''

'''[[ploertendoder]]'''

'''[[plofkip]]'''

'''[[plooibaar]]'''

'''[[plotsklaps]]'''

'''[[pluimvee]]'''

'''[[plunjebaal]]'''

'''[[podding]]''' De herkomst en verspreiding van het woord podding, synoniem aan pudding, interesseert mij al sinds begin jaren ‘60. Mijn moeder (1915-1976) mocht als dochter van de dorpsdokter van Hummelo (Gld) speelde begin jaren ’20 wel eens bij een vriendinnetje uit de lokale adellijke familie Van Pallandt in kasteel Keppel en mocht wel eens blijven eten. Daarbij leerde ze dat “pudding” niet het gepaste woord was. Dat was “burgerlijk”. Het hoorde “podding” te zijn. Begin jaren ’60 verscheen op mijn (°1944) middelbare school, het Koninklijk Atheneum in Berchem-Antwerpen, een nieuwe “studiemeester”. Een dertiger, omvangrijk in gewicht, die zijn oprechte best deed om onze sympathie te winnen. Op een regenachtige dag nam hij dan ook enthousiast deel aan een voetbalwedstrijd (leraren tegen leerlingen als ik me goed herinner). Het veld was glad door de regen. Bij een run op de bal ging hij dan ook onderuit en door zijn massa schoof hij een tiental meter op zijn zitvlak over het grasveld, gelijk een gelatinepudding uit een tekenfilm van Tom en Jerry. Zijn bijnaam ontstond spontaan ter plekke, in het Antwerpse dialect: “de Podding”.
De site www.vlaamswoordenboek.be vermeldt podding ook als het Antwerpse dialectwoord, maar tevens als het woord voor broodpudding in Aalst en Brussel, met een variant poting in West Vlaanderen.
Broodpudding is ook bij Indische Nederlanders en Indonesiërs bekend als podding rotti, podding roti of poding roti (beide o’s als in pot uitgesproken). Roti is het Indonesische woord voor brood en niet synoniem aan Surinaamse roti (die uit India stamt). Poding is het Indonesische woord voor pudding volgens de Kamus Indonesia-Belanda op mijn pda.
Dat woorden uit het Zuiden van ons taalgebied het langst bleven hangen bij de adel (en hogere burgerij) in Nederland heeft mij nooit verbaasd. Zij wisselden het Frans in voor een taal die gevormd was in het 16e -17e eeuwse Brabant en Vlaanderen.
Hoe oud is de pudding eigenlijk als gerecht? Misschien was de eerste pudding inderdaad een broodpudding.

'''[[poele]]'''

'''[[poenig]]'''

'''[[poerzwart]]''' zwart van het vuil

'''[[poetryslam]]'''

'''[[polariteit]]'''

'''[[polkabrok, polkahaar]]''' Hierbij een link naar RTV Rijnmond https://www.rijnmond.nl/nieuws/155900/Waarom-heten-die-snoepjes-polkabrokken Genoemde woorden polkabrok en polkahaar ontbreken in de Etymologiebank. Ook het gebruik van polka- in de 19e eeuw, als aanduiding voor populariteit en/of versterking, is niet vermeld.

'''[[poortwachter]]'''

'''[[porte-manteauwoord]]'''

'''[[positieven: bij zijn - zijn]]'''

'''[[postbus]]'''

'''[[potbroeder]]'''

'''[[potjeslatijn]]'''

'''[[pottenkijker]]'''

'''[[pot verdikkeme]]'''

'''[[prak]]''' Verplaatsbaar laag podiumpje (theatertaal) (Pauline Cornelisze, de Volkskrant, 8 november 2025)

'''[[predatie]]'''

'''[[preekstoel]]''', ook als aanduiding van een deel van de railing (op de boeg) van een zeiljacht

'''[[prefabriceren]]'''

'''[[pregen]]'''

'''[[prepuberteit]]'''

'''[[presbyacusis]]'''

'''[[pressie]]'''

'''[[pret]]''' in de uitdrukking ''Dat mag de pret (of pet) niet drukken''. Volgens mijn man is de uitdrukking ''dat mag de pet niet drukken'' omdat in vroeger tijden lijfeigenen de pet moesten afnemen voor hun meerderen. Uit protest namen zij de pet niet af, maar drukte alleen de klep naar beneden. Hij heeft deze verklaring ooit ergens gehoord/gelezen, maar we hebben het nooit meer kunnen vinden in boeken met uitdrukkingen en gezegden etc.

'''[[pretletter]]'''

'''[[pretpark]]'''

'''[[prettig]]'''

'''[[prikkelen]]'''

'''[[prinsessenboon]]'''

'''[[prinsjesdag]]'''

'''[[proactief]]'''

'''[[procureursspek]]''' mager, doorregen spek dat op de boterham gegeten wordt; en: '''[[procureurlapje]]'''

'''[[proefkonijn]]'''

'''[[profileren]]'''

'''[[professionalisme]]'''

'''[[profetenbrood]]''' Wij kochten gisteren in Burgh-Haamstede 'profetenbrood' - gemaakt volgens een klassiek recept - wat is de oorsprong van deze benaming?

'''[[projectie]]'''

'''[[programmeur]]'''

'''[[prosciutto]]'''

'''[[proseliteren]]'''

'''[[prototype]]'''

'''[[provocatie]]'''

'''[[proxy]]''' Een nieuw woord in onze taal is de aan het Engels ontleende term PROXY, met wel ca. 15 betekenissen in de IT-wereld, en in de naam van de ziekte "syndroom van Münchhausen by proxy", een psychiatrisch ziektebeeld.

'''[[puberaal]]'''

'''[[Puffelen, Van -]]''' 'lekker bezig, Van Puffelen'. En allerlei varianten met diezelfde naam. 'Loop niet zo te treuzelen, Van Puffelen'.

'''[[punthoofd]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/G

2026-03-14T10:16:22Z

Nicoline:

[[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==G==
'''[[gangmaker]]'''

'''[[gaslighting]]'''

'''[[geboeid]]'''

'''[[gebruik]]''' m.n. de betekenisontwikkeling

'''[[geestgrond]]'''

'''[[gek als een deur]]'''

'''[[geld stinkt niet]]''' (en/of: pecunia non olet)

'''[[gelijkheid, gelijkwaardigheid]]'''

'''[[gelijkvloers]]'''

'''[[genadebrood]]'''

'''[[genadeklap]]'''

'''[[genoeglijk]]'''

'''[[genootschap]]'''

'''[[gentrificatie]]'''

'''[[geriefhoutbosje]]'''

'''[[geserreerd]]'''

'''[[gesofistikeerd]]'''

'''[[getourmenteerd]]'''

'''[[gevankelijk]]'''

'''[[gewenning]]'''

'''[[gewichtig]]'''

'''[[giechel]]''' meisje dat steeds zit te giechelen; grote neus

'''[[gieter]]''' antedatering in: Comptes de l'argentier de Charles le Téméraire, duc de Bourgogne, 1470: Ghieter (oudste datering was tot nu toe ghieter -haustrum: lignum excavatum quo hauriunt nautae aquam ad irriganda vela, KIL. [1588]
:Kan iemand die meer weet van Frans controleren of dit de juiste betekenis van 'gieter' is? Het citaat luidt "...pour une bende de fer, une corde et ung ghietre" [http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/jds_0021-8103_2005_num_1_1_1690] - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 31 jul 2013 12:15 (CEST)

'''[[gillende keukenmeid]]'''

'''[[glühwein]]'''

'''[[gnomonisch]]'''

'''[[godsgruwelijk]]'''

'''[[godsnakend]]'''

'''[[godzijdank]]'''

'''[[gok]]''' neus

'''[[gortdroog]]'''

'''[[graf: zich omdraaien in zijn graf]]'''

'''[[granuloom]]'''

'''[[gratenpakhuis]]'''

'''[[griezelig]]'''

'''[[grijpgraag]]'''

'''[[grondelen]]''' - fourageermethode van bepaalde watervogels

'''[[grootgrutter]]''' = eigenaar/ exploitant van een supermarktketen: in de jaren 1950 door Marten Toonder in zijn Heer-Bommel-strips gecreëerd personage Grootgrut ( handelaar in fijne comestibles: dus een dure kruidenier) als archetype/ karikatuur van de kleine middenstander; van deze naam afgeleid: jaren 1980: grootgrutter = Albert Heijn en later andere supermarktketens. "DE"Grootgrutter = nog altijd Ahold/ Albert Heijn.

'''[[groundhog day]]'''

'''[[grutter]]''' = oorspr. handelaar in grutterswaren ( gort, bonen, meel etc.) vandaar: kruidenier (19e eeuw); voor de etymologie kan verder naar het lemma: grut worden verwezen;

'''[[gul]]''' - etymologiebank vermeldt niet veel meer dan dat het woord na 1600 opduikt. Mogelijk verband met middelengels ''gulle'', maar dat is ook duister. Is het soms Keltisch? Schots-Gaelisch heeft ''gaol'' dat bijna als gul uitgesproken word en zoiets als liefde, toeneiging betekent. [https://learngaelic.scot/dictionary/index.jsp?abairt=gaol&slang=both&wholeword=false zie&luister] [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Overleg gebruiker:Jcwf|overleg]]) 16 jun 2019 06:13 (CEST)

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/C

2026-01-14T07:24:10Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==C==

'''[[capoeira]]'''

'''[[cardioloog]]'''

'''[[caucus]]''', groep mensen met dezelfde politieke denkbeelden. Wikipedia vermeldt: Over de oorsprong van het woord caucus bestaan meerdere theorieën. Volgens sommige bronnen is het een Irokees woord dat 'vergadering van stamhoofden' betekent. Andere bronnen menen dat het woord uit het Latijn komt.

'''[[chiropractor]]'''

'''[[chocoladebeen]]'''

'''[[chocomel]]''' aanvankelijk merknaam

'''[[coloscopie]]'''

'''[[compos mentis]]'''

'''[[commissiekaas]]'''

'''[[community]]'''

'''[[compulsief]]'''

'''[[conatief]]'''

'''[[conservatisme]]'''

'''[[constitutionalisme]]'''

'''[[consultatie, consultant]]'''

'''[[containerbegrip]]'''

'''[[convalescentie]]'''

'''[[core]]'''

'''[[coulrofobie]]'''

'''[[covalentie]]'''

'''[[cryonist]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/N

2025-11-20T06:43:10Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

==N==

'''[[na-apen]]'''

'''[[naaldboom]]'''

'''[[nadar]]''' (dranghek) eponiem volgens Van Dale

'''[[nagel aan mijn doodkist]]'''

'''[[nagenoeg]]'''

'''[[nalatig]]'''

'''[[naijver]]'''

'''[[nauwgezet]]'''

'''[[Nedersaksisch]]'''

'''[[neerbuigend]]'''

'''[[nefrologie]]'''

'''[[Nibelung]]'''

'''[[niche]]'''

'''[[nijlgans]]'''

'''[[nokvorst]]'''

'''[[non-actief]]'''

'''[[non-fictie]]'''

'''[[normenkader]]'''

'''[[nou en of]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/K

2025-11-09T07:34:45Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==K==
'''[[kadaverdiscipline]]'''

'''[[kaleidoscoop]]'''

'''[[kaleiten, kalleiten]]''', ruw bepleisteren van een muur met een mortelspecie.(Roeselaars)(Midden West-Vlaanderen)

'''[[kal(l)isj geven]]''', harde trap tegen een bal geven. Vanwaar komt dit woord uit het Tiens dialect?

'''[[kamprechter]]'''

'''[[kanen]]''' In het EWN: Herkomst onzeker. Ik dacht, dat de oorsprong het Maleise makan - eten ww, makanan - eten zn was, en dat dat vooral via de Marine ietwat verbasterd in het Nederlands terechtgekomen was.

'''[[kaninefaten]]'''

'''[[kankerlijer]]'''

'''[[kanonnenvlees]]'''

'''[[kaptafel]]'''

'''[[karabijnhaak]]'''

'''[[kassiewijle]]'''

'''[[katjesavond]]'''. Dit is de woensdagavond voor geliefden met een weekeinde-relatie. Op internet wordt deze term incidenteel gebruikt, ik ken hem van hier uit de buurt (gemeente Bronckhorst).

'''[[kattenkwaad]]'''

'''[[kavelingen]]'''

'''[[keukenprinses]]'''

'''[[keurmerk]]'''

'''[[keuzestress]]'''

'''[[kibbitz]]'''

'''[[kicksen]]''' voetbalschoenen

'''[[kiele-kiele]]''' staat in bank zonder uitleg, zie WNT (ook met andere herksomt: het was kiele-kiele)

'''[[kift]]'''

'''[[kijkbuis]]'''

'''[[kiksaus]]'''

'''[[kipnuggets]]'''

'''[[klaarheid]]'''

'''[[klankbord]]'''

'''[[kleuterschool]]'''

'''[[kleindieren]]''' komt sinds 1937 in Nederlandse kranten voor en dan in een Duitse context, dus het is duidelijk dat het ontleend is aan het Duitse Kleintier.

<s>'''[[klootjesvolk]]'''</s>. Ik heb altijd gedacht dat het woord "klootjesvolk" verband had met het grootgrondbezit. Een "kloot" aarde is het kleinste stukje grond wat je kunt bezitten, namelijk de kloot aarde waar je op staat, of de kloot aarde waar je huisje op staat. Meer grond bezit je niet. Misschien is het interessant om dat eens te onderzoeken.
* '[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/klootjesvolk Klootjesvolk]' heeft al een pagina, daarom doorgestreept. Wel staan daar verschillende mogelijke verklaringen, dus als iemand nadere informatie heeft is dat natuurlijk nog altijd welkom. - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 8 sep 2011 09:38 (CEST)

'''[[kloothommel, klootviool]]'''

'''[[klopgeest]]'''

'''[[klopjacht]]'''

'''[[klussen]]'''

'''[[kneiter]]'''

'''[[knekelveld]]'''

'''[[knisperen]]'''

'''[[de knuppel in het hoenderhok gooien]]'''

'''[[koekepeer]]'''

'''[[koeienletters]]'''

'''[[koeienvlaai]]'''

'''[[koffie verkeerd]]''' WNT: verkeerde koffie of koffie verkeerd, in het eerste kwart der 20ste e. overgenomen uit duitsch kaffee verkehrt, koffie met veel melk er in.
Verkeerde koffie, koffie verkeerd: de drank koffie, waarbij de verhouding tusschen de bestanddeelen is omgekeerd, t.w. veel warme melk met een weinig koffie. || De zon schijnt prettig tegen de gevels, de winkels zijn open, voor de enge koffijhuizen beslaat de op elkander gepakte menigte de volle ruimte, bezig met het genot van haar eenvoudig ontbijt, van hare regte of verkeerde koffij, KNEPPELH. 10, 212 [1862].

'''[[koffiebroodje]]'''

'''[[kojangen]]''' Betekenis: slingeren van het schip. Kojang = 23 pikol. Hoe is het van gewichtseenheid tot werkwoord slingeren gekomen? (op meerdere plaatsen in deze betekenis gevonden)
:Ik kan de betekenisontwikkeling nog niet verklaren, maar heb wel andere gegevens gevonden. "Kojang" is oorspronkelijk maleis ''kojan'', de verschuiving -n -> -ng is door Europeanen gemaakt onder invloed van andere maleise woorden op -ng. Verder is de vergleijking 1 kojang = 23 pikol te simplistisch: Volgens [http://dbnl.org/tekst/_gid001185101_01/_gid001185101_01_0005.php deze pagina] verschilt de waarde in verschillende delen van Zuidoost-Azië.

'''[[kolderiek]]'''

'''[[koningsblauw]]'''

'''[[koninginnesoep]]'''

'''[[kooiaap]]'''Het woord 'kooiaap' heb ik nog niet gevonden. Een kooiaap is een meeneembare vorkheftruck die aan een vrachtwagen wordt gehangen. Deze zou een uitvinding zijn van Hessel Kooi uit Suurhuisterveen.

'''[[koolhydraten]]'''

'''[[koppeltjeduikelen, koppeltjeduiken, kopjeduikelen, kopjeduiken, kopjebuitelen]]'''

'''[[koprol]]'''

'''[[koptelefoon]]'''

'''[[korting]]'''

'''[[kostschool]]'''

'''[[kot]]'''

'''[[koukleum]]'''

'''[[krankjorem]]'''

'''[[krieken van de dag]]''het gaat om het woord krieken = piepen, dat wel op de etymologiebank staat, waarbij de betekenisverschuiving is geweest naar „breken, doorbreken”, een begrip dat zich gemakkelijk uit dat van „gedruis maken” kan ontwikkelen, aldus het historische Woordenboek der Nederlandsche Taal; verg. de verouderde uitdr. het kraken van den dag en het gebruik van aanbreken en doorbreken in toepassing op de dag en het licht.

'''[[krijger]]'''

'''[[kringgesprek]]'''

'''[[kroonprins]]'''

'''[[kruidnoot]]'''

'''[[kruissnelheid]]'''

'''[[kruistocht]]'''

'''[[kudos]]'''

'''[[kuierlatten]]'''

'''[[kulkoek]]'''

'''[[kunstgreep]]'''

'''[[kunstmest]]'''

'''[[kurkdroog]]'''

'''[[kutkammen]]'''

'''[[kwakel]]''' voetbrug, ook plaatsnaam

'''[[kwaliemoer]]'''

'''[[kwartiermaker]]'''

'''[[kwatong, kwatongen,kwadetong]]''' Belgisch-Nederlands: persoon die kwaad of slecht spreekt over iemand, achterklap, klappei ruziestoker

'''[[kwelgeest]]'''

'''[[kwetsbaar, kwetsbaarheid]]'''

'''[[kwistenbiebel]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/K

2025-10-20T05:58:54Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==K==
'''[[kadaverdiscipline]]'''

'''[[kaleidoscoop]]'''

'''[[kaleiten, kalleiten]]''', ruw bepleisteren van een muur met een mortelspecie.(Roeselaars)(Midden West-Vlaanderen)

'''[[kal(l)isj geven]]''', harde trap tegen een bal geven. Vanwaar komt dit woord uit het Tiens dialect?

'''[[kamprechter]]'''

'''[[kanen]]''' In het EWN: Herkomst onzeker. Ik dacht, dat de oorsprong het Maleise makan - eten ww, makanan - eten zn was, en dat dat vooral via de Marine ietwat verbasterd in het Nederlands terechtgekomen was.

'''[[kaninefaten]]'''

'''[[kankerlijer]]'''

'''[[kanonnenvlees]]'''

'''[[kaptafel]]'''

'''[[karabijnhaak]]'''

'''[[kassiewijle]]'''

'''[[katjesavond]]'''. Dit is de woensdagavond voor geliefden met een weekeinde-relatie. Op internet wordt deze term incidenteel gebruikt, ik ken hem van hier uit de buurt (gemeente Bronckhorst).

'''[[kattenkwaad]]'''

'''[[kavelingen]]'''

'''[[keukenprinses]]'''

'''[[keurmerk]]'''

'''[[keuzestress]]'''

'''[[kibbitz]]'''

'''[[kicksen]]''' voetbalschoenen

'''[[kiele-kiele]]''' staat in bank zonder uitleg, zie WNT (ook met andere herksomt: het was kiele-kiele)

'''[[kift]]'''

'''[[kijkbuis]]'''

'''[[kiksaus]]'''

'''[[kipnuggets]]'''

'''[[klaarheid]]'''

'''[[klankbord]]'''

'''[[kleuterschool]]'''

'''[[kleindieren]]''' komt sinds 1937 in Nederlandse kranten voor en dan in een Duitse context, dus het is duidelijk dat het ontleend is aan het Duitse Kleintier.

<s>'''[[klootjesvolk]]'''</s>. Ik heb altijd gedacht dat het woord "klootjesvolk" verband had met het grootgrondbezit. Een "kloot" aarde is het kleinste stukje grond wat je kunt bezitten, namelijk de kloot aarde waar je op staat, of de kloot aarde waar je huisje op staat. Meer grond bezit je niet. Misschien is het interessant om dat eens te onderzoeken.
* '[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/klootjesvolk Klootjesvolk]' heeft al een pagina, daarom doorgestreept. Wel staan daar verschillende mogelijke verklaringen, dus als iemand nadere informatie heeft is dat natuurlijk nog altijd welkom. - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 8 sep 2011 09:38 (CEST)

'''[[kloothommel, klootviool]]'''

'''[[klopgeest]]'''

'''[[klopjacht]]'''

'''[[klussen]]'''

'''[[kneiter]]'''

'''[[knekelveld]]'''

'''[[knisperen]]'''

'''[[de knuppel in het hoenderhok gooien]]'''

'''[[koekepeer]]'''

'''[[koeienletters]]'''

'''[[koeienvlaai]]'''

'''[[koffie verkeerd]]''' WNT: verkeerde koffie of koffie verkeerd, in het eerste kwart der 20ste e. overgenomen uit duitsch kaffee verkehrt, koffie met veel melk er in.
Verkeerde koffie, koffie verkeerd: de drank koffie, waarbij de verhouding tusschen de bestanddeelen is omgekeerd, t.w. veel warme melk met een weinig koffie. || De zon schijnt prettig tegen de gevels, de winkels zijn open, voor de enge koffijhuizen beslaat de op elkander gepakte menigte de volle ruimte, bezig met het genot van haar eenvoudig ontbijt, van hare regte of verkeerde koffij, KNEPPELH. 10, 212 [1862].

'''[[koffiebroodje]]'''

'''[[kojangen]]''' Betekenis: slingeren van het schip. Kojang = 23 pikol. Hoe is het van gewichtseenheid tot werkwoord slingeren gekomen? (op meerdere plaatsen in deze betekenis gevonden)
:Ik kan de betekenisontwikkeling nog niet verklaren, maar heb wel andere gegevens gevonden. "Kojang" is oorspronkelijk maleis ''kojan'', de verschuiving -n -> -ng is door Europeanen gemaakt onder invloed van andere maleise woorden op -ng. Verder is de vergleijking 1 kojang = 23 pikol te simplistisch: Volgens [http://dbnl.org/tekst/_gid001185101_01/_gid001185101_01_0005.php deze pagina] verschilt de waarde in verschillende delen van Zuidoost-Azië.

'''[[kolderiek]]'''

'''[[koningsblauw]]'''

'''[[koninginnesoep]]'''

'''[[koolhydraten]]'''

'''[[koppeltjeduikelen, koppeltjeduiken, kopjeduikelen, kopjeduiken, kopjebuitelen]]'''

'''[[koprol]]'''

'''[[koptelefoon]]'''

'''[[korting]]'''

'''[[kostschool]]'''

'''[[kot]]'''

'''[[koukleum]]'''

'''[[krankjorem]]'''

'''[[krieken van de dag]]''het gaat om het woord krieken = piepen, dat wel op de etymologiebank staat, waarbij de betekenisverschuiving is geweest naar „breken, doorbreken”, een begrip dat zich gemakkelijk uit dat van „gedruis maken” kan ontwikkelen, aldus het historische Woordenboek der Nederlandsche Taal; verg. de verouderde uitdr. het kraken van den dag en het gebruik van aanbreken en doorbreken in toepassing op de dag en het licht.

'''[[krijger]]'''

'''[[kringgesprek]]'''

'''[[kroonprins]]'''

'''[[kruidnoot]]'''

'''[[kruissnelheid]]'''

'''[[kruistocht]]'''

'''[[kudos]]'''

'''[[kuierlatten]]'''

'''[[kulkoek]]'''

'''[[kunstgreep]]'''

'''[[kunstmest]]'''

'''[[kurkdroog]]'''

'''[[kutkammen]]'''

'''[[kwakel]]''' voetbrug, ook plaatsnaam

'''[[kwaliemoer]]'''

'''[[kwartiermaker]]'''

'''[[kwatong, kwatongen,kwadetong]]''' Belgisch-Nederlands: persoon die kwaad of slecht spreekt over iemand, achterklap, klappei ruziestoker

'''[[kwelgeest]]'''

'''[[kwetsbaar, kwetsbaarheid]]'''

'''[[kwistenbiebel]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/M

2025-10-20T05:54:25Z

Nicoline:

Terug naar [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==M==

'''[[maatman]]'''

'''[[macaronipinguïn]]'''

'''[[mafkees, mafketel]]'''

'''[[mammografie]]'''

'''[[mañana]]'''

'''[[mandelig]]'''

'''[[mantelzorger]]'''

'''[[mariakaakje]]''' 1913; Engels marie biscuit; vernoemd naar groothertogin MARIA Alexandrovna. De Londense bakkerij Peek Freans lanceerde dit koekje in 1874 vanwege het huwelijk van deze groothertogin met de hertog van Edinburgh.

'''[[mariasetje]]''' stoffer en blik

'''[[mariske]]'''

'''[[marketeer]]'''

'''[[markgrond]]'''

'''[[materialist, materialisatie]]'''

'''[[mattie]]'''

'''[[medemens]]''' Ik ben benieuwd naar de herkomst van het woord 'medemens'. Gevoelsmatig denk ik aan de jaren zestig en Annie M. G. Schmidt, maar gevoel zet ons vaker op het verkeerde been. NB. Medemens komt voor sinds de 18e eeuw, maar medemenselijk(heid) dateert inderdaad van de jaren 60.

'''[[medewerker]]'''

'''[[medezeggenschap]]'''

'''[[mediator]]'''

'''[[medicatie]]'''

'''[[mediocre]]'''

'''[[medisch]]'''

'''[[meelbiet]]''' bleek, melig, wellustig persoon

'''[[meerstal]]''' waterplas of meer in de hoge venen

'''[[meevallen]]'''

'''[[megaton]]''' 'een miljoen ton'

'''[[melanoom]]'''

'''[[meldplicht]]'''

'''[[meneer de koekepeer]]'''

'''[[menigerlei]]'''

'''[[mensenheugenis]]

'''[[mensenrechten]]

'''[[mentaliteit]]

'''[[mettertijd]]

'''[[microcefalie]]'''

'''[[mierzoet]]'''

'''[[mijlpaal]]'''

'''[[mijns inziens]]'''

'''[[millimeter]]'''

'''[[minneola]]'''

'''[[misbakken]]'''

'''[[misdienette]]'''

'''[[misleiden]]'''

'''[[mispoes]]'''

'''[[mitsdien]]'''

'''[[mitsen en maren]]'''

'''[[mix]]'''

'''[[een modderfiguur slaan]]'''

'''[[moedeloos]]'''

'''[[moekerig]]''', nw-veluwe - Ermelo 'benauwd-warm, drukkend (van weer)'

'''[[monarchisme]]'''

'''[[monocultuur]]'''

'''[[moorddadig]]'''

'''[[moralist]]'''

'''[[motivatie]]'''

'''[[motormuis]]'''

'''[[motsneeuw]]'''

'''[[motivatie]]'''

'''[[muiter]]''' (in de betekenis van boekbeslag, boeksluiter)

'''[[multilateralisme, multilateraal]]'''

'''[[musketkransje]]''' (WNT en GVD geven verschillende verklaringen)

'''[[musketzaad]]'''

'''[[muskuskruid]]'''

'''[[mutabiliteit]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/P

2025-07-24T08:39:59Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[paalhoofd]]'''

'''[[paardenkastanje]]'''

'''[[paashaas]]'''

'''[[pabbezail]]''' (Tiens dialect), komt waarschijnlijk van ''rabechas'' (solde) in het Spaans. Het woord wordt vaak gebruikt in deze streek voor rommel maar ook voor slecht volk. In Glabbeek bij Tienen is er trouwens een veldslag geweest tegen de Spaanse legers en treft men nog Spaanse familienamen aan zoals Vica.
Tienen ligt in Vlaams-Brabant tussen St-Truiden en Leuven.

'''[[paletti]]''': in een Oeteldonkse uitdrukking ‘Alles paletti’ (alles okay). Zelf vond ik (http://li.wikipedia.org/wiki/Alles_paletti): Alles paletti is verwaant an pleite, dat in 't Nederlands weg of verdwenen betekent en via 't Jiddische pleta dat vlucht betekent en 't Bargoens in 't Nederlands is kaome. 't Jiddische waoërd gèèt truuk óp 't Hebreeuwse p'leta dat redding en överbliefsel betekent. 't Duutsje waoërd pleite of Pleite, gèèt direc truuk op 't Hebreeuws en betekent bankroet. Alles paletti is mèt die betekenis verwaant en betekent dan ooch dat me gódsedaank nog ènniges haat wete te redde van d'r bankroet.

'''[[palingworst]]'''

'''[[pamperen]]'''

'''[[pandemie]]'''

'''[[panna]]''' = Sranan? van oorsprong, slang, betekent "poortje" in voetbal (d.w.z. de bal tussen de benen van een ander doorschoppen).

'''[[panna cotta]]'''

'''[[pandoering]]''' = Vlaams, pak slaag, aframmeling, ook figuurlijk; voorbeeld laatst op de BRT-TV: Feyenoord bekwam te Eindhoven op het veld van PSV een ware pandoering: 10-0). Iemand een “pandoering” geven lijkt mij te maken hebben met de pandoeren (Hongaarse? soldaten)die wellicht onder het Oostenrijks bewind ook in de Zuidelijke Nederlanden gelegerd waren. Hadden die een slechte reputatie, of komt het van het gelijknamige kaartspel? Volgens http://www.encyclo.nl/begrip/pandoering en de Wikipedia is het van pandoer afgeleid, welk woord er wel in staat.

'''[[panettone]]'''

'''[[paranormaal]]'''

'''[[pantoffelparade]]'''

'''[[participatiesamenleving]]'''

'''[[pasklaar]]'''

'''[[patser]]''' in aanvulling op de in de etymologiebank gegeven informatie: Het maken van goudleer werd "patsen" genoemd, een "patser" is nog steeds iemand die overdreven met zijn rijkdommen pronkt. Deze informatie is in het Lakenhalmuseum in Leiden te lezen en ook in het Wikipedia-lemma over goudleer

'''[[pencee]]'''

'''[[peer: met de gebakken peren zitten]]'''

'''[[peeskamer]]'''

'''[[pepernoot]]'''

'''[[perifeer]]'''

'''[[persoonlijkheid]]'''

'''[[persrat]]'''

'''[[pervasief]]'''

'''[[pielen, gepiel]]'''

'''[[piepschuim]]'''

'''[[pierenbad]]'''

'''[[piezewieter]]''' = regenworm, gebruikt in Sint Jansteen Zeeuws Vlaanderen

'''[[Piggelmee]]'''

'''[[pijnappelklier]]''' - [https://www.dbnl.org/tekst/spin003nage01_01/spin003nage01_01_0006.php?q=pijnappelklier#hl1 Spinosa 1677]

'''[[pijp: de -- uitgaan]]'''

'''[[pijpaarde]]'''

'''[[Pikorde]]'''

'''[[pineut]]'''
De verklaring vanuit Eng. ''peanut'' is vanwege de klemtoon niet waarschijnlijk. Kan dit van (Latijns-Amerikaans) Spaans ''piñata'' komen? De betekenis daarvan ligt veel dichterbij en de klemtoon is overeenkomstig.

'''[[pislink, pisnijdig, pissig]]'''

'''[[plaaggeest]]'''

'''[[plaatshebben]]'''

'''[[plankenkoorts]]'''

'''[[plaatsvinden]]'''

'''[[plattegrond]]'''

'''[[platteland]]'''

'''[[plechtig]]'''

'''[[pleefiguur]]'''

'''[[pleischaal]]''' , waarvan het synoniem parallelliniaal is. In 'Onze zeilvissloepen', geschreven door Frans Bly wordt het woord geschreven als peilschaal, doch dit is waarschijnlijk een zetfout. De algemeen gangbare term in de zeevaart is pleischaal. De meeste uitvoeringen ervan bestaan uit twee latten die parallel aan elkaar kunnen verschoven worden. Op de zijkanten van de lat is ofwel een graadverdeling of een verdeling in 32 kompasstreken aangebracht. Het toestel is dus een soort gradenboog dat dient om koersen of peilingen in de zeekaart te brengen.

'''[[pleverkoek, pleverkouk]]''' (Gronings) 'eierkoek'; wellicht van ‘palaveren’ (zie palaver), dat afkomstig is uit Portugal? Veel Portugese Joden zijn uitgeweken naar de Nederlanden. In het Gronings dialect wordt een eierkoek pleverkoek genoemd. Het is volstrekt onduidelijk waar dat woord vandaan komt. Prof Wout van Bekkum (hoogleraar Semitische talen) suggereert dat het woord plever afkomstig zou kunnen zijn van het woord palaveren. Na afloop van een begrafenis werd met name in de provincie Groningen een eierkoek geserveerd en werden brede palavers gevoerd. Met name de stad Groningen en Winschoten hadden grote Joodse gemeenschappen, zodat invloed van Portugese Joden verondersteld mag worden.

'''[[pleur, bakkie pleur]]'''

'''[[ploertendoder]]'''

'''[[plofkip]]'''

'''[[plooibaar]]'''

'''[[plotsklaps]]'''

'''[[pluimvee]]'''

'''[[plunjebaal]]'''

'''[[podding]]''' De herkomst en verspreiding van het woord podding, synoniem aan pudding, interesseert mij al sinds begin jaren ‘60. Mijn moeder (1915-1976) mocht als dochter van de dorpsdokter van Hummelo (Gld) speelde begin jaren ’20 wel eens bij een vriendinnetje uit de lokale adellijke familie Van Pallandt in kasteel Keppel en mocht wel eens blijven eten. Daarbij leerde ze dat “pudding” niet het gepaste woord was. Dat was “burgerlijk”. Het hoorde “podding” te zijn. Begin jaren ’60 verscheen op mijn (°1944) middelbare school, het Koninklijk Atheneum in Berchem-Antwerpen, een nieuwe “studiemeester”. Een dertiger, omvangrijk in gewicht, die zijn oprechte best deed om onze sympathie te winnen. Op een regenachtige dag nam hij dan ook enthousiast deel aan een voetbalwedstrijd (leraren tegen leerlingen als ik me goed herinner). Het veld was glad door de regen. Bij een run op de bal ging hij dan ook onderuit en door zijn massa schoof hij een tiental meter op zijn zitvlak over het grasveld, gelijk een gelatinepudding uit een tekenfilm van Tom en Jerry. Zijn bijnaam ontstond spontaan ter plekke, in het Antwerpse dialect: “de Podding”.
De site www.vlaamswoordenboek.be vermeldt podding ook als het Antwerpse dialectwoord, maar tevens als het woord voor broodpudding in Aalst en Brussel, met een variant poting in West Vlaanderen.
Broodpudding is ook bij Indische Nederlanders en Indonesiërs bekend als podding rotti, podding roti of poding roti (beide o’s als in pot uitgesproken). Roti is het Indonesische woord voor brood en niet synoniem aan Surinaamse roti (die uit India stamt). Poding is het Indonesische woord voor pudding volgens de Kamus Indonesia-Belanda op mijn pda.
Dat woorden uit het Zuiden van ons taalgebied het langst bleven hangen bij de adel (en hogere burgerij) in Nederland heeft mij nooit verbaasd. Zij wisselden het Frans in voor een taal die gevormd was in het 16e -17e eeuwse Brabant en Vlaanderen.
Hoe oud is de pudding eigenlijk als gerecht? Misschien was de eerste pudding inderdaad een broodpudding.

'''[[poele]]'''

'''[[poenig]]'''

'''[[poerzwart]]''' zwart van het vuil

'''[[poetryslam]]'''

'''[[polariteit]]'''

'''[[polkabrok, polkahaar]]''' Hierbij een link naar RTV Rijnmond https://www.rijnmond.nl/nieuws/155900/Waarom-heten-die-snoepjes-polkabrokken Genoemde woorden polkabrok en polkahaar ontbreken in de Etymologiebank. Ook het gebruik van polka- in de 19e eeuw, als aanduiding voor populariteit en/of versterking, is niet vermeld.

'''[[poortwachter]]'''

'''[[porte-manteauwoord]]'''

'''[[positieven: bij zijn - zijn]]'''

'''[[postbus]]'''

'''[[potbroeder]]'''

'''[[potjeslatijn]]'''

'''[[pottenkijker]]'''

'''[[pot verdikkeme]]'''

'''[[predatie]]'''

'''[[preekstoel]]''', ook als aanduiding van een deel van de railing (op de boeg) van een zeiljacht

'''[[prefabriceren]]'''

'''[[pregen]]'''

'''[[prepuberteit]]'''

'''[[presbyacusis]]'''

'''[[pressie]]'''

'''[[pret]]''' in de uitdrukking ''Dat mag de pret (of pet) niet drukken''. Volgens mijn man is de uitdrukking ''dat mag de pet niet drukken'' omdat in vroeger tijden lijfeigenen de pet moesten afnemen voor hun meerderen. Uit protest namen zij de pet niet af, maar drukte alleen de klep naar beneden. Hij heeft deze verklaring ooit ergens gehoord/gelezen, maar we hebben het nooit meer kunnen vinden in boeken met uitdrukkingen en gezegden etc.

'''[[pretletter]]'''

'''[[pretpark]]'''

'''[[prettig]]'''

'''[[prikkelen]]'''

'''[[prinsessenboon]]'''

'''[[prinsjesdag]]'''

'''[[proactief]]'''

'''[[procureursspek]]''' mager, doorregen spek dat op de boterham gegeten wordt; en: '''[[procureurlapje]]'''

'''[[proefkonijn]]'''

'''[[profileren]]'''

'''[[professionalisme]]'''

'''[[profetenbrood]]''' Wij kochten gisteren in Burgh-Haamstede 'profetenbrood' - gemaakt volgens een klassiek recept - wat is de oorsprong van deze benaming?

'''[[projectie]]'''

'''[[programmeur]]'''

'''[[prosciutto]]'''

'''[[proseliteren]]'''

'''[[prototype]]'''

'''[[provocatie]]'''

'''[[proxy]]'''Een nieuw woord in onze taal is de aan het Engels ontleende term PROXY, met wel ca. 15 betekenissen in de IT-wereld, en in de naam van de ziekte "syndroom van Münchhausen by proxy", een psychiatrisch ziektebeeld.

'''[[puberaal]]'''

'''[[Puffelen, Van -]]''' 'lekker bezig, Van Puffelen'. En allerlei varianten met diezelfde naam. 'Loop niet zo te treuzelen, Van Puffelen'.

'''[[punthoofd]]'''

Fuel Your Workouts With All-natural Power Boosters

2025-07-21T07:27:19Z

Nicoline: De pagina is leeggehaald

Fuel Your Workouts With All-natural Power Boosters

2025-07-21T07:26:51Z

Nicoline: Tekst vervangen door "Minste"

Minste

Hoofdpagina

2025-07-12T06:55:53Z

Nicoline: Versie 8631 van LesCobb84744402 (overleg) ongedaan gemaakt

Welkom op de '''Etymologiewiki'''.

Graag nodigen wij iedereen uit mee te helpen aan het etymologische onderzoek. U kunt dat doen door een bijdrage te leveren aan de Etymologiewiki. Op de Etymologiewiki kunt u de etymologie van woorden beschrijven die nog niet zijn opgenomen in de [http://www.etymologiebank.nl Etymologiebank]. Ook kunt u bestaande etymologieën nuanceren of met argumenten verwerpen, of de oudste dateringen van woorden verbeteren. Voor de werkwijze zie de [[Help:Inhoud|hulppagina]] of klik op ‘hulp’ in het navigatiemenu links (alleen beschikbaar na aanmelding). De [[Speciaal:AllePaginas|bestaande artikelen op de Etymologiewiki]] kunt u als voorbeeld nemen. Wij stellen het op prijs als u uw bijdrage signeert, door aan het einde tussen vierkante haken uw naam te vermelden.

Een handige zoekmachine voor het vinden van dateringen is Delpher, te vinden op [http://www.delpher.nl delpher.nl]. Ook het WNT, te vinden op [http://gtb.inl.nl/?owner=WNT gtb.inl.nl], levert voor veel woorden nuttige informatie op.

Op de [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden|lijst van gemelde ontbrekende woorden]] vindt u een lijst van woorden die vergeefs door gebruikers zijn gezocht en waarvan de etymologie nog moet worden geschreven.

De inhoud van de Etymologiewiki wordt om de zoveel tijd toegevoegd aan de Etymologiebank en is vanaf dat moment voor iedereen zichtbaar. Om een bijdrage te leveren aan de Etymologiewiki moet u zich eenmalig registreren. Wanneer u een volgende keer een bijdrage wilt leveren, moet u zich even aanmelden met de gebruikersnaam en het wachtwoord die u de eerste maal heeft ingevuld.

Kies een van de volgende acties:
* [[Speciaal:Aanmelden|Aanmelden]]
* [[Help:Inhoud|Bewerken als geregistreerde gebruiker]]

Hoofdpagina

2025-07-12T06:52:49Z

Nicoline: Wijzigingen door Nicoline (Overleg) hersteld tot de laatste versie door LesCobb84744402

[https://sexbule.xxx/sex-tags/hindi-sex website]

Hoofdpagina

2025-07-12T06:49:47Z

Nicoline: De pagina is leeggehaald

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/E

2025-06-30T12:47:11Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==E==

'''[[echtelieden]]'''

'''[[edelachtbare]]'''

'''[[edelmoedig]]'''

'''[[eekhoorntjesbrood]]'''

'''[[eenlobbig]]''': Het botanische woord "eenlobbig", eenzaadlobbig, en "tweelobbig", tweezaadlobbig, ontbreekt in de etymologische lijsten. "Lob" (kraag, afhangende strook kant, klomp °1567) staat er wel in, maar ik zie het verband niet meteen. Vlaams botanist Matthias de L'Obel, de Lobel (Lille/Rijssel, 1538 - 1616), alias Lobelius, staat bekend als eerste om het onderscheid tussen beide te bestuderen. De overeenkomst van "lob" in zijn naam is eigenaardig. Of puur toeval?
:Dat lijkt me toch echt toeval - de volledige term is 'zaadlob', en ik denk aan een afleiding van lob = kwab, waarschijnlijk bedoeld als leenvertaling van het internationale woord 'cotyledon' (van een Grieks woord dat zoiets als 'kopvormige holte' lijkt te betekenen). - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 7 sep 2011 17:29 (CEST)

'''[[eenmansgat]]'''

'''[[één pot nat]]''' (uitdrukking: dat komt allemaal op hetzelfde neer)

'''[[eensgezind]]''', '''[[eensgezindheid]]'''

'''[[eentje]]'''

'''[[eenzaat]]''' vooral gebruikelijk in Vlaanderen; samenstelling van een en -zaat - -zaat is een afleiding van zitten dus het is iemand die alleen zit.

'''[[eergetouw]]''' primitieve ploeg

'''[[eerwaarde]]'''

'''[[eethoek]]'''

'''[[eetstoornis]]'''

'''[[eigenrichting]]'''

'''[[eigenstandig]]'''

'''[[elektriseren]]'''

'''[[ellenlang]]'''

'''[[emetofobie]]''' Het basale woord voor emetofobie; emeses, is te herleiden naar het Griekse woord; emein, het overgeven (handeling). Het woord fobie; een overdreven, gewoonlijk onverklaarbare angst voor een bepaald voorwerp, groep voorwerpen of situatie.

'''[[emergent]]'''

'''[[emotief]]'''

'''[[endocrinologie]]'''

'''[[endoniem]]'''

'''[[engelengeduld]]'''

'''[[Engelse hoorn]]''' Ik heb vernomen dat de Engelse hoorn (een althobo) afkomstig zou zijn uit de Franse uitdrukking corps anglé: gehoekt lichaam, omdat het zo een grote hobo is. Dat zou dan in de uitspraak verkeerdelijk verbasterd zijn tot cor anglais, Engelse hoorn. Is dit zo?

'''[[epistemisch]]'''

'''[[erbarmelijk]]'''

'''[[erfgoed]]'''

'''[[erfpacht]]''' van Hugo de Groot

'''[[ergatief]]'''

'''[[ernstig]]'''

'''[[ervandoor gaan]]'''

'''[[etniciteit]]'''

'''[[Eurazië]]'''

'''[[excasso]]'''

'''[[executele]]'''

'''[[expertise]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/B

2025-06-10T13:16:28Z

Nicoline:

Terug naar [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==B==

'''[[bakker: voor de -- zijn]]'''

'''[[bakkie troost]]'''

'''[[ballentent]]'''

'''[[ballonvaren]]'''

'''[[banaliteit]]'''

'''[[bangerik]]'''

'''[[basislijn]]'''

'''[[bastognekoek]]'''

'''[[batraaf]]'''

'''[[beangstigen]]'''

'''[[beautycase]]'''

'''[[bedeltje]]'''

'''[[bedenkelijk]]'''

'''[[bedillen, bedilzucht]]'''

'''[[begaafdheid]]'''

'''[[begeleiden]]'''

'''[[begenadigd]]'''

'''[[begrenzen]]'''

'''[[begroten]]'''

'''[[beheerder]]'''

'''[[bekijks]]'''

'''[[bekvechten]]'''

'''[[belangenverstrengeling]]'''

'''[[belasten]]'''

'''[[beleggen]]''' In verband met het onderscheid tussen ‘beleggen’ en ‘investeren’ ben ik benieuwd naar de etymologie van ‘beleggen’ of ‘belegging’. In de Eerste Kamer is daar in 2010 over gediscussieerd, blijkbaar wordt in o.a. het Engels dit onderscheid niet gemaakt (zie hier: https://www.eerstekamer.nl/toezegging/onderscheid_tussen_terminologie).

'''[[beletselteken]]'''

'''[[belgitude]]'''

'''[[belonen]]'''

'''[[bemannen, bemanning]]'''

'''[[bemoedigen]]'''

'''[[benadelen]]'''

'''[[benaderen, benadering, benaderbaar]]'''

'''[[bench]]''' hondenkennel

'''[[benuttigen]]'''

'''[[benutting]]'''

'''[[bepotelen]]'''

'''[[beproeving]]'''

'''[[beschermwaardig]]''' is een cruciaal begrip in de discussie rond euthanasie en hulp bij zelfdoding

'''[[bescheuren, zich]]'''

'''[[besodemieteren]]'''

'''[[bespiegeling]]'''

'''[[bestekzoeker]]'''

'''[[bestelling]]'''

'''[[bestendigen]]'''

'''[[betrokkenheid]]'''

'''[[bevindelijk]]'''

'''[[bevinding]]'''

'''[[bevlogen, bevlieging]]'''

'''[[bewaarschool]]'''

'''[[bewindvoerder]]'''

'''[[bezieling]]'''

'''[[bezoeken]]''' meerdere betekenissen

'''[[bezorgd]]'''

'''[[bhagwan]]'''

'''[[bietenbrug]]''' zie: https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/de-bietenbrug-op-gaan

'''[[billentikker]]'''

'''[[binnenshuis]]'''

'''[[bijkeuken]]'''

'''[[bitskoemer]]'''

'''[[bittere eind]]'''

'''[[bitterkoekje]]'''

'''[[bitterkruid]]'''

'''[[bla, bla, bla]]''' https://www.zeit.de/zeit-magazin/2021/48/etymologie-sprachwissenschaft-bla-bla-herkunft-forschung

'''[[Blauwdotter]]''' inwoner van Noordwijk aan Zee

'''[[blauwgrasland]]'''Her en der tref ik twee etymologieën aan.
(1) De meest voorkomende is dat de term verklaard moet worden uit het gegeven dat aan de associatie veel planten met een blauwgroene bladkleur deelnemen, zoals Spaanse ruiter, Pijpenstrootje, Blauwe zegge, Tandjesgras en (schraal) Riet, zodat er een blauwgroene waas over de begroeiing ligt. Een zeer plausibele verklaring overigens.
(2) Een andere etymologie is dat ‘blauw’ negatieve betekenissen kan hebben.

'''[[blijmoedig]]'''

'''[[blitskaters]]''' antedaring 1860 Een winteravond door J. Cremer

'''[[bloedeigen]]'''

'''[[bloempotkapsel]]'''

'''[[bloemrijk]]'''

'''[[blohartig]]'''

'''[[boeggolver]]''' uit een vertrouwelijk psychologisch rapport( betrof een patiënt)

'''[[boeibord]]''', een verticale plank langs de muur, vlak onder de dakrand (althans die betekenis geldt, voor zover mij bekend, in Zuid Holland).

'''[[boeideel]]'''

'''[[boerderette]]''' een interessant woord met het Frans/Engelse leensuffix –ette na een Nederlandse (getrunceerd) eerste deel, dat qua woordvorming doet denken aan het Vlaams/Franse fermette. Op internet vind ik dat het in 1992 door Wim T. Schippers bedacht zou zijn

'''[[boerenbedrog]]'''

'''[[boerkini]]'''

'''[[boetekleed]]''': - aantrekken

'''[[bodemprocedure]]'''

'''[[bodystocking]]'''

'''[[boe-geroep]]'''

'''[[bolwassing]]'''

'''[[bonkaarde]]'''

'''[[bonker(tje)]]''' een korte duffelse jas, meestal zwart of blauw

'''[[boter-kaas-eieren]]'''

'''[[botervloot]]'''

'''[[bouwvak, bouwvakker]]''' bouwvak eind 19e eeuw, wrs oiv Duits Baufach

'''[[Breust (Breusj, brust, Brustem)]]''', een (plaats)naam

'''[[brandhaard]]'''

'''[[brandstof]]'''

'''[[breedsprakig]]'''

'''[[brielen]]'''

'''[[Brits]]'''

'''[[broederschap]]'''

'''[[brompot]]'''

'''[[broodheer]]'''

'''[[broodletter]]'''

'''[[broodmaaltijd]]'''

'''[[broodtekst]]'''

'''[[bruggenhoofd]]'''

'''[[buikriem]]''' 'stuk zuurkoolspek van varken'; kan versneden worden tot speklappen; komt ook in het Deens voor

'''[[buitengaats, binnengaats]]'''

'''[[buitenspel]]'''

'''[[burgerlijk]]'''

'''[[buulbuul]]'''(vogelfamilie, Pycnonotidae)

'''[[buurtzorger]]'''

'''[[buurtregisseur]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/T

2025-04-02T04:10:47Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[taalpurist]]'''

'''[[tafel van vermenigvuldiging]]'''

'''[[tandarts]]'''

'''[[taperaansluiting]]''' bepaalde rijstrook, genoemd in rij-examens

'''[[tarp]]''' soort tent

'''[[tauw, tauwlaag, tau]]''' Zuidwest-Limburgse term: harde kalkbank ontstaan door verkitting van een kalksediment in een vroeg stadium na afzetting, gedurende een fase van lage sedimentatiesnelheid. Het is een laag die zich kenmerkt door een grotere hardheid dan de boven/onderliggende lagen kalksteen. Lokaal mergel genoemd. Een andere benaming is Heerd (heerdlaag).

'''[[tawaaf]]''' Arabisch

'''[[taxiën]]''' sinds circa 1930, van taxi, overdrachtelijke betekenis, in het Engels is de betekenis bekend sinds 1911, dus wrs daaraan ontleend

'''[[teerhartigheid]]'''

'''[[teerspijze]]'''

'''[[tegenligger]]''' aanvankelijk voor schepen die idd op het water 'liggen'; zie ook https://ivdnt.org/actueel/woorden-van-de-week/woordbaak/wat-heeft-een-tegenligger-met-liggen-te-maken/

'''[[tegenstribbelen]]'''

'''[[tegenvallen]]'''

'''[[tegenwoordigheid]]''': -- van geest

'''[[tegoed]]'''

'''[[tekenaap]]'''

'''[[teler]]'''

'''[[teleporteren, teleportatie]]'''

'''[[tenietdoen]]'''

'''[[tentharing]]'''

'''[[tercerone]]'''

'''[[terechtstellen, -stelling]]'''

'''[[terril]]''' een Vlaams woord voor een steenberg bij een koolmijn. We hebben het geleend bij onze Waalse landgenoten, die voor ons steenkoolmijnen en dus steenbergen hadden. Het is dus oorspronkelijk een Waals of Belgisch-Frans woord, afgeleid van terre. In het Engels is het spoil heap, in het (Brits) Engels is ook: (colliery) spoil tip.

'''[[teringwijf]]'''

'''[[terotechnologie]]'''

'''[[terrorisme]]'''

'''[[terzake]]'''

'''[[terzelfder tijd]], [[terzelfder tijd|tezelfdertijd]]'''

'''[[te zijner tijd]]'''

'''[[theedoek]]''' oorspronkelijk een doek waarmee theekopjes en andere vaatwerk werden afgedroogd, maar waarom juist theekopjes en niet bijvoorbeeld koffiekopjes? En hoe heette zo'n ding dan vroeger? De benaming theedoek stamt uit de 18e eeuw.

'''[[theeworst]]''' Op Wikipedia staat wat informatie, waaronder dit: De oorsprong van theeworst ligt in Rügenwalde, het huidige Poolse Darłowo, waar de worst sinds 1874 gefabriceerd wordt. De naam zou afkomstig zijn van de gewoonte deze worst op sandwiches bij de thee te serveren.

'''[[thesauriër-generaal]]'''

'''[[tijdelijk geheugenverlies]]''', of '''[[tga]]'''

'''[[tijdgeest]]'''

'''[[tijdperk]]'''

'''[[tijdschrift]]'''

'''[[tinnitus]]'''

'''[[toedeloe]]''' antedatering: DIn de TV serie ‘Pipo en de Waterlanders’ uit 1963 is het de naam van de exotische assistente van professor Piekhaar, gespeeld door Hannah van der Vlugt. Als zij zich voorstelt aan Pipo (en Felicio) dan maakt zij een zwaaiend gebaar met haar hand en zegt: “Ik ben Toedeloe.” Als zij later vertrekt dan zwaait ze naar Pipo en zegt (als afscheidsgroet): “toedeloe.”

'''[[toegang]]'''

'''[[toekennen]]'''

'''[[toentertijd]]'''

'''[[toestendig]]''' = behorende aan, vooral Oost-Nederlands

'''[[toe- in o.a. toegeven, toelaten]]'''

'''[[toewijding, toegewijd]]'''

'''[[torenen, uittorenen]]'''

'''[[tormenteren]]'''

'''[[torrent]]''' het werkwoord waar het van is afgeleid: https://etymologiebank.nl/trefwoord/torridus; in het Engels heeft dat Latijnse werkwoord in de 17e eeuw de betekenis ‘toestromen, heftig bewegen’ gekregen.

'''[[transparantie]]'''

'''[[treeknorm]]'''streefnorm die weergeeft binnen welke tijd een patiënt in principe recht op zorg moet hebben.In 2005 zo genoemd toen zorgverzekeraars en zorgaanbieders over de lange wachttijden overleg voerden op landgebied Den Treek in Leusden

'''[[trefwoord]]'''

'''[[trepaan]]''' schedelboor

'''[[tremperen]]'''

'''[[treurnis]]'''

'''[[tribalisme]]'''

'''[[trigger]]'''

'''[[tuchtrecht]]'''

'''[[tupperware]]'''

'''[[tussendoor]]'''

'''[[tussendoortje]]'''

'''[[tweelingziel]]'''

'''[[typefout]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/E

2025-03-25T08:17:38Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==E==

'''[[echtelieden]]'''

'''[[edelachtbare]]'''

'''[[edelmoedig]]'''

'''[[eekhoorntjesbrood]]'''

'''[[eenlobbig]]''': Het botanische woord "eenlobbig", eenzaadlobbig, en "tweelobbig", tweezaadlobbig, ontbreekt in de etymologische lijsten. "Lob" (kraag, afhangende strook kant, klomp °1567) staat er wel in, maar ik zie het verband niet meteen. Vlaams botanist Matthias de L'Obel, de Lobel (Lille/Rijssel, 1538 - 1616), alias Lobelius, staat bekend als eerste om het onderscheid tussen beide te bestuderen. De overeenkomst van "lob" in zijn naam is eigenaardig. Of puur toeval?
:Dat lijkt me toch echt toeval - de volledige term is 'zaadlob', en ik denk aan een afleiding van lob = kwab, waarschijnlijk bedoeld als leenvertaling van het internationale woord 'cotyledon' (van een Grieks woord dat zoiets als 'kopvormige holte' lijkt te betekenen). - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 7 sep 2011 17:29 (CEST)

'''[[eenmansgat]]'''

'''[[één pot nat]]''' (uitdrukking: dat komt allemaal op hetzelfde neer)

'''[[eensgezind]]''', '''[[eensgezindheid]]'''

'''[[eentje]]'''

'''[[eenzaat]]''' vooral gebruikelijk in Vlaanderen; samenstelling van een en -zaat - -zaat is een afleiding van zitten dus het is iemand die alleen zit.

'''[[eergetouw]]''' primitieve ploeg

'''[[eerwaarde]]'''

'''[[eethoek]]'''

'''[[eetstoornis]]'''

'''[[eigenrichting]]'''

'''[[eigenstandig]]'''

'''[[elektriseren]]'''

'''[[ellenlang]]'''

'''[[emetofobie]]''' Het basale woord voor emetofobie; emeses, is te herleiden naar het Griekse woord; emein, het overgeven (handeling). Het woord fobie; een overdreven, gewoonlijk onverklaarbare angst voor een bepaald voorwerp, groep voorwerpen of situatie.

'''[[emotief]]'''

'''[[endocrinologie]]'''

'''[[endoniem]]'''

'''[[engelengeduld]]'''

'''[[Engelse hoorn]]''' Ik heb vernomen dat de Engelse hoorn (een althobo) afkomstig zou zijn uit de Franse uitdrukking corps anglé: gehoekt lichaam, omdat het zo een grote hobo is. Dat zou dan in de uitspraak verkeerdelijk verbasterd zijn tot cor anglais, Engelse hoorn. Is dit zo?

'''[[epistemisch]]'''

'''[[erbarmelijk]]'''

'''[[erfgoed]]'''

'''[[erfpacht]]''' van Hugo de Groot

'''[[ergatief]]'''

'''[[ernstig]]'''

'''[[ervandoor gaan]]'''

'''[[etniciteit]]'''

'''[[Eurazië]]'''

'''[[excasso]]'''

'''[[executele]]'''

'''[[expertise]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/S

2025-02-17T12:51:52Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[saccade]]'''

'''[[Saksisch, Saksen]]'''

'''[[salderen]]'''

'''[[samenhang]]'''

'''[[sapperdeflap]]''' Pipo de Clown

'''[[schaamdeel, schaamlippen, schaamstreek, schaamhaar]]''' alle woorden stammen uit de 18e eeuw, schaamdeel is de oudste, en wordt genoemd in J. Palfijn, Ontleed-kundige Beschryving, van de Vrouwelijke Deelen, die ter voort-teeling dienen, Gent, 1724: "D'uitwendige, of schaamdeelen van de Vrouw werden in 't gemeen genomen voor de zodanige welke wy uitwendig aanmerken ...; sy werden dus genaamt, om datse schaamte, en een eerlyke vreese inboesemen, zo dikwils als sy ten ontyde werden ontdekt". Oftewel: Lichaamsdeel waarvoor men zich schaamt om het te tonen. De andere woorden (schaamstreek, schaamlip, schaamhaar) zijn naar analogie daarvan wat later gevormd, schaamhaar in de negentiende eeuw, men gebruikte ook Venushaar. Voor die tijd gebruikte men Latijnse termen zoals vagina, regio pubica (schaamstreek) en labia pudenda (schaamlip). De Latijnse (labia pudenda) is afgeleid van het werkwoord pudere ('zich schamen'). De Nederlandse woorden zijn in de plaats gekomen van de oudere Latijnse woorden (de taal van de artsen was vergeven van Latijnse leenwoorden), waarbij overigens het Duits ook vergelijkbare woorden kent, bijvoorbeeld Schamlippen, Schamgegend (schaamstreek), Schamhaar; Nederlands en Duits kunnen elkaar hebben beïnvloed.

'''[[schabauw staan]]''' In de rouwstand staan van molenwieken

'''[[schamperen]]'''

'''[[schandknaap]]''' schandjongen in Statenvertaling

'''[[schathemelrijk]]'''

'''[[schatkist]]'''

'''[[schattebout]]'''

'''[[schattig]]'''

'''[[schaverdijnen]]''', een verouderd synoniem van "schaatsen op ijs"
* Wellicht verwant met 'scheuvelen', wat een Gronings woord voor schaatsen is? Zie [http://groninganus.wordpress.com/category/taal/]
* In het verleden ook "schuiverdijnen" en "schuiverduinen" - wellicht verwant aan schuiven, maar het tweede deel is me dan nog steeds een raadsel.

'''[[scheerraampje]]'''genoemd naar het scheerraam, een raam waarop de ketting van een te weven laken geordend wordt, omdat het er precies op lijkt. De oorspronkelijke scheer aan is een samenstelling van het werkwoord scheren, dat ‘ordenen, de ketting van een weefsel’ en raam.

'''[[scheldkanonnade]]'''

'''[[schele kaketoe]]'''

'''[[schertsvertoning]]'''

'''[[scherpzinnig]]'''

'''[[schieter]]''' schietplank van de bakker

'''[[schietlood]]'''

'''[[schippersklavier]]'''

'''[[schitterend]]'''

'''[[schmieren]]'''

'''[[schol]]''' 'proost'
:Niet zeker genoeg om het op de site te zetten, maar het lijkt me waarschijnlijk dat dit van het Scandinavisch 'skål' is afgeleid - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 27 aug 2014 21:16 (CEST)

'''[[schonkig]]''' grofgebouwd, knokig; zonder twijfel afleiding van '''schonk''' dat wel vermeld wordt. Sedert 1858? [https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=schonkig&coll=ddd&sortfield=date delpher kranten]

'''[[schoolslag]]'''

'''[[schouwburg]]''' De naam Schouwburg werd bedacht door Vondel. Met 'schouw' en 'burg' verwees Vondel naar een plaats waar men kon kijken. Het van het Griekse woord 'theatron' afgeleide schouwburg werd door de tijd heen zo'n populaire benaming dat het van een eigennaam is verworden tot een soortnaam.

'''[[schijtlaars]]'''

'''[[schuttingtaal]]'''

'''[[sedatie]]'''

'''[[sekswerker]]''' lijkt de politiek correcte opvolger van ‘prostituee’ geworden. Ik ben benieuwd wanneer het in Nederland in zwang raakte. Het staat al in de Van Dales uit 2005 en 2015, maar (nog) met de aanduiding ‘eufemistisch’. Dat lijkt me inmiddels amper meer het geval. Zou het kunnen dat het woord dankzij de persconferenties over Covid wijder verbreid is geraakt?

'''[[selfie]]'''

'''[[separatie]]'''

'''[[seriemoordenaar]]''' het is veel ouder. In Duitsland kende men de term 'serie-moordenaar' met dezelfde definitie al in 1930 maar ik kwam het ook al tegen in een kranten artikel in het Algemeen Handelsblad van 27 Februari 1927; https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=serie-moordenaar&coll=ddd&page=1&sortfield=date&identifier=ddd%3A010657985%3Ampeg21%3Aa0262&resultsidentifier=ddd%3A010657985%3Ampeg21%3Aa0262

'''[[serveerster]]'''

'''[[shaitan]]'''

'''[[sibillijns, sibillen]]'''

'''[[sibilant]]'''

'''[[sidekick]]'''

'''[[signaleren]]'''

'''[[sinken]]''': Het in onze regio Meetjesland wordt het woord ''sinken'' regelmatig gebruikt in de betekenis van onnozelheden, bijkomstigheden, overbodigheden. Voorbeelden: ''met al zijn/haar sinken''.

'''[[situeren]]'''

'''[[skeletoni]]'''

'''[[skeuomorfisme]]'''

'''[[slagL van slag zijn]]''' oorspronkelijk over een klok die van slag was, dat wil zeggen een verkeerd uur sloeg, een ander uur dan de wijzers aangeven

'''[[slagerij]]'''

'''[[slaggaard]]''' stok, met enkele merktekens, waarmee men kan bepalen of het vaarwater nog voldoende diepte heeft.

'''[[slagtand]]'''

'''[[slagzin]]'''

'''[[sleehak]]'''

'''[[smeergeld]]'''

'''[[smoltzalm]]'''

'''[[smoutletter]]'''

'''[[sneltrein]]'''

'''[[sneupen]]''' 1989(NL) J.A. Brongers publiceert het ABCDarium voor de boekensneuper. Sneuper (verwant met Nederlands snoepen) betekent in het Fries ‘iemand die erop loert iets te krijgen, snuffelaar’ en ‘amateur die uit liefhebberij een bepaalde wetenschap beoefent’. De term boekensneuper raakt onder boekliefhebbers snel ingeburgerd.

'''[[snijvlak]]'''

'''[[snoezig]]'''

'''[[snoodaard]]'''

'''[[sociologie]]'''

'''[[soebatten]]''':
De herleiding van het woord soebatten tot het Maleise woord sobat is onjuist. Dat poneerde ik al in de zevende stelling van mijn proefschrift Ternate, de Molukken en de Indonesische archipel (Leiden, 1987). Die stelling luidde: “Ten onrechte wordt het Nederlandse woord soebatten, ‘vleiend vragen’, doorgaans afgeleid van het Maleise woord sobat, ‘vriend’ (zie bijvoorbeeld Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal, 11e druk, s.v. soebatten). In werkelijkheid gaat het woord soebatten zo goed als zeker terug op het al in de 17e eeuw in de Molukken, en met name ook op Ternate, voorkomende woord suba (Mal. en Jav. sembah) voor een met tegen het voorhoofd gevouwen handen gebrachte eer(bieds)betuiging aan een vorst of een andere meerdere, waarmee al dan niet een verzoek gepaard gaat. Zie bijvoorbeeld Tiele, Bouwstoffen, II, 1890: 122: ‘siet hier is den genen die uwen Coninck wesen sal [namelijk: de zojuist tot sultan van Ternate verkozen kaicil Hamza], waer voor ghij soubatten sult …’. Zie verder onder meer ook Tiele, Bouwstoffen, II, 1890: 316.”
Aan mijn oorspronkelijke stelling kan ik nog het volgende toevoegen. In het Ternataans, een niet-austronesische taal die op het eiland Ternate wordt gesproken en door Ternatanen die verblijf houden op het eiland Halmahera, betekent het woord suba eigenlijk ‘de sembah maken’, en vandaar ‘buigen voor’, ‘eer betuigen’, ‘respect betonen’, ‘vereren’, ‘huldigen’. In Ternataanse teksten kwam ik vaak de frase suba jou kolano tegen (spreek uit: soeba djow kolano), waarmee de sultan door een ondergeschikte of een onderdaan werd begroet. Deze frase is te vertalen als: ‘ik buig voor u heer vorst’, maar ook als ‘ik betuig mijn onderdanigheid voor u heer vorst’, of ‘ik betuig nederig mijn respect voor u heer vorst’. Op het hedendaagse Ternate is suba ook de term voor het formeel en ceremonieel aan een vader ten huwelijk vragen van zijn dochter door voor hem knielen en hem bij de enkels vast te pakken.
In 17e-eeuwse Nederlandse verslagen komt de term ‘soebatten’ (of: soubatten) voor als vernederlandsing van de Ternataanse term suba. Voorbeelden:
‘Den tolck ende anderen verclaeren soo’t schip dat ongeluck niet overcommen waere, t’ conde geen drye dagen tardeeren oft souden wel 5000 Coulangers, soo mannen als vrouwen ende kinderen in handen gecregen hebben, die se op een berch beset ende alle victualien affgesneeden, soodat voor haer geen uytcomste was ende van selffs souden hebben comen moeten soubatten. …’ [1625, 26 maart, gouverneur der Molukken Jacques Le Febre aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 44];
‘Sijn mette selve nevens 2 compagnien Tarnatanen ten huyse van Citchil Hamsia gegaen, seggende tegens de voorsz. Sengages ende andere overicheyt: siet, hier is den genen die uwen Coninck wesen sal, waer voor ghij soubatten sult; den genen dieder yets tegen heeft, oft sulcx niet begeert te doen sullen wij dadelijck den cop afsmijten. Waer mede den Hoccum ende den (sic) Soyasives soubatten, gelijck insgelijcx daer op d’ andere altsamen volchden. …’ [1627, 16 aug., gouverneur der Molukken Jacques Le Febre aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 122];
‘In somma verschijnen alle bij hem, doen haer beclach, hoe dat in haere laetste vergaderinge den Coninck haere faulten hadde vergeven, ende tot meerder bewijs van gehoorsaemheyt hadden nu mede in de vergaderinge gebracht de resterende Overicheyt lest absent sijnde, ende soo ‘t sijne Mat gelieffde wilden op nieuws wederomme soubatten ende getrouwicheyt sweeren. …’ [1631, 7 april, gouverneur der Molukken Gijsbert van Lodensteyn aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 191];
‘Ende doen wij met dit boven verhaalde doende waeren, soo zijn de Christenen onderdanen van de Hollanders bij mij gesonden, als wanneer wij alle onse macht te water geseth hebben ende naer Hittoe geschept zijn, ende doen wij daer gecomen waeren soo sijn 5 Christen Negerijs met namen Laricque, Wackesieuw, Alangh, Lilleboy ende Hatou ons toe gevallen ende hebben voor Uwe Mayt gesoebat; dit is geschiet op Hittoe in presentie van 4 Soas van Louhoe --- Dry negerys op Vleasser, met namen Olat, Sorre Sori ende Touhaha blijven bij de Hollanders ende hebben haer noch niet verlaten. Boy, Haria, Babelle, Boulot ende Tiobo, hebben alle voor Uwe Mayt gesoebath. …’ [1636, in het Nederlands vertaalde brief van de Ternataanse stadhouder of gouverneur kimalaha Leliato in de Ambonse gewesten aan de vorst van Ternate Hamza: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 316].
Zoals in de stelling bij mijn proefschrift al aangegeven, is het Ternataanse woord suba ontleend aan het in het Maleis, Javaans en ook in het hedendaags Indonesisch voorkomende woord sembah. Dit woord staat voor een respectvolle, eerbiedige begroeting met betoon van onderdanigheid, waarbij men vroeger door de knieën ging en de met de handpalmen tegen elkaar gebrachte handen naar het voorhoofd bracht. Tegenwoordig gaat men niet meer door de knieën, houdt men het bij een licht buiging en brengt men de handen niet verder dan tot de bovenkant van de borst. In het Maleis, Javaans en het Indonesisch wordt het woord sembah ook gepaard aan het woord hyang, waarmee een bovennatuurlijke wezen, een geest, god, de goden of de voorouders worden aangeduid. Het resultaat is het zeer gangbare woord sembahyang, dat eigenlijk dus’ de bovennatuurlijke wezens begroeten’ betekent, maar dat nu het gewone, ook door moslims gebruikte, woord voor ‘bidden’ is. Reeds in bronnen uit de eerste helft van de 17e eeuw komt dus de term ‘soebatten’ voor, en wel in een glasheldere betekenis, als ‘vernederlandsing’ van de Moluks- Maleise term suba. Als we bedenken dat oude betekenis van het Nederlandse woord ‘bidden’ ook ‘verzoeken’ is, dan sluit het aan het in de Noord-Molukken gangbare woord suba ontleende woord ‘soebatten’, in de betekenis van ‘aanhoudend vragen’ of ‘smeken’, zeer goed aan bij de betekenis niet alleen van het woord suba, maar ook van het woord sembahyang!
Goes, 8 november 2014-11-08 Chris F. Van Fraassen.

'''[[soemel]]''' (antwerps): teil

'''[[solvabiliteit]]'''

'''[[Spaans]]''' in de uitdrukking ''Spaans benauwd''. Komt dit van: In spanje is het erg warm of ligt de herkomst verder weg? Zeg maar toen Nederland bezet werd door de spanjaarden en als de spanjaarden bv aan de deur klopten de mensen in huis het Spaans benauwd kregen?
* Op het internet heb ik in elk geval twee verklaringen kunnen vinden. De eerste is inderdaad uit de tachtigjarige oorlog, maar dan met de Spanjaarden als lijdend voorwerp van het benauwen (door Willem van Oranje), de tweede is dat het is afgeleid van de Spaanse griep, de grootste griepepidemie uit de geschiedenis in 1918-1919. Wie zoekt dit verdeer uit?

'''[[Spaans groen]]'''

'''[[spadassijn]]'''

'''[[spanningsboog]]'''

'''[[specialist]]'''

'''[[specimen]]'''

'''[[speelkwartier]]'''

'''[[speelpenning]]'''

'''[[speeltuin]]'''

'''[[spekglad]]'''

'''[[spekkoper]]'''

'''[[speksteen]]'''

'''[[spelenderwijs]]'''

'''[[spiegelglad]]'''

'''[[spillemaag]]'''

'''[[spitant]]'''

'''[[spitsburger]]'''

'''[[spoedeisend]]'''

'''[[spoileralert]]'''

'''[[spookdiertje]]'''

'''[[spoorstaven]]'''

'''[[spragen]]''', westfries 'zonnen'

'''[[staalkaart]]'''

'''[[stalknecht]]'''

'''[[standpunt]]'''

'''[[stante pede]]'''

'''[[stamboom]]'''

'''[[Staphorster Variant]]''' (onder Staphorst) Het begrip is al ouder en dateert uit de wegenbouw van de jaren dertig. Staphorster variant of Staphorsterkruizing was toen een aanduiding van een tweestrooksweg die ter hoogte van een gelijkvloerse kruising tijdelijk in een vierstrooksweg veranderde. Er kwam dan een middenberm met een opstelvak, waar kruisend verkeer dat eerst de ene baan was overgestoken kon wachten tot de andere baan vrij was. Het is een type dat vrij veel is toegepast. In Staphorst gebeurde dat voor het eerst (ik geloof in 1938 of zo). De kruising werd soms ook kortweg 'Staphorster' genoemd, en ik heb me wel eens laten vertellen dat dit begrip ook in het buitenland zo wel bekend werd.

'''[[stapsteen]]'''

'''[[starnakel]] in de uitdrukking ''starnakel zat'' (straal bezopen)

'''[[stedebouw]]'''

'''[[in de steek laten]]'''

'''[[steenkolenengels]]'''

'''[[stelselmatig]]'''

'''[[stemming]]'''

'''[[sterallure]]'''

'''[[sterkhouder]]'''

'''[[stervensdruk]]'''

'''[[steunbeer]]'''

'''[[stevelen]]''' (van een schip)

'''[[stichting]]'''

'''[[stipstamp, stimpestamp]]''' stamppot rauwe andijvie

'''[[stochast, stochastisch]]'''

'''[[stofjas]]''' ca 1850, jas tegen stof

'''[[stommiteit]]'''

'''[[stompzinnig]]'''

'''[[stoomcursus]]'''

'''[[stootgaren]]''', wordt gebruikt bij het op vertrek melden van zeeschepen. Ik lig op stootgaren. dwz ik sta op het punt van vertrek, nog enkele trossen vast maar klaar om los te gooien.

'''[[stoutmoedig]]'''

'''[[stridor]]'''

'''[[strontje]]''' cyste op het ooglid

'''[[stroomlijnen, gestroomlijnd]]'''

'''[[stroopsoldaat]]''' 'iem. die precies doet wat de baas zegt om er beter van te worden'

'''[[struikelblok]]'''

'''[[sturing]]'''

'''[[suburbanisatie]]'''

'''[[suikerbrood]]'''

'''[[suikerfeest]]'''

'''[[suikerspin]]'''

'''[[supermaan]]'''

'''[[swaffelen]]'''

'''[[symboliek]]'''

'''[[Symphyotrichum]]''', as most Aster species have been renamed in the Nouvelle Flore of Belgium

'''[[synchronisatie]]'''

'''[[systematiek]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/W

2025-01-14T15:15:07Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[waagstuk]]'''

'''[[waardering]]'''

'''[[waardeloos]]'''

'''[[waardigheid]]'''

'''[[waarempel]]'''

'''[[waarom]]'''

'''[[wallebakken]]''' fuiven, boemelen (BN): van wallebak, ‘fuifnummer, dronkaard’. Het eerste deel is waarschijnlijk wallen, walen, met de betekenis draaien en bak is een persoonsaanduidingen, zoals ook in bullebak.

'''[[wandelkerk]]'''

'''[[wapenfeit]]'''

'''[[warrig]]'''

'''[[waslijst]]'''

'''[[waterpomptang]]'''

'''[[waterschap]]''' of hoogheemraadschap. Wanneer is deze naam voor het eerst aan dit eerbiedwaardige college gegeven?

'''[[watersnood]]'''

'''[[waterstaat, rijkswaterstaat]]'''

'''[[wat ik je brom]]'''

'''[[wattman]]'''

'''[[wc-eend]]'''

'''[[weddelken]]''', een houten blokje, dat rond een spijker of schroef kon draaien en waarmee men de deuren van bijvoorbeeld een keukenkastje sloot.

'''[[wederhelft]]'''

'''[[wederkerigheid]]'''

'''[[weerborstel]]'''

'''[[weergaloos]]'''

'''[[weergeven, weergave]]'''

'''[[weerhaan]]'''

'''[[weerhouden]]'''

'''[[weerkaatsen]]'''

'''[[weerkleed]]''' in de betekenis van kopie of afschrift

'''[[weerstaan]]'''

'''[[weerstand]]'''

'''[[weesfiets]]'''

'''[[weeïg]]'''

'''[[wegcijferen]]'''

'''[[wegkijken]]'''

'''[[wendbaar]]'''

'''[[welbehagen]]'''

'''[[welbevinden]]'''

'''[[weledelgestreng]]'''

'''[[weliswaar]]'''

'''[[welletjes]]'''

'''[[welwillend]]'''

'''[[werkloos]]''' en '''[[werkeloos]]'''

'''[[wetmatigheid]]'''

'''[[wijgeschenk]]'''

'''[[wijsheidstand]]'''

'''[[wilskracht]]'''

'''[[windveer]]'''

'''[[winkeldochter]]'''

'''[[winterklaar]]'''

'''[[wintertenen]]'''

'''[[witwassen]]'''

'''[[wolfseind]]''' verkorting van wolvendakeind, het uiteinde van een wolvendak, wolfsdak: http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/wolvendak

'''[[wolfsspin]]'''

'''[[woongenot]]'''

'''[[woordenschat]]'''

'''[[worteltrekken]]''' ontleend aan Duits wurzelziehen?

'''[[wui]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/P

2025-01-05T12:45:49Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[paalhoofd]]'''

'''[[paardenkastanje]]'''

'''[[paashaas]]'''

'''[[pabbezail]]''' (Tiens dialect), komt waarschijnlijk van ''rabechas'' (solde) in het Spaans. Het woord wordt vaak gebruikt in deze streek voor rommel maar ook voor slecht volk. In Glabbeek bij Tienen is er trouwens een veldslag geweest tegen de Spaanse legers en treft men nog Spaanse familienamen aan zoals Vica.
Tienen ligt in Vlaams-Brabant tussen St-Truiden en Leuven.

'''[[paletti]]''': in een Oeteldonkse uitdrukking ‘Alles paletti’ (alles okay). Zelf vond ik (http://li.wikipedia.org/wiki/Alles_paletti): Alles paletti is verwaant an pleite, dat in 't Nederlands weg of verdwenen betekent en via 't Jiddische pleta dat vlucht betekent en 't Bargoens in 't Nederlands is kaome. 't Jiddische waoërd gèèt truuk óp 't Hebreeuwse p'leta dat redding en överbliefsel betekent. 't Duutsje waoërd pleite of Pleite, gèèt direc truuk op 't Hebreeuws en betekent bankroet. Alles paletti is mèt die betekenis verwaant en betekent dan ooch dat me gódsedaank nog ènniges haat wete te redde van d'r bankroet.

'''[[palingworst]]'''

'''[[pamperen]]'''

'''[[pandemie]]'''

'''[[panna]]''' = Sranan? van oorsprong, slang, betekent "poortje" in voetbal (d.w.z. de bal tussen de benen van een ander doorschoppen).

'''[[panna cotta]]'''

'''[[pandoering]]''' = Vlaams, pak slaag, aframmeling, ook figuurlijk; voorbeeld laatst op de BRT-TV: Feyenoord bekwam te Eindhoven op het veld van PSV een ware pandoering: 10-0). Iemand een “pandoering” geven lijkt mij te maken hebben met de pandoeren (Hongaarse? soldaten)die wellicht onder het Oostenrijks bewind ook in de Zuidelijke Nederlanden gelegerd waren. Hadden die een slechte reputatie, of komt het van het gelijknamige kaartspel? Volgens http://www.encyclo.nl/begrip/pandoering en de Wikipedia is het van pandoer afgeleid, welk woord er wel in staat.

'''[[panettone]]'''

'''[[paranormaal]]'''

'''[[pantoffelparade]]'''

'''[[participatiesamenleving]]'''

'''[[pasklaar]]'''

'''[[patser]]''' in aanvulling op de in de etymologiebank gegeven informatie: Het maken van goudleer werd "patsen" genoemd, een "patser" is nog steeds iemand die overdreven met zijn rijkdommen pronkt. Deze informatie is in het Lakenhalmuseum in Leiden te lezen en ook in het Wikipedia-lemma over goudleer

'''[[pencee]]'''

'''[[peer: met de gebakken peren zitten]]'''

'''[[peeskamer]]'''

'''[[pepernoot]]'''

'''[[perifeer]]'''

'''[[persoonlijkheid]]'''

'''[[persrat]]'''

'''[[pervasief]]'''

'''[[pielen, gepiel]]'''

'''[[piepschuim]]'''

'''[[pierenbad]]'''

'''[[piezewieter]]''' = regenworm, gebruikt in Sint Jansteen Zeeuws Vlaanderen

'''[[Piggelmee]]'''

'''[[pijnappelklier]]''' - [https://www.dbnl.org/tekst/spin003nage01_01/spin003nage01_01_0006.php?q=pijnappelklier#hl1 Spinosa 1677]

'''[[pijp: de -- uitgaan]]'''

'''[[pijpaarde]]'''

'''[[Pikorde]]'''

'''[[pineut]]'''
De verklaring vanuit Eng. ''peanut'' is vanwege de klemtoon niet waarschijnlijk. Kan dit van (Latijns-Amerikaans) Spaans ''piñata'' komen? De betekenis daarvan ligt veel dichterbij en de klemtoon is overeenkomstig.

'''[[pislink, pisnijdig, pissig]]'''

'''[[plaaggeest]]'''

'''[[plaatshebben]]'''

'''[[plankenkoorts]]'''

'''[[plaatsvinden]]'''

'''[[plattegrond]]'''

'''[[platteland]]'''

'''[[plechtig]]'''

'''[[pleefiguur]]'''

'''[[pleischaal]]''' , waarvan het synoniem parallelliniaal is. In 'Onze zeilvissloepen', geschreven door Frans Bly wordt het woord geschreven als peilschaal, doch dit is waarschijnlijk een zetfout. De algemeen gangbare term in de zeevaart is pleischaal. De meeste uitvoeringen ervan bestaan uit twee latten die parallel aan elkaar kunnen verschoven worden. Op de zijkanten van de lat is ofwel een graadverdeling of een verdeling in 32 kompasstreken aangebracht. Het toestel is dus een soort gradenboog dat dient om koersen of peilingen in de zeekaart te brengen.

'''[[pleverkoek, pleverkouk]]''' (Gronings) 'eierkoek'; wellicht van ‘palaveren’ (zie palaver), dat afkomstig is uit Portugal? Veel Portugese Joden zijn uitgeweken naar de Nederlanden. In het Gronings dialect wordt een eierkoek pleverkoek genoemd. Het is volstrekt onduidelijk waar dat woord vandaan komt. Prof Wout van Bekkum (hoogleraar Semitische talen) suggereert dat het woord plever afkomstig zou kunnen zijn van het woord palaveren. Na afloop van een begrafenis werd met name in de provincie Groningen een eierkoek geserveerd en werden brede palavers gevoerd. Met name de stad Groningen en Winschoten hadden grote Joodse gemeenschappen, zodat invloed van Portugese Joden verondersteld mag worden.

'''[[pleur, bakkie pleur]]'''

'''[[ploertendoder]]'''

'''[[plofkip]]'''

'''[[plooibaar]]'''

'''[[plotsklaps]]'''

'''[[pluimvee]]'''

'''[[plunjebaal]]'''

'''[[podding]]''' De herkomst en verspreiding van het woord podding, synoniem aan pudding, interesseert mij al sinds begin jaren ‘60. Mijn moeder (1915-1976) mocht als dochter van de dorpsdokter van Hummelo (Gld) speelde begin jaren ’20 wel eens bij een vriendinnetje uit de lokale adellijke familie Van Pallandt in kasteel Keppel en mocht wel eens blijven eten. Daarbij leerde ze dat “pudding” niet het gepaste woord was. Dat was “burgerlijk”. Het hoorde “podding” te zijn. Begin jaren ’60 verscheen op mijn (°1944) middelbare school, het Koninklijk Atheneum in Berchem-Antwerpen, een nieuwe “studiemeester”. Een dertiger, omvangrijk in gewicht, die zijn oprechte best deed om onze sympathie te winnen. Op een regenachtige dag nam hij dan ook enthousiast deel aan een voetbalwedstrijd (leraren tegen leerlingen als ik me goed herinner). Het veld was glad door de regen. Bij een run op de bal ging hij dan ook onderuit en door zijn massa schoof hij een tiental meter op zijn zitvlak over het grasveld, gelijk een gelatinepudding uit een tekenfilm van Tom en Jerry. Zijn bijnaam ontstond spontaan ter plekke, in het Antwerpse dialect: “de Podding”.
De site www.vlaamswoordenboek.be vermeldt podding ook als het Antwerpse dialectwoord, maar tevens als het woord voor broodpudding in Aalst en Brussel, met een variant poting in West Vlaanderen.
Broodpudding is ook bij Indische Nederlanders en Indonesiërs bekend als podding rotti, podding roti of poding roti (beide o’s als in pot uitgesproken). Roti is het Indonesische woord voor brood en niet synoniem aan Surinaamse roti (die uit India stamt). Poding is het Indonesische woord voor pudding volgens de Kamus Indonesia-Belanda op mijn pda.
Dat woorden uit het Zuiden van ons taalgebied het langst bleven hangen bij de adel (en hogere burgerij) in Nederland heeft mij nooit verbaasd. Zij wisselden het Frans in voor een taal die gevormd was in het 16e -17e eeuwse Brabant en Vlaanderen.
Hoe oud is de pudding eigenlijk als gerecht? Misschien was de eerste pudding inderdaad een broodpudding.

'''[[poele]]'''

'''[[poenig]]'''

'''[[poerzwart]]''' zwart van het vuil

'''[[poetryslam]]'''

'''[[polariteit]]'''

'''[[polkabrok, polkahaar]]''' Hierbij een link naar RTV Rijnmond https://www.rijnmond.nl/nieuws/155900/Waarom-heten-die-snoepjes-polkabrokken Genoemde woorden polkabrok en polkahaar ontbreken in de Etymologiebank. Ook het gebruik van polka- in de 19e eeuw, als aanduiding voor populariteit en/of versterking, is niet vermeld.

'''[[poortwachter]]'''

'''[[porte-manteauwoord]]'''

'''[[positieven: bij zijn - zijn]]'''

'''[[postbus]]'''

'''[[potbroeder]]'''

'''[[potjeslatijn]]'''

'''[[pottenkijker]]'''

'''[[pot verdikkeme]]'''

'''[[predatie]]'''

'''[[preekstoel]]''', ook als aanduiding van een deel van de railing (op de boeg) van een zeiljacht

'''[[prefabriceren]]'''

'''[[pregen]]'''

'''[[prepuberteit]]'''

'''[[presbyacusis]]'''

'''[[pressie]]'''

'''[[pret]]''' in de uitdrukking ''Dat mag de pret (of pet) niet drukken''. Volgens mijn man is de uitdrukking ''dat mag de pet niet drukken'' omdat in vroeger tijden lijfeigenen de pet moesten afnemen voor hun meerderen. Uit protest namen zij de pet niet af, maar drukte alleen de klep naar beneden. Hij heeft deze verklaring ooit ergens gehoord/gelezen, maar we hebben het nooit meer kunnen vinden in boeken met uitdrukkingen en gezegden etc.

'''[[pretletter]]'''

'''[[pretpark]]'''

'''[[prettig]]'''

'''[[prikkelen]]'''

'''[[prinsessenboon]]'''

'''[[prinsjesdag]]'''

'''[[proactief]]'''

'''[[procureursspek]]''' mager, doorregen spek dat op de boterham gegeten wordt; en: '''[[procureurlapje]]'''

'''[[proefschrift]]'''

'''[[profileren]]'''

'''[[professionalisme]]'''

'''[[profetenbrood]]''' Wij kochten gisteren in Burgh-Haamstede 'profetenbrood' - gemaakt volgens een klassiek recept - wat is de oorsprong van deze benaming?

'''[[projectie]]'''

'''[[programmeur]]'''

'''[[prosciutto]]'''

'''[[proseliteren]]'''

'''[[prototype]]'''

'''[[provocatie]]'''

'''[[proxy]]'''Een nieuw woord in onze taal is de aan het Engels ontleende term PROXY, met wel ca. 15 betekenissen in de IT-wereld, en in de naam van de ziekte "syndroom van Münchhausen by proxy", een psychiatrisch ziektebeeld.

'''[[puberaal]]'''

'''[[Puffelen, Van -]]''' 'lekker bezig, Van Puffelen'. En allerlei varianten met diezelfde naam. 'Loop niet zo te treuzelen, Van Puffelen'.

'''[[punthoofd]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/B

2024-12-19T11:49:15Z

Nicoline:

Terug naar [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==B==

'''[[bakker: voor de -- zijn]]'''

'''[[bakkie troost]]'''

'''[[ballentent]]'''

'''[[ballonvaren]]'''

'''[[banaliteit]]'''

'''[[bangerik]]'''

'''[[basislijn]]'''

'''[[bastognekoek]]'''

'''[[batraaf]]'''

'''[[beangstigen]]'''

'''[[beautycase]]'''

'''[[bedeltje]]'''

'''[[bedenkelijk]]'''

'''[[bedillen, bedilzucht]]'''

'''[[begaafdheid]]'''

'''[[begeleiden]]'''

'''[[begenadigd]]'''

'''[[begrenzen]]'''

'''[[begroten]]'''

'''[[beheerder]]'''

'''[[bekijks]]'''

'''[[bekvechten]]'''

'''[[belangenverstrengeling]]'''

'''[[belasten]]'''

'''[[beleggen]]''' In verband met het onderscheid tussen ‘beleggen’ en ‘investeren’ ben ik benieuwd naar de etymologie van ‘beleggen’ of ‘belegging’. In de Eerste Kamer is daar in 2010 over gediscussieerd, blijkbaar wordt in o.a. het Engels dit onderscheid niet gemaakt (zie hier: https://www.eerstekamer.nl/toezegging/onderscheid_tussen_terminologie).

'''[[beletselteken]]'''

'''[[belgitude]]'''

'''[[belonen]]'''

'''[[bemannen, bemanning]]'''

'''[[bemoedigen]]'''

'''[[benadelen]]'''

'''[[benaderen, benadering, benaderbaar]]'''

'''[[bench]]''' hondenkennel

'''[[benuttigen]]'''

'''[[benutting]]'''

'''[[bepotelen]]'''

'''[[beproeving]]'''

'''[[beschermwaardig]]''' is een cruciaal begrip in de discussie rond euthanasie en hulp bij zelfdoding

'''[[bescheuren, zich]]'''

'''[[besodemieteren]]'''

'''[[bespiegeling]]'''

'''[[bestekzoeker]]'''

'''[[bestelling]]'''

'''[[bestendigen]]'''

'''[[betrokkenheid]]'''

'''[[bevindelijk]]'''

'''[[bevinding]]'''

'''[[bevlogen, bevlieging]]'''

'''[[bewaarschool]]'''

'''[[bewindvoerder]]'''

'''[[bezieling]]'''

'''[[bezoeken]]''' meerdere betekenissen

'''[[bhagwan]]'''

'''[[bietenbrug]]''' zie: https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/de-bietenbrug-op-gaan

'''[[billentikker]]'''

'''[[binnenshuis]]'''

'''[[bijkeuken]]'''

'''[[bitskoemer]]'''

'''[[bittere eind]]'''

'''[[bitterkoekje]]'''

'''[[bitterkruid]]'''

'''[[bla, bla, bla]]''' https://www.zeit.de/zeit-magazin/2021/48/etymologie-sprachwissenschaft-bla-bla-herkunft-forschung

'''[[Blauwdotter]]''' inwoner van Noordwijk aan Zee

'''[[blauwgrasland]]'''Her en der tref ik twee etymologieën aan.
(1) De meest voorkomende is dat de term verklaard moet worden uit het gegeven dat aan de associatie veel planten met een blauwgroene bladkleur deelnemen, zoals Spaanse ruiter, Pijpenstrootje, Blauwe zegge, Tandjesgras en (schraal) Riet, zodat er een blauwgroene waas over de begroeiing ligt. Een zeer plausibele verklaring overigens.
(2) Een andere etymologie is dat ‘blauw’ negatieve betekenissen kan hebben.

'''[[blijmoedig]]'''

'''[[blitskaters]]''' antedaring 1860 Een winteravond door J. Cremer

'''[[bloedeigen]]'''

'''[[bloempotkapsel]]'''

'''[[bloemrijk]]'''

'''[[blohartig]]'''

'''[[boeggolver]]''' uit een vertrouwelijk psychologisch rapport( betrof een patiënt)

'''[[boeibord]]''', een verticale plank langs de muur, vlak onder de dakrand (althans die betekenis geldt, voor zover mij bekend, in Zuid Holland).

'''[[boeideel]]'''

'''[[boerderette]]''' een interessant woord met het Frans/Engelse leensuffix –ette na een Nederlandse (getrunceerd) eerste deel, dat qua woordvorming doet denken aan het Vlaams/Franse fermette. Op internet vind ik dat het in 1992 door Wim T. Schippers bedacht zou zijn

'''[[boerenbedrog]]'''

'''[[boerkini]]'''

'''[[boetekleed]]''': - aantrekken

'''[[bodemprocedure]]'''

'''[[bodystocking]]'''

'''[[boe-geroep]]'''

'''[[bolwassing]]'''

'''[[bonkaarde]]'''

'''[[bonker(tje)]]''' een korte duffelse jas, meestal zwart of blauw

'''[[boter-kaas-eieren]]'''

'''[[botervloot]]'''

'''[[bouwvak, bouwvakker]]''' bouwvak eind 19e eeuw, wrs oiv Duits Baufach

'''[[Breust (Breusj, brust, Brustem)]]''', een (plaats)naam

'''[[brandhaard]]'''

'''[[brandstof]]'''

'''[[breedsprakig]]'''

'''[[brielen]]'''

'''[[Brits]]'''

'''[[broederschap]]'''

'''[[brompot]]'''

'''[[broodheer]]'''

'''[[broodletter]]'''

'''[[broodmaaltijd]]'''

'''[[broodtekst]]'''

'''[[bruggenhoofd]]'''

'''[[buikriem]]''' 'stuk zuurkoolspek van varken'; kan versneden worden tot speklappen; komt ook in het Deens voor

'''[[buitengaats, binnengaats]]'''

'''[[buitenspel]]'''

'''[[burgerlijk]]'''

'''[[buulbuul]]'''(vogelfamilie, Pycnonotidae)

'''[[buurtzorger]]'''

'''[[buurtregisseur]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/L

2024-11-11T11:42:01Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==L==
'''[[laïcisme]]'''

'''[[lampetkan]]'''

'''[[landgraaf]]'''

'''[[landrot]]'''

'''[[langszij]]'''

'''[[lantaarndrager]]'''

'''[[lastpak]]'''

'''[[lazerusklep]]''', hij heeft een mond als een Lazerusklep = hij praat aan één stuk door en weet niet van ophouden

'''[[leedwezen]]'''

'''[[leegloper]]'''

'''[[leegstand]]'''

'''[[leerlooier]]'''

'''[[leerstelling]]'''

'''[[leider]]''' ook leider van de band / leider van de roedel wolven

'''[[legitimiteit]]'''

'''[[legpuzzel]]'''

'''[[leidinggevende]]'''

'''[[lekker]]''', in uitdrukkingen in combinatie met 'niet', of 'wel', etc. (Lekker niet, lekker wel, lekker toch, etc.)

'''[[lekker puh]]'''

'''[[leplazerus (schrikken)]]

'''[[leuning: natte -]]''', mijn neef heeft in de jaren 50/60 bij de holland amerika lijn gewerkt. ook zijn echtgenote heeft in de havens van rotterdam gewerkt (sealand/maerks). zoals zo vaak hebben veel beroepen zo hun eigen jargon: zeelieden, booreilandpersoneel etc. van hen vernam ik de volgende uitdrukking: "daar kan ik geen natte leuning van krijgen!" het hoe en waarom van deze uitdrukking konden zij (ook) niet uitleggen, anders dan "kan me niet boeien" of "moet ik daar nu enthousiast over worden?" etc. zegt deze uitdrukking u iets, waar komt ze vandaan, waarom nat, waarom leuning etc.

'''[[level]]'''

'''[[leven lang leren]]'''

'''[[levenslied]]'''

'''[[levensstijl]]'''

'''[[liberalisme]]'''

'''[[lichtvoetig]]'''

'''[[lid]]''' in de uitdrukking ''een lid of zes''. In een oud liedje over de Garnalenvisserij in Volendam kwam ik de uitdrukking 'een lid of zes' tegen. Het liedje heet: De Garrenkwak en de derde regel daarvan luidt: "Van Rijsendam tot het hoekje van de Nes, daar vang je bepaald een lid of zes. Kan iemand mij vertellen wat dit te betekenen heeft?

'''[[liefdadigheid]]'''

'''[[lijflied]]'''

'''[[lijkkoets]]'''

'''[[lijsttrekker]]'''

'''[[lik op stuk]]'''

'''[[liminaal]]'''

'''[[linke soep]]'''

'''[[liquiditeit]]'''

'''[[logograaf]]'''

'''[[logos]]'''

'''[[lolletje, lollig]]'''

'''[[lommerrijk]]'''

'''[[loodgrijs]]'''

'''[[loopneus]]'''Ouder was lopende neus. Lopend betekende ook stromend en werd gebruikt voor vocht afscheidend; het Woordenboek der Nederlandsche taal vermeldt: 6) Van Loopen, 12). Stroomend, niet stilstaand, in beweging.
— Van ontstoken oogen en ooren, open wonden, en derg. Vocht afscheidend, etterend, dragend. || Segt God niet Ick sal mijn eere een ander niet gheuen? Waerom stellen wy dan den eenen, een beschermer voor die pestelencie ..., den anderen een Maerschalck, voor de vallende sieckte als S. Ian den dooper, den derden een medecijn meester der loopende gaten, als S. Quirijn? GNAPHEUS, Tob. 86. Het saedt met water van Nachtschade gebruyct, is goet inde wtwendige loopende gaten ende seeren, DODON. 124 b [ed. 1608]. De selve Bercken schorssen gebrant droogen ende heylen de loopende oft tranende beenen, als den roock van de selve daer aen comen mach, 1408 b. Hy (wiesch) het bloet van zijn loopende oogh af, dat hem uitgeboort was, VONDEL 5, 200. Als de Mensche heel oudt wordt, wordt hy dan niet ... vol van lemten en ghemelijckheden ... ? Men vindt hem veeltijds ... in 'thoecxken vanden haert sitten, met lopende ooghen, met een druppende neuse enz. , SPRANKHUISEN 8, 12 b. Kevelpijn is zoo veel als tandpijn ...; de Koeijen zijn er ook vatbaar voor. Men ontdekt die kwaal bij haar dadelijk uit het zwellen der klieren, uit verloren eetlust en loopende oogen, BERKHEY, N. H. 8, 20. Een loopende been hebben, DE BO. Een loopend oor.

'''[[looptelefoon]]'''

'''[[losgeld]]'''

'''[[lotgenoot]]'''

'''[[louteren, loutering, gelouterd]]'''

'''[[luidkeels]]'''

'''[[luisterrijk]]'''

'''[[lulhannes]]'''

'''[[lusteloos]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/S

2024-11-04T07:24:27Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[saccade]]'''

'''[[Saksisch, Saksen]]'''

'''[[salderen]]'''

'''[[samenhang]]'''

'''[[sapperdeflap]]''' Pipo de Clown

'''[[schaamdeel, schaamlippen, schaamstreek, schaamhaar]]''' alle woorden stammen uit de 18e eeuw, schaamdeel is de oudste, en wordt genoemd in J. Palfijn, Ontleed-kundige Beschryving, van de Vrouwelijke Deelen, die ter voort-teeling dienen, Gent, 1724: "D'uitwendige, of schaamdeelen van de Vrouw werden in 't gemeen genomen voor de zodanige welke wy uitwendig aanmerken ...; sy werden dus genaamt, om datse schaamte, en een eerlyke vreese inboesemen, zo dikwils als sy ten ontyde werden ontdekt". Oftewel: Lichaamsdeel waarvoor men zich schaamt om het te tonen. De andere woorden (schaamstreek, schaamlip, schaamhaar) zijn naar analogie daarvan wat later gevormd, schaamhaar in de negentiende eeuw, men gebruikte ook Venushaar. Voor die tijd gebruikte men Latijnse termen zoals vagina, regio pubica (schaamstreek) en labia pudenda (schaamlip). De Latijnse (labia pudenda) is afgeleid van het werkwoord pudere ('zich schamen'). De Nederlandse woorden zijn in de plaats gekomen van de oudere Latijnse woorden (de taal van de artsen was vergeven van Latijnse leenwoorden), waarbij overigens het Duits ook vergelijkbare woorden kent, bijvoorbeeld Schamlippen, Schamgegend (schaamstreek), Schamhaar; Nederlands en Duits kunnen elkaar hebben beïnvloed.

'''[[schabauw staan]]''' In de rouwstand staan van molenwieken

'''[[schamperen]]'''

'''[[schandknaap]]''' schandjongen in Statenvertaling

'''[[schathemelrijk]]'''

'''[[schatkist]]'''

'''[[schattebout]]'''

'''[[schattig]]'''

'''[[schaverdijnen]]''', een verouderd synoniem van "schaatsen op ijs"
* Wellicht verwant met 'scheuvelen', wat een Gronings woord voor schaatsen is? Zie [http://groninganus.wordpress.com/category/taal/]
* In het verleden ook "schuiverdijnen" en "schuiverduinen" - wellicht verwant aan schuiven, maar het tweede deel is me dan nog steeds een raadsel.

'''[[scheerraampje]]'''genoemd naar het scheerraam, een raam waarop de ketting van een te weven laken geordend wordt, omdat het er precies op lijkt. De oorspronkelijke scheer aan is een samenstelling van het werkwoord scheren, dat ‘ordenen, de ketting van een weefsel’ en raam.

'''[[scheldkanonnade]]'''

'''[[schele kaketoe]]'''

'''[[schertsvertoning]]'''

'''[[scherpzinnig]]'''

'''[[schieter]]''' schietplank van de bakker

'''[[schietlood]]'''

'''[[schippersklavier]]'''

'''[[schitterend]]'''

'''[[schmieren]]'''

'''[[schol]]''' 'proost'
:Niet zeker genoeg om het op de site te zetten, maar het lijkt me waarschijnlijk dat dit van het Scandinavisch 'skål' is afgeleid - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 27 aug 2014 21:16 (CEST)

'''[[schonkig]]''' grofgebouwd, knokig; zonder twijfel afleiding van '''schonk''' dat wel vermeld wordt. Sedert 1858? [https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=schonkig&coll=ddd&sortfield=date delpher kranten]

'''[[schoolslag]]'''

'''[[schouwburg]]''' De naam Schouwburg werd bedacht door Vondel. Met 'schouw' en 'burg' verwees Vondel naar een plaats waar men kon kijken. Het van het Griekse woord 'theatron' afgeleide schouwburg werd door de tijd heen zo'n populaire benaming dat het van een eigennaam is verworden tot een soortnaam.

'''[[schijtlaars]]'''

'''[[schuttingtaal]]'''

'''[[sedatie]]'''

'''[[sekswerker]]''' lijkt de politiek correcte opvolger van ‘prostituee’ geworden. Ik ben benieuwd wanneer het in Nederland in zwang raakte. Het staat al in de Van Dales uit 2005 en 2015, maar (nog) met de aanduiding ‘eufemistisch’. Dat lijkt me inmiddels amper meer het geval. Zou het kunnen dat het woord dankzij de persconferenties over Covid wijder verbreid is geraakt?

'''[[selfie]]'''

'''[[separatie]]'''

'''[[seriemoordenaar]]''' het is veel ouder. In Duitsland kende men de term 'serie-moordenaar' met dezelfde definitie al in 1930 maar ik kwam het ook al tegen in een kranten artikel in het Algemeen Handelsblad van 27 Februari 1927; https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=serie-moordenaar&coll=ddd&page=1&sortfield=date&identifier=ddd%3A010657985%3Ampeg21%3Aa0262&resultsidentifier=ddd%3A010657985%3Ampeg21%3Aa0262

'''[[serveerster]]'''

'''[[shaitan]]'''

'''[[sibillijns, sibillen]]'''

'''[[sibilant]]'''

'''[[sidekick]]'''

'''[[signaleren]]'''

'''[[sinken]]''': Het in onze regio Meetjesland wordt het woord ''sinken'' regelmatig gebruikt in de betekenis van onnozelheden, bijkomstigheden, overbodigheden. Voorbeelden: ''met al zijn/haar sinken''.

'''[[situeren]]'''

'''[[skeletoni]]'''

'''[[skeuomorfisme]]'''

'''[[slagL van slag zijn]]''' oorspronkelijk over een klok die van slag was, dat wil zeggen een verkeerd uur sloeg, een ander uur dan de wijzers aangeven

'''[[slagerij]]'''

'''[[slaggaard]]''' stok, met enkele merktekens, waarmee men kan bepalen of het vaarwater nog voldoende diepte heeft.

'''[[slagtand]]'''

'''[[slagzin]]'''

'''[[sleehak]]'''

'''[[smeergeld]]'''

'''[[smoltzalm]]'''

'''[[smoutletter]]'''

'''[[sneltrein]]'''

'''[[sneupen]]''' 1989(NL) J.A. Brongers publiceert het ABCDarium voor de boekensneuper. Sneuper (verwant met Nederlands snoepen) betekent in het Fries ‘iemand die erop loert iets te krijgen, snuffelaar’ en ‘amateur die uit liefhebberij een bepaalde wetenschap beoefent’. De term boekensneuper raakt onder boekliefhebbers snel ingeburgerd.

'''[[snijvlak]]'''

'''[[snoezig]]'''

'''[[snoodaard]]'''

'''[[sociologie]]'''

'''[[soebatten]]''':
De herleiding van het woord soebatten tot het Maleise woord sobat is onjuist. Dat poneerde ik al in de zevende stelling van mijn proefschrift Ternate, de Molukken en de Indonesische archipel (Leiden, 1987). Die stelling luidde: “Ten onrechte wordt het Nederlandse woord soebatten, ‘vleiend vragen’, doorgaans afgeleid van het Maleise woord sobat, ‘vriend’ (zie bijvoorbeeld Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal, 11e druk, s.v. soebatten). In werkelijkheid gaat het woord soebatten zo goed als zeker terug op het al in de 17e eeuw in de Molukken, en met name ook op Ternate, voorkomende woord suba (Mal. en Jav. sembah) voor een met tegen het voorhoofd gevouwen handen gebrachte eer(bieds)betuiging aan een vorst of een andere meerdere, waarmee al dan niet een verzoek gepaard gaat. Zie bijvoorbeeld Tiele, Bouwstoffen, II, 1890: 122: ‘siet hier is den genen die uwen Coninck wesen sal [namelijk: de zojuist tot sultan van Ternate verkozen kaicil Hamza], waer voor ghij soubatten sult …’. Zie verder onder meer ook Tiele, Bouwstoffen, II, 1890: 316.”
Aan mijn oorspronkelijke stelling kan ik nog het volgende toevoegen. In het Ternataans, een niet-austronesische taal die op het eiland Ternate wordt gesproken en door Ternatanen die verblijf houden op het eiland Halmahera, betekent het woord suba eigenlijk ‘de sembah maken’, en vandaar ‘buigen voor’, ‘eer betuigen’, ‘respect betonen’, ‘vereren’, ‘huldigen’. In Ternataanse teksten kwam ik vaak de frase suba jou kolano tegen (spreek uit: soeba djow kolano), waarmee de sultan door een ondergeschikte of een onderdaan werd begroet. Deze frase is te vertalen als: ‘ik buig voor u heer vorst’, maar ook als ‘ik betuig mijn onderdanigheid voor u heer vorst’, of ‘ik betuig nederig mijn respect voor u heer vorst’. Op het hedendaagse Ternate is suba ook de term voor het formeel en ceremonieel aan een vader ten huwelijk vragen van zijn dochter door voor hem knielen en hem bij de enkels vast te pakken.
In 17e-eeuwse Nederlandse verslagen komt de term ‘soebatten’ (of: soubatten) voor als vernederlandsing van de Ternataanse term suba. Voorbeelden:
‘Den tolck ende anderen verclaeren soo’t schip dat ongeluck niet overcommen waere, t’ conde geen drye dagen tardeeren oft souden wel 5000 Coulangers, soo mannen als vrouwen ende kinderen in handen gecregen hebben, die se op een berch beset ende alle victualien affgesneeden, soodat voor haer geen uytcomste was ende van selffs souden hebben comen moeten soubatten. …’ [1625, 26 maart, gouverneur der Molukken Jacques Le Febre aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 44];
‘Sijn mette selve nevens 2 compagnien Tarnatanen ten huyse van Citchil Hamsia gegaen, seggende tegens de voorsz. Sengages ende andere overicheyt: siet, hier is den genen die uwen Coninck wesen sal, waer voor ghij soubatten sult; den genen dieder yets tegen heeft, oft sulcx niet begeert te doen sullen wij dadelijck den cop afsmijten. Waer mede den Hoccum ende den (sic) Soyasives soubatten, gelijck insgelijcx daer op d’ andere altsamen volchden. …’ [1627, 16 aug., gouverneur der Molukken Jacques Le Febre aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 122];
‘In somma verschijnen alle bij hem, doen haer beclach, hoe dat in haere laetste vergaderinge den Coninck haere faulten hadde vergeven, ende tot meerder bewijs van gehoorsaemheyt hadden nu mede in de vergaderinge gebracht de resterende Overicheyt lest absent sijnde, ende soo ‘t sijne Mat gelieffde wilden op nieuws wederomme soubatten ende getrouwicheyt sweeren. …’ [1631, 7 april, gouverneur der Molukken Gijsbert van Lodensteyn aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 191];
‘Ende doen wij met dit boven verhaalde doende waeren, soo zijn de Christenen onderdanen van de Hollanders bij mij gesonden, als wanneer wij alle onse macht te water geseth hebben ende naer Hittoe geschept zijn, ende doen wij daer gecomen waeren soo sijn 5 Christen Negerijs met namen Laricque, Wackesieuw, Alangh, Lilleboy ende Hatou ons toe gevallen ende hebben voor Uwe Mayt gesoebat; dit is geschiet op Hittoe in presentie van 4 Soas van Louhoe --- Dry negerys op Vleasser, met namen Olat, Sorre Sori ende Touhaha blijven bij de Hollanders ende hebben haer noch niet verlaten. Boy, Haria, Babelle, Boulot ende Tiobo, hebben alle voor Uwe Mayt gesoebath. …’ [1636, in het Nederlands vertaalde brief van de Ternataanse stadhouder of gouverneur kimalaha Leliato in de Ambonse gewesten aan de vorst van Ternate Hamza: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 316].
Zoals in de stelling bij mijn proefschrift al aangegeven, is het Ternataanse woord suba ontleend aan het in het Maleis, Javaans en ook in het hedendaags Indonesisch voorkomende woord sembah. Dit woord staat voor een respectvolle, eerbiedige begroeting met betoon van onderdanigheid, waarbij men vroeger door de knieën ging en de met de handpalmen tegen elkaar gebrachte handen naar het voorhoofd bracht. Tegenwoordig gaat men niet meer door de knieën, houdt men het bij een licht buiging en brengt men de handen niet verder dan tot de bovenkant van de borst. In het Maleis, Javaans en het Indonesisch wordt het woord sembah ook gepaard aan het woord hyang, waarmee een bovennatuurlijke wezen, een geest, god, de goden of de voorouders worden aangeduid. Het resultaat is het zeer gangbare woord sembahyang, dat eigenlijk dus’ de bovennatuurlijke wezens begroeten’ betekent, maar dat nu het gewone, ook door moslims gebruikte, woord voor ‘bidden’ is. Reeds in bronnen uit de eerste helft van de 17e eeuw komt dus de term ‘soebatten’ voor, en wel in een glasheldere betekenis, als ‘vernederlandsing’ van de Moluks- Maleise term suba. Als we bedenken dat oude betekenis van het Nederlandse woord ‘bidden’ ook ‘verzoeken’ is, dan sluit het aan het in de Noord-Molukken gangbare woord suba ontleende woord ‘soebatten’, in de betekenis van ‘aanhoudend vragen’ of ‘smeken’, zeer goed aan bij de betekenis niet alleen van het woord suba, maar ook van het woord sembahyang!
Goes, 8 november 2014-11-08 Chris F. Van Fraassen.

'''[[soemel]]''' (antwerps): teil

'''[[solvabiliteit]]'''

'''[[Spaans]]''' in de uitdrukking ''Spaans benauwd''. Komt dit van: In spanje is het erg warm of ligt de herkomst verder weg? Zeg maar toen Nederland bezet werd door de spanjaarden en als de spanjaarden bv aan de deur klopten de mensen in huis het Spaans benauwd kregen?
* Op het internet heb ik in elk geval twee verklaringen kunnen vinden. De eerste is inderdaad uit de tachtigjarige oorlog, maar dan met de Spanjaarden als lijdend voorwerp van het benauwen (door Willem van Oranje), de tweede is dat het is afgeleid van de Spaanse griep, de grootste griepepidemie uit de geschiedenis in 1918-1919. Wie zoekt dit verdeer uit?

'''[[Spaans groen]]'''

'''[[spadassijn]]'''

'''[[spanningsboog]]'''

'''[[specialist]]'''

'''[[specimen]]'''

'''[[speelkwartier]]'''

'''[[speelpenning]]'''

'''[[speeltuin]]'''

'''[[spekglad]]'''

'''[[spekkoper]]'''

'''[[speksteen]]'''

'''[[spelenderwijs]]'''

'''[[spiegelglad]]'''

'''[[spillemaag]]'''

'''[[spitant]]'''

'''[[spitsburger]]'''

'''[[spoedeisend]]'''

'''[[spoileralert]]'''

'''[[spookdiertje]]'''

'''[[spoorstaven]]'''

'''[[spragen]]''', westfries 'zonnen'

'''[[staalkaart]]'''

'''[[stalknecht]]'''

'''[[stante pede]]'''

'''[[stamboom]]'''

'''[[Staphorster Variant]]''' (onder Staphorst) Het begrip is al ouder en dateert uit de wegenbouw van de jaren dertig. Staphorster variant of Staphorsterkruizing was toen een aanduiding van een tweestrooksweg die ter hoogte van een gelijkvloerse kruising tijdelijk in een vierstrooksweg veranderde. Er kwam dan een middenberm met een opstelvak, waar kruisend verkeer dat eerst de ene baan was overgestoken kon wachten tot de andere baan vrij was. Het is een type dat vrij veel is toegepast. In Staphorst gebeurde dat voor het eerst (ik geloof in 1938 of zo). De kruising werd soms ook kortweg 'Staphorster' genoemd, en ik heb me wel eens laten vertellen dat dit begrip ook in het buitenland zo wel bekend werd.

'''[[stapsteen]]'''

'''[[starnakel]] in de uitdrukking ''starnakel zat'' (straal bezopen)

'''[[stedebouw]]'''

'''[[in de steek laten]]'''

'''[[steenkolenengels]]'''

'''[[stelselmatig]]'''

'''[[stemming]]'''

'''[[sterallure]]'''

'''[[sterkhouder]]'''

'''[[stervensdruk]]'''

'''[[steunbeer]]'''

'''[[stevelen]]''' (van een schip)

'''[[stichting]]'''

'''[[stipstamp, stimpestamp]]''' stamppot rauwe andijvie

'''[[stochast, stochastisch]]'''

'''[[stofjas]]''' ca 1850, jas tegen stof

'''[[stommiteit]]'''

'''[[stompzinnig]]'''

'''[[stoomcursus]]'''

'''[[stootgaren]]''', wordt gebruikt bij het op vertrek melden van zeeschepen. Ik lig op stootgaren. dwz ik sta op het punt van vertrek, nog enkele trossen vast maar klaar om los te gooien.

'''[[stoutmoedig]]'''

'''[[stridor]]'''

'''[[strontje]]''' cyste op het ooglid

'''[[stroomlijnen, gestroomlijnd]]'''

'''[[stroopsoldaat]]''' 'iem. die precies doet wat de baas zegt om er beter van te worden'

'''[[struikelblok]]'''

'''[[sturing]]'''

'''[[suburbanisatie]]'''

'''[[suikerbrood]]'''

'''[[suikerfeest]]'''

'''[[suikerspin]]'''

'''[[supermaan]]'''

'''[[swaffelen]]'''

'''[[symboliek]]'''

'''[[Symphyotrichum]]''', as most Aster species have been renamed in the Nouvelle Flore of Belgium

'''[[synchronisatie]]'''

'''[[systematiek]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/L

2024-10-23T03:06:38Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==L==
'''[[laïcisme]]'''

'''[[lampetkan]]'''

'''[[landgraaf]]'''

'''[[landrot]]'''

'''[[langszij]]'''

'''[[lastpak]]'''

'''[[lazerusklep]]''', hij heeft een mond als een Lazerusklep = hij praat aan één stuk door en weet niet van ophouden

'''[[leedwezen]]'''

'''[[leegloper]]'''

'''[[leegstand]]'''

'''[[leerlooier]]'''

'''[[leerstelling]]'''

'''[[leider]]''' ook leider van de band / leider van de roedel wolven

'''[[legitimiteit]]'''

'''[[legpuzzel]]'''

'''[[leidinggevende]]'''

'''[[lekker]]''', in uitdrukkingen in combinatie met 'niet', of 'wel', etc. (Lekker niet, lekker wel, lekker toch, etc.)

'''[[lekker puh]]'''

'''[[leplazerus (schrikken)]]

'''[[leuning: natte -]]''', mijn neef heeft in de jaren 50/60 bij de holland amerika lijn gewerkt. ook zijn echtgenote heeft in de havens van rotterdam gewerkt (sealand/maerks). zoals zo vaak hebben veel beroepen zo hun eigen jargon: zeelieden, booreilandpersoneel etc. van hen vernam ik de volgende uitdrukking: "daar kan ik geen natte leuning van krijgen!" het hoe en waarom van deze uitdrukking konden zij (ook) niet uitleggen, anders dan "kan me niet boeien" of "moet ik daar nu enthousiast over worden?" etc. zegt deze uitdrukking u iets, waar komt ze vandaan, waarom nat, waarom leuning etc.

'''[[level]]'''

'''[[leven lang leren]]'''

'''[[levenslied]]'''

'''[[levensstijl]]'''

'''[[liberalisme]]'''

'''[[lichtvoetig]]'''

'''[[lid]]''' in de uitdrukking ''een lid of zes''. In een oud liedje over de Garnalenvisserij in Volendam kwam ik de uitdrukking 'een lid of zes' tegen. Het liedje heet: De Garrenkwak en de derde regel daarvan luidt: "Van Rijsendam tot het hoekje van de Nes, daar vang je bepaald een lid of zes. Kan iemand mij vertellen wat dit te betekenen heeft?

'''[[liefdadigheid]]'''

'''[[lijflied]]'''

'''[[lijkkoets]]'''

'''[[lijsttrekker]]'''

'''[[lik op stuk]]'''

'''[[liminaal]]'''

'''[[linke soep]]'''

'''[[liquiditeit]]'''

'''[[logograaf]]'''

'''[[logos]]'''

'''[[lolletje, lollig]]'''

'''[[lommerrijk]]'''

'''[[loodgrijs]]'''

'''[[loopneus]]'''Ouder was lopende neus. Lopend betekende ook stromend en werd gebruikt voor vocht afscheidend; het Woordenboek der Nederlandsche taal vermeldt: 6) Van Loopen, 12). Stroomend, niet stilstaand, in beweging.
— Van ontstoken oogen en ooren, open wonden, en derg. Vocht afscheidend, etterend, dragend. || Segt God niet Ick sal mijn eere een ander niet gheuen? Waerom stellen wy dan den eenen, een beschermer voor die pestelencie ..., den anderen een Maerschalck, voor de vallende sieckte als S. Ian den dooper, den derden een medecijn meester der loopende gaten, als S. Quirijn? GNAPHEUS, Tob. 86. Het saedt met water van Nachtschade gebruyct, is goet inde wtwendige loopende gaten ende seeren, DODON. 124 b [ed. 1608]. De selve Bercken schorssen gebrant droogen ende heylen de loopende oft tranende beenen, als den roock van de selve daer aen comen mach, 1408 b. Hy (wiesch) het bloet van zijn loopende oogh af, dat hem uitgeboort was, VONDEL 5, 200. Als de Mensche heel oudt wordt, wordt hy dan niet ... vol van lemten en ghemelijckheden ... ? Men vindt hem veeltijds ... in 'thoecxken vanden haert sitten, met lopende ooghen, met een druppende neuse enz. , SPRANKHUISEN 8, 12 b. Kevelpijn is zoo veel als tandpijn ...; de Koeijen zijn er ook vatbaar voor. Men ontdekt die kwaal bij haar dadelijk uit het zwellen der klieren, uit verloren eetlust en loopende oogen, BERKHEY, N. H. 8, 20. Een loopende been hebben, DE BO. Een loopend oor.

'''[[looptelefoon]]'''

'''[[losgeld]]'''

'''[[lotgenoot]]'''

'''[[louteren, loutering, gelouterd]]'''

'''[[luidkeels]]'''

'''[[luisterrijk]]'''

'''[[lulhannes]]'''

'''[[lusteloos]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/W

2024-10-03T13:54:40Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[waagstuk]]'''

'''[[waardering]]'''

'''[[waardigheid]]'''

'''[[waarempel]]'''

'''[[waarom]]'''

'''[[wallebakken]]''' fuiven, boemelen (BN): van wallebak, ‘fuifnummer, dronkaard’. Het eerste deel is waarschijnlijk wallen, walen, met de betekenis draaien en bak is een persoonsaanduidingen, zoals ook in bullebak.

'''[[wandelkerk]]'''

'''[[wapenfeit]]'''

'''[[warrig]]'''

'''[[waslijst]]'''

'''[[waterpomptang]]'''

'''[[waterschap]]''' of hoogheemraadschap. Wanneer is deze naam voor het eerst aan dit eerbiedwaardige college gegeven?

'''[[watersnood]]'''

'''[[waterstaat, rijkswaterstaat]]'''

'''[[wat ik je brom]]'''

'''[[wattman]]'''

'''[[wc-eend]]'''

'''[[weddelken]]''', een houten blokje, dat rond een spijker of schroef kon draaien en waarmee men de deuren van bijvoorbeeld een keukenkastje sloot.

'''[[wederhelft]]'''

'''[[wederkerigheid]]'''

'''[[weerborstel]]'''

'''[[weergaloos]]'''

'''[[weergeven, weergave]]'''

'''[[weerhaan]]'''

'''[[weerhouden]]'''

'''[[weerkaatsen]]'''

'''[[weerkleed]]''' in de betekenis van kopie of afschrift

'''[[weerstaan]]'''

'''[[weerstand]]'''

'''[[weesfiets]]'''

'''[[weeïg]]'''

'''[[wegcijferen]]'''

'''[[wegkijken]]'''

'''[[wendbaar]]'''

'''[[welbehagen]]'''

'''[[welbevinden]]'''

'''[[weledelgestreng]]'''

'''[[weliswaar]]'''

'''[[welletjes]]'''

'''[[welwillend]]'''

'''[[werkloos]]''' en '''[[werkeloos]]'''

'''[[wetmatigheid]]'''

'''[[wijgeschenk]]'''

'''[[wijsheidstand]]'''

'''[[wilskracht]]'''

'''[[windveer]]'''

'''[[winkeldochter]]'''

'''[[winterklaar]]'''

'''[[wintertenen]]'''

'''[[witwassen]]'''

'''[[wolfseind]]''' verkorting van wolvendakeind, het uiteinde van een wolvendak, wolfsdak: http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/wolvendak

'''[[wolfsspin]]'''

'''[[woongenot]]'''

'''[[woordenschat]]'''

'''[[worteltrekken]]''' ontleend aan Duits wurzelziehen?

'''[[wui]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/U

2024-09-27T08:20:05Z

Nicoline:

Terug naar [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[Uilenburg, Uylenburg, Uulenborg]]''', deze benamingen komen in meerdere steden voor

'''[[uit in languit, hooguit]]'''

'''[[uitbater]]'''

'''[[uitbreiden]]'''

'''[[uitbuiken]]''' (in de informele betekenis: na het eten nog even aan tafel blijven zitten om het eten te laten zakken)

'''[[uitdagen, uitdaging]]'''

'''[[uitdragen]]'''

'''[[uiteraard]]'''

'''[[uitgelezen]]'''

'''[[uithoudingsvermogen]]'''

'''[[uitjouwen]]'''

'''[[uitnutten]]'''

'''[[uitputten]]'''

'''[[uitstek, bij]]'''

'''[[uitvergroten]]'''

'''[[uitwijken]]'''

'''[[umami]]'''

'''[[uur U]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/O

2024-09-24T10:09:09Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[obductie]]'''

'''[[objectivisme]]'''

'''[[oestrogeen, oestradiol, estrol]]'''

'''[[oelepetoet]]''' wellicht etoet (gevangenis) en oele (gek), oftewel een ander woord voor gekkenhuis

'''[[offshore]]'''

'''[[okselfris]]'''

'''[[oldtimer]]''', 'bijzondere, oude auto' (ook in het Duits) (Eng.: vintage car, veteran car)

'''[[olieslaan]]'''

'''[[omhooggevallen]]'''

'''[[omfloerst]]'''

'''[[omgaand]]'''

'''[[omkatten]]'''

'''[[omleggen]]'''

'''[[ommekeer]]'''

'''[[omschot]]'''

'''[[omvademen]]'''

'''[[omvang]]'''

'''[[omvatten]]'''

'''[[onbestaanbaar]]'''

'''[[onchristelijk]]'''

'''[[ondergoed]]'''

'''[[onderhand]]'''

'''[[onderkennen]]'''

'''[[onderkruiper, onderkruipsel]]'''

'''[[ondernemer(schap)]]'''

'''[[onderrichten]]'''

'''[[onderwijl]]'''

'''[[onderzoek, onderzoeken]]'''

'''[[ondoorlaatbaar]]'''

'''[[ondoorlatend]]'''

'''[[ondraaglijk]]'''

'''[[onfortuinlijk]]'''

'''[[ongeluksvogel]]'''

'''[[ongeoorloofd]]'''

'''[[onherbergzaam]]'''

'''[[onmiddellijk]]'''

'''[[onmiskenbaar]]'''

'''[[onontbeerlijk]]'''

'''[[onschuld, vermoorde -]]'''

'''[[ontaard]]'''

'''[[ontbieden]]'''

'''[[ontbijtkoek]]'''

'''[[ontbloten]]'''

'''[[ontboezeming]]'''

'''[[ontgroeien]]'''

'''[[onthullen]]'''

'''[[ontledigen]]'''

'''[[ontluisterend]]'''

'''[[ontmoedigen]]'''

'''[[ontploffen]]'''

'''[[ontsluiten]]'''

'''[[ontspruiten]]'''

'''[[ontspannen, ontspanning]]'''

'''[[ontspinnen]]'''

'''[[ontvoeren]]'''

'''[[ontwikkeld]]'''

'''[[ontzamelen]]'''

'''[[onverkwikkelijk]]'''

'''[[onvolprezen]]'''

'''[[onzedig]]'''

'''[[oor: op één oor liggen]]'''

'''[[oorijzer]]'''

'''[[oorwassing]]'''

'''[[oostenrijker]]''' Noord-Hollands voor 'meevaller'; ik heb eens gehoord (weet helaas niet meer waar precies) dat dit te maken zou hebben met de verblijven van keizerin Sisi van Oostenrijk in Scheveningen. Die plaats was toen nog niet zo bekend en rijk als vandaag. Wie een van de talrijke mensen die de keizerin op haar reizen begleidden, onderdak mocht geven, kon op die manier geld bijverdienen en had dus een meevaller.

'''[[opdagen, komen opdagen, niet op komen dagen]]'''

'''[[opdrachtgever]]'''

'''[[op is op]]'''

'''[[opgewekt]]'''

'''[[opjutten]]'''

'''[[ophoepelen]]'''

'''[[opletten]]'''

'''[[oplichter]]'''

'''[[oplichting]]''', '''[[oplichten]]''', letterlijk: 'licht geven' en 'bedriegen'

'''[[opluchting]]''', '''[[opgelucht]]''', '''[[opluchten]]'''

'''[[opmaat]]'''

'''[[opmerken]]'''

'''[[opperhoofd]]'''

'''[[oppervlakkig]]'''

'''[[oppervlaktemaat]]'''

'''[[opperwezen]]'''

'''[[opofferen]]'''

'''[[oprapen]]'''

'''[[opschieten]]'''

'''[[opsnorren]]'''

'''[[opsteker]]'''

'''[[optiefen]]'''

'''[[optocht]]'''

'''[[opvatten]]''' en '''[[opvatting]]'''

'''[[opvoeden, opvoeding]]'''

'''[[op voorhand]]'''

'''[[opwelling]]'''

'''[[opwinden]]'''

'''[[opzettelijk]]'''

'''[[opzouten]]'''

'''[[opzwepend]]'''

'''[[orangerie]]'''

'''[[organisatie]]'''

'''[[orkestreren]]'''

'''[[orthogonaal]]'''

'''[[orthopedagoog]]'''

'''[[osteoporose]]'''

'''[[oudjaar]]'''

'''[[oudoom]]'''

'''[[oudtante]]'''

'''[[overdracht]]'''

'''[[overdrachtelijk]]'''

'''[[overgang]]'''

'''[[overhevelen]]'''

'''[[overleg]]'''

'''[[overleggen]]'''

'''[[overmand]]'''

'''[[overmogen]]'''

'''[[overnieuw]]'''

'''[[overstapcoach]]'''

'''[[overtuiging]]'''

'''[[overvleugelen]]'''

'''[[overweldigend]]'''

'''[[overwinteren]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/Z

2024-09-24T07:16:32Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[zachtmoedig]]'''

'''[[zadelpijn]]'''

'''[[zedenpreker]]'''

'''[[zeepkist]]'''

'''[[zeevlam]]''' plotseling opkomende koude mist

'''[[Zeeuw]]'''

'''[[zeggenschap]]'''

'''[[zelfbeeld]]'''

'''[[zelfgenoegzaam]]'''

'''[[zelfkastijding]]'''

'''[[zelfportret]]'''

'''[[zelfrespect]]'''

'''[[zelfredzaam]]'''

'''[[zet hem op!]]'''

'''[[ziekenboeg]]'''

'''[[zielenpoot]]'''

'''[[zielstrelend]]'''

'''[[zielsveel]]'''

'''[[zienderogen]]'''

'''[[zilverreiger]]'''

'''[[zilvervis(je)]]'''

'''[[zingeving]]'''

'''[[zinledig]]'''

'''[[zitvlees]]'''

'''[[zoal]]'''

'''[[zonwering]]'''

'''[[zotskap]]'''

'''[[zuipschuit]]

'''[[zwarte doos]]'''

'''[[zwartrijden, zwartwerken]]'''

'''[[zweverig]]'''

'''[[zythologie]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/R

2024-09-03T05:24:26Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[raap]]''' in de uitdrukkingen ''de rapen zijn gaar'' en ''recht voor zijn raap''.

'''[[radicalisme]]'''

'''[[raming]]'''

'''[[rangorde]]'''

'''[[ranket]]''' worstfagot; blaasinstrument

'''[[rechtsstaat]]'''

'''[[recessief]]'''

'''[[rederij]]'''

'''[[reeuws]]''' wellustig

'''[[reeuwer/reeuwster]]'''

'''[[regenboogvlies]]'''

'''[[registreren]]'''

'''[[reïficeren]]'''

'''[[reikwijdte]]'''

'''[[re-integratie]]'''

'''[[relativisme]]'''

'''[[Repelsteeltje]]'''

'''[[resiliëntie]]'''

'''[[resomeren]]'''

'''[[ressorteren]]'''

'''[[retorische vraag]]'''

'''[[retributie]]'''

'''[[retteketet]]'''

'''[[revelatie]]'''

'''[[revendicatie]]'''

'''[[ribosoom]]'''

'''[[riddercedul, ridderceel]]'''

'''[[ridderzwam]]'''

'''[[ridiculiseren]]'''

'''[[rijksappel]]'''

'''[[rijnaak]]'''

'''[[ringvinger]]'''

'''[[riolering]]'''

'''[[rivaliseren]]'''

'''[[roestvrijstaal]]'''

'''[[Rokin]]'''

'''[[rolmodel]]'''

'''[[rompertje]]'''

'''[[rondkomen]]'''

'''[[rookhoen]]'''

'''[[rösti]]'''

'''[[rotgezel]]'''

'''[[rozig]]'''

'''[[rudimentair]]'''

'''[[ruften]]'''

'''[[rupsband]]'''

'''[[Rus(land)]]'''

'''[[rustplaats]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/B

2024-08-12T08:58:53Z

Nicoline:

Terug naar [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==B==

'''[[bakker: voor de -- zijn]]'''

'''[[bakkie troost]]'''

'''[[ballentent]]'''

'''[[ballonvaren]]'''

'''[[banaliteit]]'''

'''[[bangerik]]'''

'''[[basislijn]]'''

'''[[bastognekoek]]'''

'''[[batraaf]]'''

'''[[beangstigen]]'''

'''[[beautycase]]'''

'''[[bedeltje]]'''

'''[[bedenkelijk]]'''

'''[[bedillen, bedilzucht]]'''

'''[[begaafdheid]]'''

'''[[begeleiden]]'''

'''[[begenadigd]]'''

'''[[begrenzen]]'''

'''[[begroten]]'''

'''[[beheerder]]'''

'''[[bekvechten]]'''

'''[[belangenverstrengeling]]'''

'''[[belasten]]'''

'''[[beleggen]]''' In verband met het onderscheid tussen ‘beleggen’ en ‘investeren’ ben ik benieuwd naar de etymologie van ‘beleggen’ of ‘belegging’. In de Eerste Kamer is daar in 2010 over gediscussieerd, blijkbaar wordt in o.a. het Engels dit onderscheid niet gemaakt (zie hier: https://www.eerstekamer.nl/toezegging/onderscheid_tussen_terminologie).

'''[[beletselteken]]'''

'''[[belgitude]]'''

'''[[belonen]]'''

'''[[bemannen, bemanning]]'''

'''[[bemoedigen]]'''

'''[[benadelen]]'''

'''[[benaderen, benadering, benaderbaar]]'''

'''[[bench]]''' hondenkennel

'''[[benuttigen]]'''

'''[[benutting]]'''

'''[[bepotelen]]'''

'''[[beproeving]]'''

'''[[beschermwaardig]]''' is een cruciaal begrip in de discussie rond euthanasie en hulp bij zelfdoding

'''[[bescheuren, zich]]'''

'''[[besodemieteren]]'''

'''[[bespiegeling]]'''

'''[[bestekzoeker]]'''

'''[[bestelling]]'''

'''[[bestendigen]]'''

'''[[betrokkenheid]]'''

'''[[bevindelijk]]'''

'''[[bevinding]]'''

'''[[bevlogen, bevlieging]]'''

'''[[bewaarschool]]'''

'''[[bewindvoerder]]'''

'''[[bezieling]]'''

'''[[bezoeken]]''' meerdere betekenissen

'''[[bhagwan]]'''

'''[[bietenbrug]]''' zie: https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/de-bietenbrug-op-gaan

'''[[billentikker]]'''

'''[[binnenshuis]]'''

'''[[bijkeuken]]'''

'''[[bitskoemer]]'''

'''[[bittere eind]]'''

'''[[bitterkoekje]]'''

'''[[bitterkruid]]'''

'''[[bla, bla, bla]]''' https://www.zeit.de/zeit-magazin/2021/48/etymologie-sprachwissenschaft-bla-bla-herkunft-forschung

'''[[Blauwdotter]]''' inwoner van Noordwijk aan Zee

'''[[blauwgrasland]]'''Her en der tref ik twee etymologieën aan.
(1) De meest voorkomende is dat de term verklaard moet worden uit het gegeven dat aan de associatie veel planten met een blauwgroene bladkleur deelnemen, zoals Spaanse ruiter, Pijpenstrootje, Blauwe zegge, Tandjesgras en (schraal) Riet, zodat er een blauwgroene waas over de begroeiing ligt. Een zeer plausibele verklaring overigens.
(2) Een andere etymologie is dat ‘blauw’ negatieve betekenissen kan hebben.

'''[[blijmoedig]]'''

'''[[blitskaters]]''' antedaring 1860 Een winteravond door J. Cremer

'''[[bloedeigen]]'''

'''[[bloempotkapsel]]'''

'''[[bloemrijk]]'''

'''[[blohartig]]'''

'''[[boeggolver]]''' uit een vertrouwelijk psychologisch rapport( betrof een patiënt)

'''[[boeibord]]''', een verticale plank langs de muur, vlak onder de dakrand (althans die betekenis geldt, voor zover mij bekend, in Zuid Holland).

'''[[boeideel]]'''

'''[[boerderette]]''' een interessant woord met het Frans/Engelse leensuffix –ette na een Nederlandse (getrunceerd) eerste deel, dat qua woordvorming doet denken aan het Vlaams/Franse fermette. Op internet vind ik dat het in 1992 door Wim T. Schippers bedacht zou zijn

'''[[boerenbedrog]]'''

'''[[boerkini]]'''

'''[[boetekleed]]''': - aantrekken

'''[[bodemprocedure]]'''

'''[[bodystocking]]'''

'''[[boe-geroep]]'''

'''[[bolwassing]]'''

'''[[bonkaarde]]'''

'''[[bonker(tje)]]''' een korte duffelse jas, meestal zwart of blauw

'''[[boter-kaas-eieren]]'''

'''[[botervloot]]'''

'''[[bouwvak, bouwvakker]]''' bouwvak eind 19e eeuw, wrs oiv Duits Baufach

'''[[Breust (Breusj, brust, Brustem)]]''', een (plaats)naam

'''[[brandhaard]]'''

'''[[brandstof]]'''

'''[[breedsprakig]]'''

'''[[brielen]]'''

'''[[Brits]]'''

'''[[broederschap]]'''

'''[[brompot]]'''

'''[[broodheer]]'''

'''[[broodletter]]'''

'''[[broodmaaltijd]]'''

'''[[broodtekst]]'''

'''[[bruggenhoofd]]'''

'''[[buikriem]]''' 'stuk zuurkoolspek van varken'; kan versneden worden tot speklappen; komt ook in het Deens voor

'''[[buitengaats, binnengaats]]'''

'''[[buitenspel]]'''

'''[[burgerlijk]]'''

'''[[buulbuul]]'''(vogelfamilie, Pycnonotidae)

'''[[buurtzorger]]'''

'''[[buurtregisseur]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/M

2024-06-26T11:24:23Z

Nicoline:

Terug naar [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==M==

'''[[maatman]]'''

'''[[mafkees, mafketel]]'''

'''[[mammografie]]'''

'''[[mañana]]'''

'''[[mandelig]]'''

'''[[mantelzorger]]'''

'''[[mariakaakje]]''' 1913; Engels marie biscuit; vernoemd naar groothertogin MARIA Alexandrovna. De Londense bakkerij Peek Freans lanceerde dit koekje in 1874 vanwege het huwelijk van deze groothertogin met de hertog van Edinburgh.

'''[[mariasetje]]''' stoffer en blik

'''[[mariske]]'''

'''[[marketeer]]'''

'''[[markgrond]]'''

'''[[materialist, materialisatie]]'''

'''[[mattie]]'''

'''[[medemens]]''' Ik ben benieuwd naar de herkomst van het woord 'medemens'. Gevoelsmatig denk ik aan de jaren zestig en Annie M. G. Schmidt, maar gevoel zet ons vaker op het verkeerde been. NB. Medemens komt voor sinds de 18e eeuw, maar medemenselijk(heid) dateert inderdaad van de jaren 60.

'''[[medewerker]]'''

'''[[medezeggenschap]]'''

'''[[mediator]]'''

'''[[medicatie]]'''

'''[[mediocre]]'''

'''[[medisch]]'''

'''[[meelbiet]]''' bleek, melig, wellustig persoon

'''[[meerstal]]''' waterplas of meer in de hoge venen

'''[[meevallen]]'''

'''[[megaton]]''' 'een miljoen ton'

'''[[melanoom]]'''

'''[[meldplicht]]'''

'''[[meneer de koekepeer]]'''

'''[[menigerlei]]'''

'''[[mensenheugenis]]

'''[[mensenrechten]]

'''[[mentaliteit]]

'''[[mettertijd]]

'''[[microcefalie]]'''

'''[[mierzoet]]'''

'''[[mijlpaal]]'''

'''[[mijns inziens]]'''

'''[[millimeter]]'''

'''[[minneola]]'''

'''[[misbakken]]'''

'''[[misdienette]]'''

'''[[misleiden]]'''

'''[[mispoes]]'''

'''[[mitsdien]]'''

'''[[mitsen en maren]]'''

'''[[mix]]'''

'''[[een modderfiguur slaan]]'''

'''[[moedeloos]]'''

'''[[moekerig]]''', nw-veluwe - Ermelo 'benauwd-warm, drukkend (van weer)'

'''[[monarchisme]]'''

'''[[monocultuur]]'''

'''[[moorddadig]]'''

'''[[moralist]]'''

'''[[motivatie]]'''

'''[[motormuis]]'''

'''[[motsneeuw]]'''

'''[[motivatie]]'''

'''[[muiter]]''' (in de betekenis van boekbeslag, boeksluiter)

'''[[multilateralisme, multilateraal]]'''

'''[[musketkransje]]''' (WNT en GVD geven verschillende verklaringen)

'''[[musketzaad]]'''

'''[[muskuskruid]]'''

'''[[mutabiliteit]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/Z

2024-06-26T11:24:04Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[zachtmoedig]]'''

'''[[zadelpijn]]'''

'''[[zedenpreker]]'''

'''[[zeevlam]]''' plotseling opkomende koude mist

'''[[Zeeuw]]'''

'''[[zeggenschap]]'''

'''[[zelfbeeld]]'''

'''[[zelfgenoegzaam]]'''

'''[[zelfkastijding]]'''

'''[[zelfportret]]'''

'''[[zelfrespect]]'''

'''[[zelfredzaam]]'''

'''[[zet hem op!]]'''

'''[[ziekenboeg]]'''

'''[[zielenpoot]]'''

'''[[zielstrelend]]'''

'''[[zielsveel]]'''

'''[[zienderogen]]'''

'''[[zilverreiger]]'''

'''[[zilvervis(je)]]'''

'''[[zingeving]]'''

'''[[zinledig]]'''

'''[[zitvlees]]'''

'''[[zoal]]'''

'''[[zonwering]]'''

'''[[zotskap]]'''

'''[[zuipschuit]]

'''[[zwarte doos]]'''

'''[[zwartrijden, zwartwerken]]'''

'''[[zweverig]]'''

'''[[zythologie]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/I

2024-06-22T13:44:25Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==I==

'''[[iatrogeen]]'''

'''[[ichtyologie]]'''

'''[[iemand een pad in de korf zetten]]'''

'''[[ietsist]]'''

'''[[ijsbergsla]]''': https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=ijsbergsla&coll=ddd&sortfield=date&identifier=ddd:010952791:mpeg21:a0087&resultsidentifier=ddd:010952791:mpeg21:a0087&rowid=1

'''[[ijsheilige]]'''

'''[[ijzingwekkend]]'''

'''[[implementator]]'''

'''[[inanitie]]'''

'''[[inbreng]]'''

'''[[icarusblauwtje]]'''

'''[[India]]'''

'''[[individualisme]]'''

'''[[infiltrant]]'''

'''[[informatisering]]''' Het woord informatisering werd voor zover ik weet in de Nederlandse taal voor het eerst gebruikt in mijn proefschrift met dat woord als titel: Informatisering: Paradox van organisatietechnologie (2-7-1979). Tegen die titel werd aanvankelijk bezwaar gemaakt omdat het woord niet bestond. De betekenis die ik er aan gaf was 'de ontwikkeling van informaten, dat wil zeggen van causaal functionerende informatie verwerkende artefacten'. Ook 'organisatietechnologie' is voor het eerst vermeld in dit proefschrift

'''[[ingewikkeld]]'''

'''[[initialiseren]]'''

'''[[inkachelen]]'''

'''[[inkakken]]'''

'''[[inlegkruisje]]'''

'''[[inlegwerk]]'''

'''[[inlevingsvermogen]]'''

'''[[inlikken]]'''

'''[[isolatie]]'''

'''[[instant]]'''

'''[[instinker]]'''

'''[[intensivum]]'''

'''[[intervisie]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/H

2024-05-12T12:26:50Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==H==
'''[[haalbare kaart]]'''

'''[[haarscheur]]'''

'''[[habbenebbes]]''' 'van slechte kwaliteit'

'''[[hagelnieuw]]'''

'''[[halvegare]]'''

'''[[handelbaar]]'''

'''[[handlichting]]'''

'''[[handomdraai]]'''

'''[[hangijzer]]'''

'''[[hansaplast]]'''

'''[[hart, iemand een warm hart toedragen]]'''

'''[[hashtag]]'''

'''[[hatseflats, hatsiekiedee]]'''

'''[[havermout]]'''

'''[[hebben: het goed voor elkaar hebben]]'''

'''[[heikneuter]]''' onbeschaafd, wat onnozel iemand

'''[[heerlijkheid]]''' zoals in de bijbel

'''[[heffe des volks ]]''' hef [staat er al in] betekent ook bezinksel, en vandaaruit Overdrachtelijk: Het slechtste, meest waardelooze, verwerpelijkste van iets. De heffe des volks enz. , de geringste volksklasse, het laagste gemeen

'''[[heildronk]]'''

'''[[heilig moeten]]'''

'''[[heksenjacht]]'''

'''[[heksenketel]]'''

'''[[heksenmeester]]''', duivelskunstenaar

'''[[helmbindsel]]'''

'''[[hens (in de -)]]''' van https://etymologiebank.nl/trefwoord/henzen

'''[[herdersmat]]'''

'''[[herdersweefsel]]'''

'''[[heroïsch]]'''

'''[[hertenzwam]]'''

'''[[heterotopie]]''' (Foucault)

'''[[hexadecimaal]]'''

'''[[hielstijf]]''' (hielstuk): in de jaren ‘40 en ‘50 werkte ik in de maatschoenmakerij en daar gebruikten we dat woord voor contrefort. Bij U heet dat hielstuk.

'''[[hilarisch]]'''

'''[[hinderpaal]]'''voor zover ik kan zien komt het woord sinds begin 17e eeuw voor maar al direct in overdrachtelijke betekenis; pas in de 19e eeuw vinden we, zelden, ook de letterlijke betekenis. Waarschijnlijk is het woord direct overdrachtelijk gebruikt, en waarschijnlijk dan om een woord uit een vreemde taal - Latijn of Frans - mee weer te geven (obstakel of iets dergelijks): in de 17e eeuw zocht men heel veel purismen ter vervanging van vreemde woorden.

'''[[hipster]]'''

'''[[hoedje: zich een hoedje schrikken]]'''

'''[[hoefijzer]]'''

'''[[hoerensjans]]'''

'''[[hofleverancier]]'''

'''[[Hollandse nieuwe]]''' Ik heb het culinaire product dat wordt aangegeven met de naam "Hollandse nieuwe" niet kunnen vinden. Het is nochtans een "appelation controlé" Ik wilde weten wanneer het de term "maatjesharing" is gaan vervangen. Maatjesharing wordt wel verklaard.

'''[[hologram]]'''

'''[[holst (van de nacht)]]'''

'''[[homokineet]]'''

'''[[homoscedasticiteit]]'''

'''[[hondenwacht]]''' vertaling is van het Engelse dog-watch. “aldus genoemd omdat men aan land gedurende dien tijd het bewaken van huis en erf aan zijn hond overlaat” (WNT)

'''[[honderuit]]'''

'''[[hondsdolheid]]'''

'''[[hondskruid]]'''

'''[[honingzwam]]'''

'''[[hoofdbrekens]]'''

'''[[hoofdkwartier]]'''

'''[[hoofdzonde]]'''

'''[[hoogte: op de - zijn/houden]]''' Leenwoordenboek: "De Franse revolutie aan het einde van de achttiende eeuw heeft vrijheid, gelijkheid en broederschap (liberté, égalité et fraternité) gebracht, evenals op de hoogte (van de omstandigheden) zijn (être à la hauteur de la révolution of des circonstances) -- waarschijnlijk heeft Robespierre dit eind 1792 als eerste gebruikt." Op de hoogte houden is daarvan dan weer een uitbreiding. Overigens past de uitdrukking ook bij historische betekenisverschuivingen binnen het Nederlands.

'''[[hooghartig]]'''

'''[[hoogtelijn]]'''

'''[[hoogtezon]]''' waarom hoogte? Duits is Höhensonne. De hoogtezon is in Duitsland uitgevonden in 1904 (door Richard Küch). Aan de Höhensonne werden dezelfde gezonde eigenschappen toegekend als aan de zon in het hooggebergte, vandaar die naam. In Nederland heeft men dat dus overgenomen.

'''[[houtopstand]]'''

'''[[horzik, hoorzik]]''': op diverse plaatsen in Brabant kom je dit als wijk- of straatnaam tegen. Waar komt dat vandaan of wat is dat?

'''[[hub]]''' knooppunt < Engels

'''[[hug, huggen]]'''

'''[[huichelaar]]'''

'''[[huisdier]]'''

'''[[huisvlijt]]'''

'''[[humanist, humanisme]]'''

'''[[hussen]]'''

'''[[huwelijksbootje]]'''

'''[[huzarenstukje]]'''

'''[[hydraulica]]'''

'''[[hypermnesie]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/T

2024-03-09T09:47:02Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[taalpurist]]'''

'''[[tafel van vermenigvuldiging]]'''

'''[[tandarts]]'''

'''[[taperaansluiting]]''' bepaalde rijstrook, genoemd in rij-examens

'''[[tarp]]''' soort tent

'''[[tauw, tauwlaag, tau]]''' Zuidwest-Limburgse term: harde kalkbank ontstaan door verkitting van een kalksediment in een vroeg stadium na afzetting, gedurende een fase van lage sedimentatiesnelheid. Het is een laag die zich kenmerkt door een grotere hardheid dan de boven/onderliggende lagen kalksteen. Lokaal mergel genoemd. Een andere benaming is Heerd (heerdlaag).

'''[[tawaaf]]''' Arabisch

'''[[taxiën]]''' sinds circa 1930, van taxi, overdrachtelijke betekenis, in het Engels is de betekenis bekend sinds 1911, dus wrs daaraan ontleend

'''[[teerhartigheid]]'''

'''[[teerspijze]]'''

'''[[tegenligger]]''' aanvankelijk voor schepen die idd op het water 'liggen'; zie ook https://ivdnt.org/actueel/woorden-van-de-week/woordbaak/wat-heeft-een-tegenligger-met-liggen-te-maken/

'''[[tegenstribbelen]]'''

'''[[tegenvallen]]'''

'''[[tegenwoordigheid]]''': -- van geest

'''[[tegoed]]'''

'''[[tekenaap]]'''

'''[[teler]]'''

'''[[teleporteren, teleportatie]]'''

'''[[tenietdoen]]'''

'''[[tentharing]]'''

'''[[tercerone]]'''

'''[[terechtstellen, -stelling]]'''

'''[[terril]]''' een Vlaams woord voor een steenberg bij een koolmijn. We hebben het geleend bij onze Waalse landgenoten, die voor ons steenkoolmijnen en dus steenbergen hadden. Het is dus oorspronkelijk een Waals of Belgisch-Frans woord, afgeleid van terre. In het Engels is het spoil heap, in het (Brits) Engels is ook: (colliery) spoil tip.

'''[[teringwijf]]'''

'''[[terotechnologie]]'''

'''[[terrorisme]]'''

'''[[terzake]]'''

'''[[terzelfder tijd]], [[terzelfder tijd|tezelfdertijd]]'''

'''[[te zijner tijd]]'''

'''[[theedoek]]''' oorspronkelijk een doek waarmee theekopjes en andere vaatwerk werden afgedroogd, maar waarom juist theekopjes en niet bijvoorbeeld koffiekopjes? En hoe heette zo'n ding dan vroeger? De benaming theedoek stamt uit de 18e eeuw.

'''[[theeworst]]''' Op Wikipedia staat wat informatie, waaronder dit: De oorsprong van theeworst ligt in Rügenwalde, het huidige Poolse Darłowo, waar de worst sinds 1874 gefabriceerd wordt. De naam zou afkomstig zijn van de gewoonte deze worst op sandwiches bij de thee te serveren.

'''[[thesauriër-generaal]]'''

'''[[tijdelijk geheugenverlies]]''', of '''[[tga]]'''

'''[[tijdgeest]]'''

'''[[tijdperk]]'''

'''[[tijdschrift]]'''

'''[[tinnitus]]'''

'''[[toedeloe]]''' antedatering: DIn de TV serie ‘Pipo en de Waterlanders’ uit 1963 is het de naam van de exotische assistente van professor Piekhaar, gespeeld door Hannah van der Vlugt. Als zij zich voorstelt aan Pipo (en Felicio) dan maakt zij een zwaaiend gebaar met haar hand en zegt: “Ik ben Toedeloe.” Als zij later vertrekt dan zwaait ze naar Pipo en zegt (als afscheidsgroet): “toedeloe.”

'''[[toegang]]'''

'''[[toekennen]]'''

'''[[toentertijd]]'''

'''[[toestendig]]''' = behorende aan, vooral Oost-Nederlands

'''[[toe- in o.a. toegeven, toelaten]]'''

'''[[toewijding, toegewijd]]'''

'''[[torenen, uittorenen]]'''

'''[[torrent]]''' het werkwoord waar het van is afgeleid: https://etymologiebank.nl/trefwoord/torridus; in het Engels heeft dat Latijnse werkwoord in de 17e eeuw de betekenis ‘toestromen, heftig bewegen’ gekregen.

'''[[transparantie]]'''

'''[[treeknorm]]'''streefnorm die weergeeft binnen welke tijd een patiënt in principe recht op zorg moet hebben.In 2005 zo genoemd toen zorgverzekeraars en zorgaanbieders over de lange wachttijden overleg voerden op landgebied Den Treek in Leusden

'''[[trefwoord]]'''

'''[[trepaan]]''' schedelboor

'''[[tremperen]]'''

'''[[treurnis]]'''

'''[[tribalisme]]'''

'''[[trigger]]'''

'''[[tuchtrecht]]'''

'''[[tupperware]]'''

'''[[tussendoor]]'''

'''[[tussendoortje]]'''

'''[[tweelingziel]]'''

'''[[typefout]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/O

2024-03-04T12:39:24Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[obductie]]'''

'''[[objectivisme]]'''

'''[[oestrogeen, oestradiol, estrol]]'''

'''[[oelepetoet]]''' wellicht etoet (gevangenis) en oele (gek), oftewel een ander woord voor gekkenhuis

'''[[offshore]]'''

'''[[okselfris]]'''

'''[[oldtimer]]''', 'bijzondere, oude auto' (ook in het Duits) (Eng.: vintage car, veteran car)

'''[[olieslaan]]'''

'''[[omhooggevallen]]'''

'''[[omfloerst]]'''

'''[[omgaand]]'''

'''[[omkatten]]'''

'''[[omleggen]]'''

'''[[ommekeer]]'''

'''[[omschot]]'''

'''[[omvademen]]'''

'''[[omvang]]'''

'''[[omvatten]]'''

'''[[onbestaanbaar]]'''

'''[[onchristelijk]]'''

'''[[ondergoed]]'''

'''[[onderhand]]'''

'''[[onderkennen]]'''

'''[[onderkruiper, onderkruipsel]]'''

'''[[ondernemer(schap)]]'''

'''[[onderrichten]]'''

'''[[onderwijl]]'''

'''[[onderzoek, onderzoeken]]'''

'''[[ondoorlaatbaar]]'''

'''[[ondoorlatend]]'''

'''[[ondraaglijk]]'''

'''[[onfortuinlijk]]'''

'''[[ongeluksvogel]]'''

'''[[ongeoorloofd]]'''

'''[[onherbergzaam]]'''

'''[[onmiddellijk]]'''

'''[[onmiskenbaar]]'''

'''[[onontbeerlijk]]'''

'''[[onschuld, vermoorde -]]'''

'''[[ontaard]]'''

'''[[ontbijtkoek]]'''

'''[[ontbloten]]'''

'''[[ontboezeming]]'''

'''[[ontgroeien]]'''

'''[[onthullen]]'''

'''[[ontledigen]]'''

'''[[ontluisterend]]'''

'''[[ontmoedigen]]'''

'''[[ontploffen]]'''

'''[[ontsluiten]]'''

'''[[ontspruiten]]'''

'''[[ontspannen, ontspanning]]'''

'''[[ontspinnen]]'''

'''[[ontvoeren]]'''

'''[[ontwikkeld]]'''

'''[[ontzamelen]]'''

'''[[onverkwikkelijk]]'''

'''[[onvolprezen]]'''

'''[[onzedig]]'''

'''[[oor: op één oor liggen]]'''

'''[[oorijzer]]'''

'''[[oorwassing]]'''

'''[[oostenrijker]]''' Noord-Hollands voor 'meevaller'; ik heb eens gehoord (weet helaas niet meer waar precies) dat dit te maken zou hebben met de verblijven van keizerin Sisi van Oostenrijk in Scheveningen. Die plaats was toen nog niet zo bekend en rijk als vandaag. Wie een van de talrijke mensen die de keizerin op haar reizen begleidden, onderdak mocht geven, kon op die manier geld bijverdienen en had dus een meevaller.

'''[[opdagen, komen opdagen, niet op komen dagen]]'''

'''[[opdrachtgever]]'''

'''[[op is op]]'''

'''[[opgewekt]]'''

'''[[opjutten]]'''

'''[[ophoepelen]]'''

'''[[opletten]]'''

'''[[oplichter]]'''

'''[[oplichting]]''', '''[[oplichten]]''', letterlijk: 'licht geven' en 'bedriegen'

'''[[opluchting]]''', '''[[opgelucht]]''', '''[[opluchten]]'''

'''[[opmaat]]'''

'''[[opmerken]]'''

'''[[opperhoofd]]'''

'''[[oppervlakkig]]'''

'''[[oppervlaktemaat]]'''

'''[[opperwezen]]'''

'''[[opofferen]]'''

'''[[oprapen]]'''

'''[[opschieten]]'''

'''[[opsnorren]]'''

'''[[opsteker]]'''

'''[[optiefen]]'''

'''[[optocht]]'''

'''[[opvatten]]''' en '''[[opvatting]]'''

'''[[opvoeden, opvoeding]]'''

'''[[op voorhand]]'''

'''[[opwelling]]'''

'''[[opwinden]]'''

'''[[opzettelijk]]'''

'''[[opzouten]]'''

'''[[opzwepend]]'''

'''[[orangerie]]'''

'''[[organisatie]]'''

'''[[orkestreren]]'''

'''[[orthogonaal]]'''

'''[[orthopedagoog]]'''

'''[[osteoporose]]'''

'''[[oudjaar]]'''

'''[[oudoom]]'''

'''[[oudtante]]'''

'''[[overdracht]]'''

'''[[overdrachtelijk]]'''

'''[[overgang]]'''

'''[[overhevelen]]'''

'''[[overleg]]'''

'''[[overleggen]]'''

'''[[overmand]]'''

'''[[overmogen]]'''

'''[[overnieuw]]'''

'''[[overstapcoach]]'''

'''[[overtuiging]]'''

'''[[overvleugelen]]'''

'''[[overweldigend]]'''

'''[[overwinteren]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/V

2024-02-26T07:23:03Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[vakman, vaklui]]'''

'''[[validisme]]'''

'''[[valstrik]]'''

'''[[vandiktebank]]''' houtbewerkingsmachine

'''[[vannacht]]'''

'''[[vastklampen]]'''

'''[[veelplaatser]]''' iemand die veel advertenties (online) plaatst

'''[[veelvuldig]]'''

'''[[veelzijdig]]'''

'''[[veestapel]]'''

'''[[veiligheid]]'''

'''[[velddief(stal)]]''' steler (het stelen) van gewassen of vee van het veld

'''[[vendiagram]]'''

'''[[ventilatievoud]]''' ook circulatievoud: het getal dat aangeeft hoeveel keer per uur de ruimte van verse lucht wordt voorzien, het is een maat voor de ventilatie van die ruimte

'''[[verbinden, verbondenheid]]'''

'''[[verbinding]]'''

'''[[verdichtsel]]'''

'''[[verdienmodel]]'''

'''[[verduisteren]]'''

'''[[verglijden]]'''

'''[[vergoelijken]]'''

'''[[vergrijp]]'''

'''[[verheerlijken]]'''

'''[[verhelpen]]'''

'''[[verjongen]]''', in de betekenis van dunner worden, schuin aflopen, in omvang of gewicht afnemen zoals bij zuilen of voorwerpen, komt het woord wellicht van het Duits verjüngen met dezelfde betekenis.

'''[[verkloten]]'''

'''[[verslaving]]'''

'''[[verstekeling]]'''

'''[[verkoeverkamer]]'''

'''[[verlaat]]''', het verlaat: Is dit woord niet afgeleid van een kleine donkere diepe ruimte ( alleen met ladder bereikbaar ) in het kasteel van ( landheer of koning ) , waar gevangenen in werden gehouden? Men waande zich daar in die kleine donkere stille ruimte echt alleen op de wereld, 'verlaten'.
:De afleiding in de etymologiebank (van een ander Mnl. werkwoord "verlaten" = (onder andere) overgieten) lijkt me eerlijk gezegd logischer. - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 14 sep 2011 17:22 (CEST)

'''[[verlatingsangst]]'''

'''[[verlijeren]]'''In met name de zeilsport- maar ook elders in de scheepvaart- wordt met "verlijeren" het volgende bedoeld: een boot wordt door de wind/stroming opzij naar "lij" weggezet. De zeilboot volgt dan niet meer de gewenste koers, vaart lager dan de oorspronkelijke koers, en "verlijert". ( verlijeren kan worden tegengegaan door een kiel of zwaard).

'''[[verloederen, verloedering]]'''

'''[[verloskunde, verloskundige]]'''

'''[[verlustigen]]'''

'''[[vermaagschapt]]'''

'''[[vermakelijk]]'''

'''[[vermeend]]'''

'''[[vermissing, vermist]]'''

'''[[vermogen]]''' (werkwoord)

'''[[vermannen]]'''

'''[[verneukeratief]]'''

'''[[verpauperen, verpaupering]]'''

'''[[verramsjen]]'''

'''[[verrukkelijk]]'''

'''[[verrukking]]'''

'''[[verruwing]]'''

'''[[verschansen]]'''

'''[[verscheidenheid]]'''

'''[[verschoppeling]]'''

'''[[verslaan]]''' 'een wedstrijd verslaan'

'''[[verslagenheid]]'''

'''[[verslaving]]'''

'''[[verstekeling]]'''

'''[[verstieren]]'''

'''[[verstillen]]'''

'''[[verstoppen]]'''

'''[[verticuteren]]'''

'''[[vertragen]]'''

'''[[vervelend]]'''

'''[[verversingspost]]'''

'''[[vervullen]]'''

'''[[verwend]]'''

'''[[verwenteld]]''' van schapen

'''[[verwerken, verwerking]]'''

'''[[verwijden]]'''

'''[[verzekeren]]''', '''[[verzekering]]'''

'''[[verzoening]]'''

'''[[vetzucht]]'''

'''[[vierklauwens]]'''

'''[[vijf voor twaalf]]'''in het Nederlands begint de uitdrukking aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, en verder zou er wel eens een relatie kunnen zijn met: http://nl.wikipedia.org/wiki/Doemdagklok

'''[[vilder]]'''

'''[[visserslatijn]]'''

'''[[vleesboom]]''' het woord jong is, eind 19e eeuw, boom en vleesboom werden allebei gebruikt voor een uitwas, gezwel, prop van vlees, min of meer gelijkende op een boom; poliep; dit kon je zowel hebben in je neus als in je buik. Zuid-Nederlands

'''[[vleesloos]]'''

'''[[vlegeljaren]]'''

'''[[vlootschouw]]'''

'''[[vluchtgedrag]]'''

'''[[voetzoeker]]'''

'''[[volatiel]]''' in financiële berichten

'''[[volharden]]'''

'''[[volkstuin]]'''

'''[[voloduim]]'''

'''[[vooraankondiging]]'''

'''[[voorganger]]''' (kerkelijk)

'''[[voorgoed]]'''

'''[[voorgrond]]'''

'''[[vooronderstellen, vooronderstelling]]'''

'''[[voorstad]]'''

'''[[voorstander]]'''

'''[[voorstelling]]'''

'''[[voorstraat]]'''

'''[[voortverkoper]]'''

'''[[voorzeggen]]'''

'''[[vriendin]]'''

'''[[vrijheer, vrijvrouw]]'''

'''[[vrijmachtig]]'''

'''[[vulpotlood]]'''

'''[[vuursteen]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/P

2024-02-12T07:22:44Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[paalhoofd]]'''

'''[[paardenkastanje]]'''

'''[[paashaas]]'''

'''[[pabbezail]]''' (Tiens dialect), komt waarschijnlijk van ''rabechas'' (solde) in het Spaans. Het woord wordt vaak gebruikt in deze streek voor rommel maar ook voor slecht volk. In Glabbeek bij Tienen is er trouwens een veldslag geweest tegen de Spaanse legers en treft men nog Spaanse familienamen aan zoals Vica.
Tienen ligt in Vlaams-Brabant tussen St-Truiden en Leuven.

'''[[paletti]]''': in een Oeteldonkse uitdrukking ‘Alles paletti’ (alles okay). Zelf vond ik (http://li.wikipedia.org/wiki/Alles_paletti): Alles paletti is verwaant an pleite, dat in 't Nederlands weg of verdwenen betekent en via 't Jiddische pleta dat vlucht betekent en 't Bargoens in 't Nederlands is kaome. 't Jiddische waoërd gèèt truuk óp 't Hebreeuwse p'leta dat redding en överbliefsel betekent. 't Duutsje waoërd pleite of Pleite, gèèt direc truuk op 't Hebreeuws en betekent bankroet. Alles paletti is mèt die betekenis verwaant en betekent dan ooch dat me gódsedaank nog ènniges haat wete te redde van d'r bankroet.

'''[[palingworst]]'''

'''[[pamperen]]'''

'''[[pandemie]]'''

'''[[panna]]''' = Sranan? van oorsprong, slang, betekent "poortje" in voetbal (d.w.z. de bal tussen de benen van een ander doorschoppen).

'''[[panna cotta]]'''

'''[[pandoering]]''' = Vlaams, pak slaag, aframmeling, ook figuurlijk; voorbeeld laatst op de BRT-TV: Feyenoord bekwam te Eindhoven op het veld van PSV een ware pandoering: 10-0). Iemand een “pandoering” geven lijkt mij te maken hebben met de pandoeren (Hongaarse? soldaten)die wellicht onder het Oostenrijks bewind ook in de Zuidelijke Nederlanden gelegerd waren. Hadden die een slechte reputatie, of komt het van het gelijknamige kaartspel? Volgens http://www.encyclo.nl/begrip/pandoering en de Wikipedia is het van pandoer afgeleid, welk woord er wel in staat.

'''[[panettone]]'''

'''[[paranormaal]]'''

'''[[pantoffelparade]]'''

'''[[participatiesamenleving]]'''

'''[[pasklaar]]'''

'''[[patser]]''' in aanvulling op de in de etymologiebank gegeven informatie: Het maken van goudleer werd "patsen" genoemd, een "patser" is nog steeds iemand die overdreven met zijn rijkdommen pronkt. Deze informatie is in het Lakenhalmuseum in Leiden te lezen en ook in het Wikipedia-lemma over goudleer

'''[[pencee]]'''

'''[[peer: met de gebakken peren zitten]]'''

'''[[peeskamer]]'''

'''[[pepernoot]]'''

'''[[perifeer]]'''

'''[[persoonlijkheid]]'''

'''[[persrat]]'''

'''[[pervasief]]'''

'''[[pielen, gepiel]]'''

'''[[piepschuim]]'''

'''[[pierenbad]]'''

'''[[piezewieter]]''' = regenworm, gebruikt in Sint Jansteen Zeeuws Vlaanderen

'''[[Piggelmee]]'''

'''[[pijnappelklier]]''' - [https://www.dbnl.org/tekst/spin003nage01_01/spin003nage01_01_0006.php?q=pijnappelklier#hl1 Spinosa 1677]

'''[[pijp: de -- uitgaan]]'''

'''[[pijpaarde]]'''

'''[[Pikorde]]'''

'''[[pineut]]'''
De verklaring vanuit Eng. ''peanut'' is vanwege de klemtoon niet waarschijnlijk. Kan dit van (Latijns-Amerikaans) Spaans ''piñata'' komen? De betekenis daarvan ligt veel dichterbij en de klemtoon is overeenkomstig.

'''[[pislink, pisnijdig, pissig]]'''

'''[[plaaggeest]]'''

'''[[plaatshebben]]'''

'''[[plankenkoorts]]'''

'''[[plaatsvinden]]'''

'''[[plattegrond]]'''

'''[[platteland]]'''

'''[[plechtig]]'''

'''[[pleefiguur]]'''

'''[[pleischaal]]''' , waarvan het synoniem parallelliniaal is. In 'Onze zeilvissloepen', geschreven door Frans Bly wordt het woord geschreven als peilschaal, doch dit is waarschijnlijk een zetfout. De algemeen gangbare term in de zeevaart is pleischaal. De meeste uitvoeringen ervan bestaan uit twee latten die parallel aan elkaar kunnen verschoven worden. Op de zijkanten van de lat is ofwel een graadverdeling of een verdeling in 32 kompasstreken aangebracht. Het toestel is dus een soort gradenboog dat dient om koersen of peilingen in de zeekaart te brengen.

'''[[pleverkoek, pleverkouk]]''' (Gronings) 'eierkoek'; wellicht van ‘palaveren’ (zie palaver), dat afkomstig is uit Portugal? Veel Portugese Joden zijn uitgeweken naar de Nederlanden. In het Gronings dialect wordt een eierkoek pleverkoek genoemd. Het is volstrekt onduidelijk waar dat woord vandaan komt. Prof Wout van Bekkum (hoogleraar Semitische talen) suggereert dat het woord plever afkomstig zou kunnen zijn van het woord palaveren. Na afloop van een begrafenis werd met name in de provincie Groningen een eierkoek geserveerd en werden brede palavers gevoerd. Met name de stad Groningen en Winschoten hadden grote Joodse gemeenschappen, zodat invloed van Portugese Joden verondersteld mag worden.

'''[[pleur, bakkie pleur]]'''

'''[[ploertendoder]]'''

'''[[plofkip]]'''

'''[[plooibaar]]'''

'''[[plotsklaps]]'''

'''[[pluimvee]]'''

'''[[plunjebaal]]'''

'''[[podding]]''' De herkomst en verspreiding van het woord podding, synoniem aan pudding, interesseert mij al sinds begin jaren ‘60. Mijn moeder (1915-1976) mocht als dochter van de dorpsdokter van Hummelo (Gld) speelde begin jaren ’20 wel eens bij een vriendinnetje uit de lokale adellijke familie Van Pallandt in kasteel Keppel en mocht wel eens blijven eten. Daarbij leerde ze dat “pudding” niet het gepaste woord was. Dat was “burgerlijk”. Het hoorde “podding” te zijn. Begin jaren ’60 verscheen op mijn (°1944) middelbare school, het Koninklijk Atheneum in Berchem-Antwerpen, een nieuwe “studiemeester”. Een dertiger, omvangrijk in gewicht, die zijn oprechte best deed om onze sympathie te winnen. Op een regenachtige dag nam hij dan ook enthousiast deel aan een voetbalwedstrijd (leraren tegen leerlingen als ik me goed herinner). Het veld was glad door de regen. Bij een run op de bal ging hij dan ook onderuit en door zijn massa schoof hij een tiental meter op zijn zitvlak over het grasveld, gelijk een gelatinepudding uit een tekenfilm van Tom en Jerry. Zijn bijnaam ontstond spontaan ter plekke, in het Antwerpse dialect: “de Podding”.
De site www.vlaamswoordenboek.be vermeldt podding ook als het Antwerpse dialectwoord, maar tevens als het woord voor broodpudding in Aalst en Brussel, met een variant poting in West Vlaanderen.
Broodpudding is ook bij Indische Nederlanders en Indonesiërs bekend als podding rotti, podding roti of poding roti (beide o’s als in pot uitgesproken). Roti is het Indonesische woord voor brood en niet synoniem aan Surinaamse roti (die uit India stamt). Poding is het Indonesische woord voor pudding volgens de Kamus Indonesia-Belanda op mijn pda.
Dat woorden uit het Zuiden van ons taalgebied het langst bleven hangen bij de adel (en hogere burgerij) in Nederland heeft mij nooit verbaasd. Zij wisselden het Frans in voor een taal die gevormd was in het 16e -17e eeuwse Brabant en Vlaanderen.
Hoe oud is de pudding eigenlijk als gerecht? Misschien was de eerste pudding inderdaad een broodpudding.

'''[[poenig]]'''

'''[[poerzwart]]''' zwart van het vuil

'''[[poetryslam]]'''

'''[[polariteit]]'''

'''[[polkabrok, polkahaar]]''' Hierbij een link naar RTV Rijnmond https://www.rijnmond.nl/nieuws/155900/Waarom-heten-die-snoepjes-polkabrokken Genoemde woorden polkabrok en polkahaar ontbreken in de Etymologiebank. Ook het gebruik van polka- in de 19e eeuw, als aanduiding voor populariteit en/of versterking, is niet vermeld.

'''[[poortwachter]]'''

'''[[porte-manteauwoord]]'''

'''[[positieven: bij zijn - zijn]]'''

'''[[postbus]]'''

'''[[potbroeder]]'''

'''[[potjeslatijn]]'''

'''[[pottenkijker]]'''

'''[[pot verdikkeme]]'''

'''[[predatie]]'''

'''[[preekstoel]]''', ook als aanduiding van een deel van de railing (op de boeg) van een zeiljacht

'''[[prefabriceren]]'''

'''[[pregen]]'''

'''[[prepuberteit]]'''

'''[[presbyacusis]]'''

'''[[pressie]]'''

'''[[pret]]''' in de uitdrukking ''Dat mag de pret (of pet) niet drukken''. Volgens mijn man is de uitdrukking ''dat mag de pet niet drukken'' omdat in vroeger tijden lijfeigenen de pet moesten afnemen voor hun meerderen. Uit protest namen zij de pet niet af, maar drukte alleen de klep naar beneden. Hij heeft deze verklaring ooit ergens gehoord/gelezen, maar we hebben het nooit meer kunnen vinden in boeken met uitdrukkingen en gezegden etc.

'''[[pretletter]]'''

'''[[pretpark]]'''

'''[[prettig]]'''

'''[[prikkelen]]'''

'''[[prinsessenboon]]'''

'''[[prinsjesdag]]'''

'''[[proactief]]'''

'''[[procureursspek]]''' mager, doorregen spek dat op de boterham gegeten wordt; en: '''[[procureurlapje]]'''

'''[[proefschrift]]'''

'''[[profileren]]'''

'''[[professionalisme]]'''

'''[[profetenbrood]]''' Wij kochten gisteren in Burgh-Haamstede 'profetenbrood' - gemaakt volgens een klassiek recept - wat is de oorsprong van deze benaming?

'''[[projectie]]'''

'''[[programmeur]]'''

'''[[prosciutto]]'''

'''[[proseliteren]]'''

'''[[prototype]]'''

'''[[provocatie]]'''

'''[[proxy]]'''Een nieuw woord in onze taal is de aan het Engels ontleende term PROXY, met wel ca. 15 betekenissen in de IT-wereld, en in de naam van de ziekte "syndroom van Münchhausen by proxy", een psychiatrisch ziektebeeld.

'''[[puberaal]]'''

'''[[Puffelen, Van -]]''' 'lekker bezig, Van Puffelen'. En allerlei varianten met diezelfde naam. 'Loop niet zo te treuzelen, Van Puffelen'.

'''[[punthoofd]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/B

2024-02-12T07:22:08Z

Nicoline:

Terug naar [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==B==

'''[[bakker: voor de -- zijn]]'''

'''[[bakkie troost]]'''

'''[[ballentent]]'''

'''[[ballonvaren]]'''

'''[[banaliteit]]'''

'''[[bangerik]]'''

'''[[basislijn]]'''

'''[[bastognekoek]]'''

'''[[batraaf]]'''

'''[[beangstigen]]'''

'''[[beautycase]]'''

'''[[bedeltje]]'''

'''[[bedenkelijk]]'''

'''[[bedillen, bedilzucht]]'''

'''[[begaafdheid]]'''

'''[[begeleiden]]'''

'''[[begenadigd]]'''

'''[[begrenzen]]'''

'''[[begroten]]'''

'''[[beheerder]]'''

'''[[bekvechten]]'''

'''[[belangenverstrengeling]]'''

'''[[belasten]]'''

'''[[beleggen]]''' In verband met het onderscheid tussen ‘beleggen’ en ‘investeren’ ben ik benieuwd naar de etymologie van ‘beleggen’ of ‘belegging’. In de Eerste Kamer is daar in 2010 over gediscussieerd, blijkbaar wordt in o.a. het Engels dit onderscheid niet gemaakt (zie hier: https://www.eerstekamer.nl/toezegging/onderscheid_tussen_terminologie).

'''[[beletselteken]]'''

'''[[belgitude]]'''

'''[[belonen]]'''

'''[[bemannen, bemanning]]'''

'''[[bemoedigen]]'''

'''[[benadelen]]'''

'''[[benaderen, benadering, benaderbaar]]'''

'''[[bench]]''' hondenkennel

'''[[benuttigen]]'''

'''[[benutting]]'''

'''[[bepotelen]]'''

'''[[beproeving]]'''

'''[[bescheuren, zich]]'''

'''[[besodemieteren]]'''

'''[[bespiegeling]]'''

'''[[bestekzoeker]]'''

'''[[bestelling]]'''

'''[[bestendigen]]'''

'''[[betrokkenheid]]'''

'''[[bevindelijk]]'''

'''[[bevinding]]'''

'''[[bevlogen, bevlieging]]'''

'''[[bewaarschool]]'''

'''[[bewindvoerder]]'''

'''[[bezieling]]'''

'''[[bezoeken]]''' meerdere betekenissen

'''[[bhagwan]]'''

'''[[bietenbrug]]''' zie: https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/de-bietenbrug-op-gaan

'''[[billentikker]]'''

'''[[binnenshuis]]'''

'''[[bijkeuken]]'''

'''[[bitskoemer]]'''

'''[[bittere eind]]'''

'''[[bitterkoekje]]'''

'''[[bitterkruid]]'''

'''[[bla, bla, bla]]''' https://www.zeit.de/zeit-magazin/2021/48/etymologie-sprachwissenschaft-bla-bla-herkunft-forschung

'''[[Blauwdotter]]''' inwoner van Noordwijk aan Zee

'''[[blauwgrasland]]'''Her en der tref ik twee etymologieën aan.
(1) De meest voorkomende is dat de term verklaard moet worden uit het gegeven dat aan de associatie veel planten met een blauwgroene bladkleur deelnemen, zoals Spaanse ruiter, Pijpenstrootje, Blauwe zegge, Tandjesgras en (schraal) Riet, zodat er een blauwgroene waas over de begroeiing ligt. Een zeer plausibele verklaring overigens.
(2) Een andere etymologie is dat ‘blauw’ negatieve betekenissen kan hebben.

'''[[blijmoedig]]'''

'''[[blitskaters]]''' antedaring 1860 Een winteravond door J. Cremer

'''[[bloedeigen]]'''

'''[[bloempotkapsel]]'''

'''[[bloemrijk]]'''

'''[[blohartig]]'''

'''[[boeggolver]]''' uit een vertrouwelijk psychologisch rapport( betrof een patiënt)

'''[[boeibord]]''', een verticale plank langs de muur, vlak onder de dakrand (althans die betekenis geldt, voor zover mij bekend, in Zuid Holland).

'''[[boeideel]]'''

'''[[boerderette]]''' een interessant woord met het Frans/Engelse leensuffix –ette na een Nederlandse (getrunceerd) eerste deel, dat qua woordvorming doet denken aan het Vlaams/Franse fermette. Op internet vind ik dat het in 1992 door Wim T. Schippers bedacht zou zijn

'''[[boerenbedrog]]'''

'''[[boerkini]]'''

'''[[boetekleed]]''': - aantrekken

'''[[bodemprocedure]]'''

'''[[bodystocking]]'''

'''[[boe-geroep]]'''

'''[[bolwassing]]'''

'''[[bonkaarde]]'''

'''[[bonker(tje)]]''' een korte duffelse jas, meestal zwart of blauw

'''[[boter-kaas-eieren]]'''

'''[[botervloot]]'''

'''[[bouwvak, bouwvakker]]''' bouwvak eind 19e eeuw, wrs oiv Duits Baufach

'''[[Breust (Breusj, brust, Brustem)]]''', een (plaats)naam

'''[[brandhaard]]'''

'''[[brandstof]]'''

'''[[breedsprakig]]'''

'''[[brielen]]'''

'''[[Brits]]'''

'''[[broederschap]]'''

'''[[brompot]]'''

'''[[broodheer]]'''

'''[[broodletter]]'''

'''[[broodmaaltijd]]'''

'''[[broodtekst]]'''

'''[[bruggenhoofd]]'''

'''[[buikriem]]''' 'stuk zuurkoolspek van varken'; kan versneden worden tot speklappen; komt ook in het Deens voor

'''[[buitengaats, binnengaats]]'''

'''[[buitenspel]]'''

'''[[burgerlijk]]'''

'''[[buulbuul]]'''(vogelfamilie, Pycnonotidae)

'''[[buurtzorger]]'''

'''[[buurtregisseur]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/E

2024-01-07T15:34:01Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==E==

'''[[echtelieden]]'''

'''[[edelachtbare]]'''

'''[[edelmoedig]]'''

'''[[eekhoorntjesbrood]]'''

'''[[eenlobbig]]''': Het botanische woord "eenlobbig", eenzaadlobbig, en "tweelobbig", tweezaadlobbig, ontbreekt in de etymologische lijsten. "Lob" (kraag, afhangende strook kant, klomp °1567) staat er wel in, maar ik zie het verband niet meteen. Vlaams botanist Matthias de L'Obel, de Lobel (Lille/Rijssel, 1538 - 1616), alias Lobelius, staat bekend als eerste om het onderscheid tussen beide te bestuderen. De overeenkomst van "lob" in zijn naam is eigenaardig. Of puur toeval?
:Dat lijkt me toch echt toeval - de volledige term is 'zaadlob', en ik denk aan een afleiding van lob = kwab, waarschijnlijk bedoeld als leenvertaling van het internationale woord 'cotyledon' (van een Grieks woord dat zoiets als 'kopvormige holte' lijkt te betekenen). - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 7 sep 2011 17:29 (CEST)

'''[[eenmansgat]]'''

'''[[één pot nat]]''' (uitdrukking: dat komt allemaal op hetzelfde neer)

'''[[eensgezind]]''', '''[[eensgezindheid]]'''

'''[[eentje]]'''

'''[[eenzaat]]''' vooral gebruikelijk in Vlaanderen; samenstelling van een en -zaat - -zaat is een afleiding van zitten dus het is iemand die alleen zit.

'''[[eergetouw]]''' primitieve ploeg

'''[[eerwaarde]]'''

'''[[eethoek]]'''

'''[[eetstoornis]]'''

'''[[eigenrichting]]'''

'''[[eigenstandig]]'''

'''[[elektriseren]]'''

'''[[ellenlang]]'''

'''[[emetofobie]]''' Het basale woord voor emetofobie; emeses, is te herleiden naar het Griekse woord; emein, het overgeven (handeling). Het woord fobie; een overdreven, gewoonlijk onverklaarbare angst voor een bepaald voorwerp, groep voorwerpen of situatie.

'''[[emotief]]'''

'''[[endocrinologie]]'''

'''[[engelengeduld]]'''

'''[[Engelse hoorn]]''' Ik heb vernomen dat de Engelse hoorn (een althobo) afkomstig zou zijn uit de Franse uitdrukking corps anglé: gehoekt lichaam, omdat het zo een grote hobo is. Dat zou dan in de uitspraak verkeerdelijk verbasterd zijn tot cor anglais, Engelse hoorn. Is dit zo?

'''[[epistemisch]]'''

'''[[erbarmelijk]]'''

'''[[erfgoed]]'''

'''[[erfpacht]]''' van Hugo de Groot

'''[[ergatief]]'''

'''[[ernstig]]'''

'''[[ervandoor gaan]]'''

'''[[etniciteit]]'''

'''[[Eurazië]]'''

'''[[excasso]]'''

'''[[executele]]'''

'''[[expertise]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/B

2024-01-05T03:58:50Z

Nicoline:

Terug naar [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==B==

'''[[bakker: voor de -- zijn]]'''

'''[[bakkie troost]]'''

'''[[ballentent]]'''

'''[[ballonvaren]]'''

'''[[banaliteit]]'''

'''[[bangerik]]'''

'''[[basislijn]]'''

'''[[bastognekoek]]'''

'''[[batraaf]]'''

'''[[beangstigen]]'''

'''[[beautycase]]'''

'''[[bedeltje]]'''

'''[[bedenkelijk]]'''

'''[[bedillen, bedilzucht]]'''

'''[[begaafdheid]]'''

'''[[begeleiden]]'''

'''[[begenadigd]]'''

'''[[begrenzen]]'''

'''[[begroten]]'''

'''[[beheerder]]'''

'''[[bekvechten]]'''

'''[[belangenverstrengeling]]'''

'''[[belasten]]'''

'''[[beleggen]]''' In verband met het onderscheid tussen ‘beleggen’ en ‘investeren’ ben ik benieuwd naar de etymologie van ‘beleggen’ of ‘belegging’. In de Eerste Kamer is daar in 2010 over gediscussieerd, blijkbaar wordt in o.a. het Engels dit onderscheid niet gemaakt (zie hier: https://www.eerstekamer.nl/toezegging/onderscheid_tussen_terminologie).

'''[[beletselteken]]'''

'''[[belgitude]]'''

'''[[belonen]]'''

'''[[bemannen, bemanning]]'''

'''[[bemoedigen]]'''

'''[[benadelen]]'''

'''[[benaderen, benadering, benaderbaar]]'''

'''[[bench]]''' hondenkennel

'''[[benuttigen]]'''

'''[[benutting]]'''

'''[[bepotelen]]'''

'''[[beproeving]]'''

'''[[bescheuren, zich]]'''

'''[[besodemieteren]]'''

'''[[bespiegeling]]'''

'''[[bestekzoeker]]'''

'''[[bestelling]]'''

'''[[bestendigen]]'''

'''[[betrokkenheid]]'''

'''[[bevindelijk]]'''

'''[[bevinding]]'''

'''[[bevlogen, bevlieging]]'''

'''[[bewaarschool]]'''

'''[[bewindvoerder]]'''

'''[[bezieling]]'''

'''[[bezoeken]]''' meerdere betekenissen

'''[[bhagwan]]'''

'''[[bietenbrug]]''' zie: https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/de-bietenbrug-op-gaan

'''[[billentikker]]'''

'''[[binnenshuis]]'''

'''[[bijkeuken]]'''

'''[[bitskoemer]]'''

'''[[bittere eind]]'''

'''[[bitterkoekje]]'''

'''[[bitterkruid]]'''

'''[[bla, bla, bla]]''' https://www.zeit.de/zeit-magazin/2021/48/etymologie-sprachwissenschaft-bla-bla-herkunft-forschung

'''[[Blauwdotter]]''' inwoner van Noordwijk aan Zee

'''[[blauwgrasland]]'''Her en der tref ik twee etymologieën aan.
(1) De meest voorkomende is dat de term verklaard moet worden uit het gegeven dat aan de associatie veel planten met een blauwgroene bladkleur deelnemen, zoals Spaanse ruiter, Pijpenstrootje, Blauwe zegge, Tandjesgras en (schraal) Riet, zodat er een blauwgroene waas over de begroeiing ligt. Een zeer plausibele verklaring overigens.
(2) Een andere etymologie is dat ‘blauw’ negatieve betekenissen kan hebben.

'''[[blijmoedig]]'''

'''[[blitskaters]]''' antedaring 1860 Een winteravond door J. Cremer

'''[[bloedeigen]]'''

'''[[bloempotkapsel]]'''

'''[[bloemrijk]]'''

'''[[blohartig]]'''

'''[[boeggolver]]''' uit een vertrouwelijk psychologisch rapport( betrof een patiënt)

'''[[boeibord]]''', een verticale plank langs de muur, vlak onder de dakrand (althans die betekenis geldt, voor zover mij bekend, in Zuid Holland).

'''[[boeideel]]'''

'''[[boerderette]]''' een interessant woord met het Frans/Engelse leensuffix –ette na een Nederlandse (getrunceerd) eerste deel, dat qua woordvorming doet denken aan het Vlaams/Franse fermette. Op internet vind ik dat het in 1992 door Wim T. Schippers bedacht zou zijn

'''[[boerenbedrog]]'''

'''[[boerkini]]'''

'''[[boetekleed]]''': - aantrekken

'''[[bodemprocedure]]'''

'''[[bodystocking]]'''

'''[[boe-geroep]]'''

'''[[bolwassing]]'''

'''[[bonkaarde]]'''

'''[[bonker(tje)]]''' een korte duffelse jas, meestal zwart of blauw

'''[[boter-kaas-eieren]]'''

'''[[botervloot]]'''

'''[[bouwvak, bouwvakker]]''' bouwvak eind 19e eeuw, wrs oiv Duits Baufach

'''[[Breust (Breusj, brust, Brustem)]]''', een (plaats)naam

'''[[brandhaard]]'''

'''[[brandstof]]'''

'''[[breedsprakig]]'''

'''[[brielen]]'''

'''[[Brits]]'''

'''[[broederschap]]'''

'''[[brompot]]'''

'''[[broodheer]]'''

'''[[broodletter]]'''

'''[[broodtekst]]'''

'''[[bruggenhoofd]]'''

'''[[buikriem]]''' 'stuk zuurkoolspek van varken'; kan versneden worden tot speklappen; komt ook in het Deens voor

'''[[buitengaats, binnengaats]]'''

'''[[buitenspel]]'''

'''[[burgerlijk]]'''

'''[[buulbuul]]'''(vogelfamilie, Pycnonotidae)

'''[[buurtzorger]]'''

'''[[buurtregisseur]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/Z

2024-01-04T12:21:02Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[zachtmoedig]]'''

'''[[zadelpijn]]'''

'''[[zedenpreker]]'''

'''[[zeevlam]]''' plotseling opkomende koude mist

'''[[Zeeuw]]'''

'''[[zelfbeeld]]'''

'''[[zelfgenoegzaam]]'''

'''[[zelfkastijding]]'''

'''[[zelfportret]]'''

'''[[zelfrespect]]'''

'''[[zelfredzaam]]'''

'''[[zet hem op!]]'''

'''[[ziekenboeg]]'''

'''[[zielenpoot]]'''

'''[[zielstrelend]]'''

'''[[zielsveel]]'''

'''[[zienderogen]]'''

'''[[zilverreiger]]'''

'''[[zilvervis(je)]]'''

'''[[zingeving]]'''

'''[[zinledig]]'''

'''[[zitvlees]]'''

'''[[zoal]]'''

'''[[zonwering]]'''

'''[[zotskap]]'''

'''[[zuipschuit]]

'''[[zwarte doos]]'''

'''[[zwartrijden, zwartwerken]]'''

'''[[zweverig]]'''

'''[[zythologie]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/T

2023-11-30T07:45:10Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[taalpurist]]'''

'''[[tafel van vermenigvuldiging]]'''

'''[[tandarts]]'''

'''[[taperaansluiting]]''' bepaalde rijstrook, genoemd in rij-examens

'''[[tarp]]''' soort tent

'''[[tauw, tauwlaag, tau]]''' Zuidwest-Limburgse term: harde kalkbank ontstaan door verkitting van een kalksediment in een vroeg stadium na afzetting, gedurende een fase van lage sedimentatiesnelheid. Het is een laag die zich kenmerkt door een grotere hardheid dan de boven/onderliggende lagen kalksteen. Lokaal mergel genoemd. Een andere benaming is Heerd (heerdlaag).

'''[[tawaaf]]''' Arabisch

'''[[taxiën]]''' sinds circa 1930, van taxi, overdrachtelijke betekenis, in het Engels is de betekenis bekend sinds 1911, dus wrs daaraan ontleend

'''[[teerhartigheid]]'''

'''[[teerspijze]]'''

'''[[tegenligger]]''' aanvankelijk voor schepen die idd op het water 'liggen'

'''[[tegenstribbelen]]'''

'''[[tegenvallen]]'''

'''[[tegenwoordigheid]]''': -- van geest

'''[[tegoed]]'''

'''[[tekenaap]]'''

'''[[teler]]'''

'''[[teleporteren, teleportatie]]'''

'''[[tenietdoen]]'''

'''[[tentharing]]'''

'''[[tercerone]]'''

'''[[terechtstellen, -stelling]]'''

'''[[terril]]''' een Vlaams woord voor een steenberg bij een koolmijn. We hebben het geleend bij onze Waalse landgenoten, die voor ons steenkoolmijnen en dus steenbergen hadden. Het is dus oorspronkelijk een Waals of Belgisch-Frans woord, afgeleid van terre. In het Engels is het spoil heap, in het (Brits) Engels is ook: (colliery) spoil tip.

'''[[teringwijf]]'''

'''[[terotechnologie]]'''

'''[[terrorisme]]'''

'''[[terzake]]'''

'''[[terzelfder tijd]], [[terzelfder tijd|tezelfdertijd]]'''

'''[[te zijner tijd]]'''

'''[[theedoek]]''' oorspronkelijk een doek waarmee theekopjes en andere vaatwerk werden afgedroogd, maar waarom juist theekopjes en niet bijvoorbeeld koffiekopjes? En hoe heette zo'n ding dan vroeger? De benaming theedoek stamt uit de 18e eeuw.

'''[[theeworst]]''' Op Wikipedia staat wat informatie, waaronder dit: De oorsprong van theeworst ligt in Rügenwalde, het huidige Poolse Darłowo, waar de worst sinds 1874 gefabriceerd wordt. De naam zou afkomstig zijn van de gewoonte deze worst op sandwiches bij de thee te serveren.

'''[[thesauriër-generaal]]'''

'''[[tijdelijk geheugenverlies]]''', of '''[[tga]]'''

'''[[tijdgeest]]'''

'''[[tijdperk]]'''

'''[[tijdschrift]]'''

'''[[tinnitus]]'''

'''[[toedeloe]]''' antedatering: DIn de TV serie ‘Pipo en de Waterlanders’ uit 1963 is het de naam van de exotische assistente van professor Piekhaar, gespeeld door Hannah van der Vlugt. Als zij zich voorstelt aan Pipo (en Felicio) dan maakt zij een zwaaiend gebaar met haar hand en zegt: “Ik ben Toedeloe.” Als zij later vertrekt dan zwaait ze naar Pipo en zegt (als afscheidsgroet): “toedeloe.”

'''[[toegang]]'''

'''[[toekennen]]'''

'''[[toentertijd]]'''

'''[[toestendig]]''' = behorende aan, vooral Oost-Nederlands

'''[[toe- in o.a. toegeven, toelaten]]'''

'''[[toewijding, toegewijd]]'''

'''[[torenen, uittorenen]]'''

'''[[torrent]]''' het werkwoord waar het van is afgeleid: https://etymologiebank.nl/trefwoord/torridus; in het Engels heeft dat Latijnse werkwoord in de 17e eeuw de betekenis ‘toestromen, heftig bewegen’ gekregen.

'''[[transparantie]]'''

'''[[treeknorm]]'''streefnorm die weergeeft binnen welke tijd een patiënt in principe recht op zorg moet hebben.In 2005 zo genoemd toen zorgverzekeraars en zorgaanbieders over de lange wachttijden overleg voerden op landgebied Den Treek in Leusden

'''[[trefwoord]]'''

'''[[trepaan]]''' schedelboor

'''[[tremperen]]'''

'''[[treurnis]]'''

'''[[tribalisme]]'''

'''[[trigger]]'''

'''[[tuchtrecht]]'''

'''[[tupperware]]'''

'''[[tussendoor]]'''

'''[[tussendoortje]]'''

'''[[tweelingziel]]'''

'''[[typefout]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/A

2023-10-27T08:16:13Z

Nicoline:

Terug naar :[[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==A==

'''[[aalglad]]'''

'''[[aanhef]]'''

'''[[aannemer]]'''

'''[[aanschaffen]]'''

'''[[aanwakkeren]]'''

'''[[aanwenden]], aanwending'''

'''[[-aar]]''' in appelaar, druivelaar, perelaar

'''[[aardigheid]]'''

'''[[aardvarken]]'''

'''[[abominatie]]'''

'''[[abolitionisme]]'''

'''[[achterbuurt]]'''

'''[[achtergrond]]'''

'''[[achterhoofd]]''' 'niet op je achterhoofd gevallen zijn'; 'iets in je achterhoofd houden'

'''[[achterstellen]]'''

'''[[af en toe]]'''

'''[[afgelasten]]'''

'''[[afgrijselijk]]'''

'''[[afkloppen]]'''

'''[[afknapper]]'''

'''[[afsluiten]]'''

'''[[afstompen, afgestompt]]'''

'''[[afstuderen]]'''

'''[[afwimpelen]]'''

'''[[alexithymie]]'''

'''[[alhoewel]]'''

'''[[allesbehalve]]'''

'''[[allotroop]]'''

'''[[alhoewel]]'''

'''[[almaar]]''' als 'juiste' variant naast alsmaar

'''[[alpinisme]]'''

'''[[ama(a)i]]''' ah mij, maar volgens Wikipedia ook < Engels of Portugees (onwrs); al bij Vondel

'''[[ambtelijk]]'''

'''[[amaretto]]'''

'''[[analist]]'''

'''[[anankastisch]]'''

'''[[anderzijds]]'''

'''[[antenataal]]'''

'''[[antichambreren]]'''

'''[[Antillen]]'''

'''[[antisemitisme]]'''

'''[[apelazarus]]'''

'''[[apengatje]]''' (gewestelijk) koosnaam voor een kind; koek met roze gesuikerde onderkant

'''[[apologeet]]'''

'''[[appelblauwzeegroen]]''' (Vlaams synoniem voor de kleur turkoois).

'''[[Arabisch, Arabier]]'''

'''[[argusvlinder]]'''

'''[[aspectueel]]'''

'''[[atletisch]]'''

'''[[autoriteitsdenken]]'''

'''[[automatisme]]'''

'''[[autrice]]''' citaten op: https://en.wiktionary.org/wiki/Citations:autrice

'''[[auxologie]]''' sinds in ieder geval 1937

'''[[avondklok]]'''

'''[[avonturier]]'''

'''[[avontuurlijk]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/R

2023-10-25T04:32:24Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[raap]]''' in de uitdrukkingen ''de rapen zijn gaar'' en ''recht voor zijn raap''.

'''[[radicalisme]]'''

'''[[raming]]'''

'''[[rangorde]]'''

'''[[ranket]]''' worstfagot; blaasinstrument

'''[[rechtsstaat]]'''

'''[[recessief]]'''

'''[[rederij]]'''

'''[[reeuws]]''' wellustig

'''[[reeuwer/reeuwster]]'''

'''[[regenboogvlies]]'''

'''[[registreren]]'''

'''[[reïficeren]]'''

'''[[reikwijdte]]'''

'''[[re-integratie]]'''

'''[[relativisme]]'''

'''[[Repelsteeltje]]'''

'''[[resiliëntie]]'''

'''[[resomeren]]'''

'''[[ressorteren]]'''

'''[[retorische vraag]]'''

'''[[retributie]]'''

'''[[retteketet]]'''

'''[[revelatie]]'''

'''[[revendicatie]]'''

'''[[ribosoom]]'''

'''[[riddercedul, ridderceel]]'''

'''[[ridderzwam]]'''

'''[[ridiculiseren]]'''

'''[[rijksappel]]'''

'''[[rijnaak]]'''

'''[[ringvinger]]'''

'''[[riolering]]'''

'''[[rivaliseren]]'''

'''[[roestvrijstaal]]'''

'''[[Rokin]]'''

'''[[rolmodel]]'''

'''[[rompertje]]'''

'''[[rookhoen]]'''

'''[[rösti]]'''

'''[[rotgezel]]'''

'''[[rozig]]'''

'''[[rudimentair]]'''

'''[[ruften]]'''

'''[[rupsband]]'''

'''[[Rus(land)]]'''

'''[[rustplaats]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/S

2023-10-17T09:10:29Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[saccade]]'''

'''[[Saksisch, Saksen]]'''

'''[[salderen]]'''

'''[[samenhang]]'''

'''[[sapperdeflap]]''' Pipo de Clown

'''[[schaamdeel, schaamlippen, schaamstreek, schaamhaar]]''' alle woorden stammen uit de 18e eeuw, schaamdeel is de oudste, en wordt genoemd in J. Palfijn, Ontleed-kundige Beschryving, van de Vrouwelijke Deelen, die ter voort-teeling dienen, Gent, 1724: "D'uitwendige, of schaamdeelen van de Vrouw werden in 't gemeen genomen voor de zodanige welke wy uitwendig aanmerken ...; sy werden dus genaamt, om datse schaamte, en een eerlyke vreese inboesemen, zo dikwils als sy ten ontyde werden ontdekt". Oftewel: Lichaamsdeel waarvoor men zich schaamt om het te tonen. De andere woorden (schaamstreek, schaamlip, schaamhaar) zijn naar analogie daarvan wat later gevormd, schaamhaar in de negentiende eeuw, men gebruikte ook Venushaar. Voor die tijd gebruikte men Latijnse termen zoals vagina, regio pubica (schaamstreek) en labia pudenda (schaamlip). De Latijnse (labia pudenda) is afgeleid van het werkwoord pudere ('zich schamen'). De Nederlandse woorden zijn in de plaats gekomen van de oudere Latijnse woorden (de taal van de artsen was vergeven van Latijnse leenwoorden), waarbij overigens het Duits ook vergelijkbare woorden kent, bijvoorbeeld Schamlippen, Schamgegend (schaamstreek), Schamhaar; Nederlands en Duits kunnen elkaar hebben beïnvloed.

'''[[schabauw staan]]''' In de rouwstand staan van molenwieken

'''[[schamperen]]'''

'''[[schandknaap]]''' schandjongen in Statenvertaling

'''[[schathemelrijk]]'''

'''[[schatkist]]'''

'''[[schattebout]]'''

'''[[schattig]]'''

'''[[schaverdijnen]]''', een verouderd synoniem van "schaatsen op ijs"
* Wellicht verwant met 'scheuvelen', wat een Gronings woord voor schaatsen is? Zie [http://groninganus.wordpress.com/category/taal/]
* In het verleden ook "schuiverdijnen" en "schuiverduinen" - wellicht verwant aan schuiven, maar het tweede deel is me dan nog steeds een raadsel.

'''[[scheerraampje]]'''genoemd naar het scheerraam, een raam waarop de ketting van een te weven laken geordend wordt, omdat het er precies op lijkt. De oorspronkelijke scheer aan is een samenstelling van het werkwoord scheren, dat ‘ordenen, de ketting van een weefsel’ en raam.

'''[[scheldkanonnade]]'''

'''[[schele kaketoe]]'''

'''[[schertsvertoning]]'''

'''[[scherpzinnig]]'''

'''[[schieter]]''' schietplank van de bakker

'''[[schietlood]]'''

'''[[schippersklavier]]'''

'''[[schitterend]]'''

'''[[schmieren]]'''

'''[[schol]]''' 'proost'
:Niet zeker genoeg om het op de site te zetten, maar het lijkt me waarschijnlijk dat dit van het Scandinavisch 'skål' is afgeleid - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 27 aug 2014 21:16 (CEST)

'''[[schonkig]]''' grofgebouwd, knokig; zonder twijfel afleiding van '''schonk''' dat wel vermeld wordt. Sedert 1858? [https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=schonkig&coll=ddd&sortfield=date delpher kranten]

'''[[schoolslag]]'''

'''[[schouwburg]]''' De naam Schouwburg werd bedacht door Vondel. Met 'schouw' en 'burg' verwees Vondel naar een plaats waar men kon kijken. Het van het Griekse woord 'theatron' afgeleide schouwburg werd door de tijd heen zo'n populaire benaming dat het van een eigennaam is verworden tot een soortnaam.

'''[[schijtlaars]]'''

'''[[schuttingtaal]]'''

'''[[sedatie]]'''

'''[[sekswerker]]''' lijkt de politiek correcte opvolger van ‘prostituee’ geworden. Ik ben benieuwd wanneer het in Nederland in zwang raakte. Het staat al in de Van Dales uit 2005 en 2015, maar (nog) met de aanduiding ‘eufemistisch’. Dat lijkt me inmiddels amper meer het geval. Zou het kunnen dat het woord dankzij de persconferenties over Covid wijder verbreid is geraakt?

'''[[selfie]]'''

'''[[separatie]]'''

'''[[seriemoordenaar]]''' het is veel ouder. In Duitsland kende men de term 'serie-moordenaar' met dezelfde definitie al in 1930 maar ik kwam het ook al tegen in een kranten artikel in het Algemeen Handelsblad van 27 Februari 1927; https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=serie-moordenaar&coll=ddd&page=1&sortfield=date&identifier=ddd%3A010657985%3Ampeg21%3Aa0262&resultsidentifier=ddd%3A010657985%3Ampeg21%3Aa0262

'''[[serveerster]]'''

'''[[shaitan]]'''

'''[[sibillijns, sibillen]]'''

'''[[sibilant]]'''

'''[[sidekick]]'''

'''[[signaleren]]'''

'''[[sinken]]''': Het in onze regio Meetjesland wordt het woord ''sinken'' regelmatig gebruikt in de betekenis van onnozelheden, bijkomstigheden, overbodigheden. Voorbeelden: ''met al zijn/haar sinken''.

'''[[situeren]]'''

'''[[skeletoni]]'''

'''[[skeuomorfisme]]'''

'''[[slagL van slag zijn]]''' oorspronkelijk over een klok die van slag was, dat wil zeggen een verkeerd uur sloeg, een ander uur dan de wijzers aangeven

'''[[slagerij]]'''

'''[[slaggaard]]''' stok, met enkele merktekens, waarmee men kan bepalen of het vaarwater nog voldoende diepte heeft.

'''[[slagtand]]'''

'''[[slagzin]]'''

'''[[sleehak]]'''

'''[[smeergeld]]'''

'''[[smoltzalm]]'''

'''[[smoutletter]]'''

'''[[sneltrein]]'''

'''[[sneupen]]''' 1989(NL) J.A. Brongers publiceert het ABCDarium voor de boekensneuper. Sneuper (verwant met Nederlands snoepen) betekent in het Fries ‘iemand die erop loert iets te krijgen, snuffelaar’ en ‘amateur die uit liefhebberij een bepaalde wetenschap beoefent’. De term boekensneuper raakt onder boekliefhebbers snel ingeburgerd.

'''[[snijvlak]]'''

'''[[snoezig]]'''

'''[[snoodaard]]'''

'''[[sociologie]]'''

'''[[soebatten]]''':
De herleiding van het woord soebatten tot het Maleise woord sobat is onjuist. Dat poneerde ik al in de zevende stelling van mijn proefschrift Ternate, de Molukken en de Indonesische archipel (Leiden, 1987). Die stelling luidde: “Ten onrechte wordt het Nederlandse woord soebatten, ‘vleiend vragen’, doorgaans afgeleid van het Maleise woord sobat, ‘vriend’ (zie bijvoorbeeld Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal, 11e druk, s.v. soebatten). In werkelijkheid gaat het woord soebatten zo goed als zeker terug op het al in de 17e eeuw in de Molukken, en met name ook op Ternate, voorkomende woord suba (Mal. en Jav. sembah) voor een met tegen het voorhoofd gevouwen handen gebrachte eer(bieds)betuiging aan een vorst of een andere meerdere, waarmee al dan niet een verzoek gepaard gaat. Zie bijvoorbeeld Tiele, Bouwstoffen, II, 1890: 122: ‘siet hier is den genen die uwen Coninck wesen sal [namelijk: de zojuist tot sultan van Ternate verkozen kaicil Hamza], waer voor ghij soubatten sult …’. Zie verder onder meer ook Tiele, Bouwstoffen, II, 1890: 316.”
Aan mijn oorspronkelijke stelling kan ik nog het volgende toevoegen. In het Ternataans, een niet-austronesische taal die op het eiland Ternate wordt gesproken en door Ternatanen die verblijf houden op het eiland Halmahera, betekent het woord suba eigenlijk ‘de sembah maken’, en vandaar ‘buigen voor’, ‘eer betuigen’, ‘respect betonen’, ‘vereren’, ‘huldigen’. In Ternataanse teksten kwam ik vaak de frase suba jou kolano tegen (spreek uit: soeba djow kolano), waarmee de sultan door een ondergeschikte of een onderdaan werd begroet. Deze frase is te vertalen als: ‘ik buig voor u heer vorst’, maar ook als ‘ik betuig mijn onderdanigheid voor u heer vorst’, of ‘ik betuig nederig mijn respect voor u heer vorst’. Op het hedendaagse Ternate is suba ook de term voor het formeel en ceremonieel aan een vader ten huwelijk vragen van zijn dochter door voor hem knielen en hem bij de enkels vast te pakken.
In 17e-eeuwse Nederlandse verslagen komt de term ‘soebatten’ (of: soubatten) voor als vernederlandsing van de Ternataanse term suba. Voorbeelden:
‘Den tolck ende anderen verclaeren soo’t schip dat ongeluck niet overcommen waere, t’ conde geen drye dagen tardeeren oft souden wel 5000 Coulangers, soo mannen als vrouwen ende kinderen in handen gecregen hebben, die se op een berch beset ende alle victualien affgesneeden, soodat voor haer geen uytcomste was ende van selffs souden hebben comen moeten soubatten. …’ [1625, 26 maart, gouverneur der Molukken Jacques Le Febre aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 44];
‘Sijn mette selve nevens 2 compagnien Tarnatanen ten huyse van Citchil Hamsia gegaen, seggende tegens de voorsz. Sengages ende andere overicheyt: siet, hier is den genen die uwen Coninck wesen sal, waer voor ghij soubatten sult; den genen dieder yets tegen heeft, oft sulcx niet begeert te doen sullen wij dadelijck den cop afsmijten. Waer mede den Hoccum ende den (sic) Soyasives soubatten, gelijck insgelijcx daer op d’ andere altsamen volchden. …’ [1627, 16 aug., gouverneur der Molukken Jacques Le Febre aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 122];
‘In somma verschijnen alle bij hem, doen haer beclach, hoe dat in haere laetste vergaderinge den Coninck haere faulten hadde vergeven, ende tot meerder bewijs van gehoorsaemheyt hadden nu mede in de vergaderinge gebracht de resterende Overicheyt lest absent sijnde, ende soo ‘t sijne Mat gelieffde wilden op nieuws wederomme soubatten ende getrouwicheyt sweeren. …’ [1631, 7 april, gouverneur der Molukken Gijsbert van Lodensteyn aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 191];
‘Ende doen wij met dit boven verhaalde doende waeren, soo zijn de Christenen onderdanen van de Hollanders bij mij gesonden, als wanneer wij alle onse macht te water geseth hebben ende naer Hittoe geschept zijn, ende doen wij daer gecomen waeren soo sijn 5 Christen Negerijs met namen Laricque, Wackesieuw, Alangh, Lilleboy ende Hatou ons toe gevallen ende hebben voor Uwe Mayt gesoebat; dit is geschiet op Hittoe in presentie van 4 Soas van Louhoe --- Dry negerys op Vleasser, met namen Olat, Sorre Sori ende Touhaha blijven bij de Hollanders ende hebben haer noch niet verlaten. Boy, Haria, Babelle, Boulot ende Tiobo, hebben alle voor Uwe Mayt gesoebath. …’ [1636, in het Nederlands vertaalde brief van de Ternataanse stadhouder of gouverneur kimalaha Leliato in de Ambonse gewesten aan de vorst van Ternate Hamza: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 316].
Zoals in de stelling bij mijn proefschrift al aangegeven, is het Ternataanse woord suba ontleend aan het in het Maleis, Javaans en ook in het hedendaags Indonesisch voorkomende woord sembah. Dit woord staat voor een respectvolle, eerbiedige begroeting met betoon van onderdanigheid, waarbij men vroeger door de knieën ging en de met de handpalmen tegen elkaar gebrachte handen naar het voorhoofd bracht. Tegenwoordig gaat men niet meer door de knieën, houdt men het bij een licht buiging en brengt men de handen niet verder dan tot de bovenkant van de borst. In het Maleis, Javaans en het Indonesisch wordt het woord sembah ook gepaard aan het woord hyang, waarmee een bovennatuurlijke wezen, een geest, god, de goden of de voorouders worden aangeduid. Het resultaat is het zeer gangbare woord sembahyang, dat eigenlijk dus’ de bovennatuurlijke wezens begroeten’ betekent, maar dat nu het gewone, ook door moslims gebruikte, woord voor ‘bidden’ is. Reeds in bronnen uit de eerste helft van de 17e eeuw komt dus de term ‘soebatten’ voor, en wel in een glasheldere betekenis, als ‘vernederlandsing’ van de Moluks- Maleise term suba. Als we bedenken dat oude betekenis van het Nederlandse woord ‘bidden’ ook ‘verzoeken’ is, dan sluit het aan het in de Noord-Molukken gangbare woord suba ontleende woord ‘soebatten’, in de betekenis van ‘aanhoudend vragen’ of ‘smeken’, zeer goed aan bij de betekenis niet alleen van het woord suba, maar ook van het woord sembahyang!
Goes, 8 november 2014-11-08 Chris F. Van Fraassen.

'''[[soemel]]''' (antwerps): teil

'''[[solvabiliteit]]'''

'''[[Spaans]]''' in de uitdrukking ''Spaans benauwd''. Komt dit van: In spanje is het erg warm of ligt de herkomst verder weg? Zeg maar toen Nederland bezet werd door de spanjaarden en als de spanjaarden bv aan de deur klopten de mensen in huis het Spaans benauwd kregen?
* Op het internet heb ik in elk geval twee verklaringen kunnen vinden. De eerste is inderdaad uit de tachtigjarige oorlog, maar dan met de Spanjaarden als lijdend voorwerp van het benauwen (door Willem van Oranje), de tweede is dat het is afgeleid van de Spaanse griep, de grootste griepepidemie uit de geschiedenis in 1918-1919. Wie zoekt dit verdeer uit?

'''[[Spaans groen]]'''

'''[[spadassijn]]'''

'''[[spanningsboog]]'''

'''[[specialist]]'''

'''[[specimen]]'''

'''[[speelkwartier]]'''

'''[[speelpenning]]'''

'''[[speeltuin]]'''

'''[[spekglad]]'''

'''[[spekkoper]]'''

'''[[speksteen]]'''

'''[[spelenderwijs]]'''

'''[[spiegelglad]]'''

'''[[spillemaag]]'''

'''[[spitant]]'''

'''[[spitsburger]]'''

'''[[spoedeisend]]'''

'''[[spoileralert]]'''

'''[[spookdiertje]]'''

'''[[spoorstaven]]'''

'''[[spragen]]''', westfries 'zonnen'

'''[[staalkaart]]'''

'''[[stalknecht]]'''

'''[[stante pede]]'''

'''[[stamboom]]'''

'''[[Staphorster Variant]]''' (onder Staphorst) Het begrip is al ouder en dateert uit de wegenbouw van de jaren dertig. Staphorster variant of Staphorsterkruizing was toen een aanduiding van een tweestrooksweg die ter hoogte van een gelijkvloerse kruising tijdelijk in een vierstrooksweg veranderde. Er kwam dan een middenberm met een opstelvak, waar kruisend verkeer dat eerst de ene baan was overgestoken kon wachten tot de andere baan vrij was. Het is een type dat vrij veel is toegepast. In Staphorst gebeurde dat voor het eerst (ik geloof in 1938 of zo). De kruising werd soms ook kortweg 'Staphorster' genoemd, en ik heb me wel eens laten vertellen dat dit begrip ook in het buitenland zo wel bekend werd.

'''[[stapsteen]]'''

'''[[starnakel]] in de uitdrukking ''starnakel zat'' (straal bezopen)

'''[[statiegeld]]'''

'''[[stedebouw]]'''

'''[[in de steek laten]]'''

'''[[steenkolenengels]]'''

'''[[stelselmatig]]'''

'''[[stemming]]'''

'''[[sterallure]]'''

'''[[stervensdruk]]'''

'''[[steunbeer]]'''

'''[[stevelen]]''' (van een schip)

'''[[stichting]]'''

'''[[stipstamp, stimpestamp]]''' stamppot rauwe andijvie

'''[[stochast, stochastisch]]'''

'''[[stofjas]]''' ca 1850, jas tegen stof

'''[[stommiteit]]'''

'''[[stompzinnig]]'''

'''[[stoomcursus]]'''

'''[[stootgaren]]''', wordt gebruikt bij het op vertrek melden van zeeschepen. Ik lig op stootgaren. dwz ik sta op het punt van vertrek, nog enkele trossen vast maar klaar om los te gooien.

'''[[stoutmoedig]]'''

'''[[stridor]]'''

'''[[strontje]]''' cyste op het ooglid

'''[[stroomlijnen, gestroomlijnd]]'''

'''[[stroopsoldaat]]''' 'iem. die precies doet wat de baas zegt om er beter van te worden'

'''[[struikelblok]]'''

'''[[sturing]]'''

'''[[suburbanisatie]]'''

'''[[suikerbrood]]'''

'''[[suikerfeest]]'''

'''[[suikerspin]]'''

'''[[supermaan]]'''

'''[[swaffelen]]'''

'''[[symboliek]]'''

'''[[Symphyotrichum]]''', as most Aster species have been renamed in the Nouvelle Flore of Belgium

'''[[synchronisatie]]'''

'''[[systematiek]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/A

2023-10-17T09:09:11Z

Nicoline:

Terug naar :[[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]
==A==

'''[[aanhef]]'''

'''[[aannemer]]'''

'''[[aanschaffen]]'''

'''[[aanwakkeren]]'''

'''[[aanwenden]], aanwending'''

'''[[-aar]]''' in appelaar, druivelaar, perelaar

'''[[aardigheid]]'''

'''[[aardvarken]]'''

'''[[abominatie]]'''

'''[[abolitionisme]]'''

'''[[achterbuurt]]'''

'''[[achtergrond]]'''

'''[[achterhoofd]]''' 'niet op je achterhoofd gevallen zijn'; 'iets in je achterhoofd houden'

'''[[achterstellen]]'''

'''[[af en toe]]'''

'''[[afgelasten]]'''

'''[[afgrijselijk]]'''

'''[[afkloppen]]'''

'''[[afknapper]]'''

'''[[afsluiten]]'''

'''[[afstompen, afgestompt]]'''

'''[[afstuderen]]'''

'''[[afwimpelen]]'''

'''[[alexithymie]]'''

'''[[alhoewel]]'''

'''[[allesbehalve]]'''

'''[[allotroop]]'''

'''[[alhoewel]]'''

'''[[almaar]]''' als 'juiste' variant naast alsmaar

'''[[alpinisme]]'''

'''[[ama(a)i]]''' ah mij, maar volgens Wikipedia ook < Engels of Portugees (onwrs); al bij Vondel

'''[[ambtelijk]]'''

'''[[amaretto]]'''

'''[[analist]]'''

'''[[anankastisch]]'''

'''[[anderzijds]]'''

'''[[antenataal]]'''

'''[[antichambreren]]'''

'''[[Antillen]]'''

'''[[antisemitisme]]'''

'''[[apelazarus]]'''

'''[[apengatje]]''' (gewestelijk) koosnaam voor een kind; koek met roze gesuikerde onderkant

'''[[apologeet]]'''

'''[[appelblauwzeegroen]]''' (Vlaams synoniem voor de kleur turkoois).

'''[[Arabisch, Arabier]]'''

'''[[argusvlinder]]'''

'''[[aspectueel]]'''

'''[[atletisch]]'''

'''[[autoriteitsdenken]]'''

'''[[automatisme]]'''

'''[[autrice]]''' citaten op: https://en.wiktionary.org/wiki/Citations:autrice

'''[[auxologie]]''' sinds in ieder geval 1937

'''[[avondklok]]'''

'''[[avonturier]]'''

'''[[avontuurlijk]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/V

2023-10-09T02:23:27Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[vakman, vaklui]]'''

'''[[validisme]]'''

'''[[valstrik]]'''

'''[[vandiktebank]]''' houtbewerkingsmachine

'''[[vannacht]]'''

'''[[vastklampen]]'''

'''[[veelplaatser]]''' iemand die veel advertenties (online) plaatst

'''[[veelvuldig]]'''

'''[[veelzijdig]]'''

'''[[veestapel]]'''

'''[[veiligheid]]'''

'''[[velddief(stal)]]''' steler (het stelen) van gewassen of vee van het veld

'''[[vendiagram]]'''

'''[[ventilatievoud]]''' ook circulatievoud: het getal dat aangeeft hoeveel keer per uur de ruimte van verse lucht wordt voorzien, het is een maat voor de ventilatie van die ruimte

'''[[verbinden, verbondenheid]]'''

'''[[verbinding]]'''

'''[[verdichtsel]]'''

'''[[verdienmodel]]'''

'''[[verduisteren]]'''

'''[[verglijden]]'''

'''[[vergoelijken]]'''

'''[[vergrijp]]'''

'''[[verheerlijken]]'''

'''[[verhelpen]]'''

'''[[verjongen]]''', in de betekenis van dunner worden, schuin aflopen, in omvang of gewicht afnemen zoals bij zuilen of voorwerpen, komt het woord wellicht van het Duits verjüngen met dezelfde betekenis.

'''[[verkloten]]'''

'''[[verslaving]]'''

'''[[verstekeling]]'''

'''[[verkoeverkamer]]'''

'''[[verlaat]]''', het verlaat: Is dit woord niet afgeleid van een kleine donkere diepe ruimte ( alleen met ladder bereikbaar ) in het kasteel van ( landheer of koning ) , waar gevangenen in werden gehouden? Men waande zich daar in die kleine donkere stille ruimte echt alleen op de wereld, 'verlaten'.
:De afleiding in de etymologiebank (van een ander Mnl. werkwoord "verlaten" = (onder andere) overgieten) lijkt me eerlijk gezegd logischer. - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 14 sep 2011 17:22 (CEST)

'''[[verlatingsangst]]'''

'''[[verlijeren]]'''In met name de zeilsport- maar ook elders in de scheepvaart- wordt met "verlijeren" het volgende bedoeld: een boot wordt door de wind/stroming opzij naar "lij" weggezet. De zeilboot volgt dan niet meer de gewenste koers, vaart lager dan de oorspronkelijke koers, en "verlijert". ( verlijeren kan worden tegengegaan door een kiel of zwaard).

'''[[verloederen, verloedering]]'''

'''[[verloskunde, verloskundige]]'''

'''[[verlustigen]]'''

'''[[vermaagschapt]]'''

'''[[vermakelijk]]'''

'''[[vermeend]]'''

'''[[vermissing, vermist]]'''

'''[[vermogen]]''' (werkwoord)

'''[[vermannen]]'''

'''[[verneukeratief]]'''

'''[[verpauperen, verpaupering]]'''

'''[[verramsjen]]'''

'''[[verrukkelijk]]'''

'''[[verrukking]]'''

'''[[verruwing]]'''

'''[[verschansen]]'''

'''[[verscheidenheid]]'''

'''[[verschoppeling]]'''

'''[[verslaan]]''' 'een wedstrijd verslaan'

'''[[verslagenheid]]'''

'''[[verslaving]]'''

'''[[verstekeling]]'''

'''[[verstieren]]'''

'''[[verstillen]]'''

'''[[verticuteren]]'''

'''[[vertragen]]'''

'''[[vervelend]]'''

'''[[verversingspost]]'''

'''[[vervullen]]'''

'''[[verwend]]'''

'''[[verwenteld]]''' van schapen

'''[[verwerken, verwerking]]'''

'''[[verwijden]]'''

'''[[verzekeren]]''', '''[[verzekering]]'''

'''[[verzoening]]'''

'''[[vetzucht]]'''

'''[[vierklauwens]]'''

'''[[vijf voor twaalf]]'''in het Nederlands begint de uitdrukking aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, en verder zou er wel eens een relatie kunnen zijn met: http://nl.wikipedia.org/wiki/Doemdagklok

'''[[vilder]]'''

'''[[visserslatijn]]'''

'''[[vleesboom]]''' het woord jong is, eind 19e eeuw, boom en vleesboom werden allebei gebruikt voor een uitwas, gezwel, prop van vlees, min of meer gelijkende op een boom; poliep; dit kon je zowel hebben in je neus als in je buik. Zuid-Nederlands

'''[[vleesloos]]'''

'''[[vlegeljaren]]'''

'''[[vlootschouw]]'''

'''[[vluchtgedrag]]'''

'''[[voetzoeker]]'''

'''[[volatiel]]''' in financiële berichten

'''[[volharden]]'''

'''[[volkstuin]]'''

'''[[voloduim]]'''

'''[[vooraankondiging]]'''

'''[[voorganger]]''' (kerkelijk)

'''[[voorgoed]]'''

'''[[voorgrond]]'''

'''[[vooronderstellen, vooronderstelling]]'''

'''[[voorstad]]'''

'''[[voorstander]]'''

'''[[voorstelling]]'''

'''[[voorstraat]]'''

'''[[voortverkoper]]'''

'''[[voorzeggen]]'''

'''[[vriendin]]'''

'''[[vrijheer, vrijvrouw]]'''

'''[[vrijmachtig]]'''

'''[[vulpotlood]]'''

'''[[vuursteen]]'''

Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden/S

2023-10-09T02:23:00Z

Nicoline:

Terug naar: [[Etymologiewiki:Lijst gemelde ontbrekende woorden]]

'''[[saccade]]'''

'''[[Saksisch, Saksen]]'''

'''[[salderen]]'''

'''[[samenhang]]'''

'''[[sapperdeflap]]''' Pipo de Clown

'''[[schaamdeel, schaamlippen, schaamstreek, schaamhaar]]''' alle woorden stammen uit de 18e eeuw, schaamdeel is de oudste, en wordt genoemd in J. Palfijn, Ontleed-kundige Beschryving, van de Vrouwelijke Deelen, die ter voort-teeling dienen, Gent, 1724: "D'uitwendige, of schaamdeelen van de Vrouw werden in 't gemeen genomen voor de zodanige welke wy uitwendig aanmerken ...; sy werden dus genaamt, om datse schaamte, en een eerlyke vreese inboesemen, zo dikwils als sy ten ontyde werden ontdekt". Oftewel: Lichaamsdeel waarvoor men zich schaamt om het te tonen. De andere woorden (schaamstreek, schaamlip, schaamhaar) zijn naar analogie daarvan wat later gevormd, schaamhaar in de negentiende eeuw, men gebruikte ook Venushaar. Voor die tijd gebruikte men Latijnse termen zoals vagina, regio pubica (schaamstreek) en labia pudenda (schaamlip). De Latijnse (labia pudenda) is afgeleid van het werkwoord pudere ('zich schamen'). De Nederlandse woorden zijn in de plaats gekomen van de oudere Latijnse woorden (de taal van de artsen was vergeven van Latijnse leenwoorden), waarbij overigens het Duits ook vergelijkbare woorden kent, bijvoorbeeld Schamlippen, Schamgegend (schaamstreek), Schamhaar; Nederlands en Duits kunnen elkaar hebben beïnvloed.

'''[[schabauw staan]]''' In de rouwstand staan van molenwieken

'''[[schamperen]]'''

'''[[schandknaap]]''' schandjongen in Statenvertaling

'''[[schathemelrijk]]'''

'''[[schatkist]]'''

'''[[schattebout]]'''

'''[[schattig]]'''

'''[[schaverdijnen]]''', een verouderd synoniem van "schaatsen op ijs"
* Wellicht verwant met 'scheuvelen', wat een Gronings woord voor schaatsen is? Zie [http://groninganus.wordpress.com/category/taal/]
* In het verleden ook "schuiverdijnen" en "schuiverduinen" - wellicht verwant aan schuiven, maar het tweede deel is me dan nog steeds een raadsel.

'''[[scheerraampje]]'''genoemd naar het scheerraam, een raam waarop de ketting van een te weven laken geordend wordt, omdat het er precies op lijkt. De oorspronkelijke scheer aan is een samenstelling van het werkwoord scheren, dat ‘ordenen, de ketting van een weefsel’ en raam.

'''[[scheldkanonnade]]'''

'''[[schele kaketoe]]'''

'''[[schertsvertoning]]'''

'''[[scherpzinnig]]'''

'''[[schieter]]''' schietplank van de bakker

'''[[schietlood]]'''

'''[[schippersklavier]]'''

'''[[schitterend]]'''

'''[[schmieren]]'''

'''[[schol]]''' 'proost'
:Niet zeker genoeg om het op de site te zetten, maar het lijkt me waarschijnlijk dat dit van het Scandinavisch 'skål' is afgeleid - [[Gebruiker:Andre|Andre]] 27 aug 2014 21:16 (CEST)

'''[[schonkig]]''' grofgebouwd, knokig; zonder twijfel afleiding van '''schonk''' dat wel vermeld wordt. Sedert 1858? [https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=schonkig&coll=ddd&sortfield=date delpher kranten]

'''[[schoolslag]]'''

'''[[schouwburg]]''' De naam Schouwburg werd bedacht door Vondel. Met 'schouw' en 'burg' verwees Vondel naar een plaats waar men kon kijken. Het van het Griekse woord 'theatron' afgeleide schouwburg werd door de tijd heen zo'n populaire benaming dat het van een eigennaam is verworden tot een soortnaam.

'''[[schijtlaars]]'''

'''[[schuttingtaal]]'''

'''[[sedatie]]'''

'''[[sekswerker]]''' lijkt de politiek correcte opvolger van ‘prostituee’ geworden. Ik ben benieuwd wanneer het in Nederland in zwang raakte. Het staat al in de Van Dales uit 2005 en 2015, maar (nog) met de aanduiding ‘eufemistisch’. Dat lijkt me inmiddels amper meer het geval. Zou het kunnen dat het woord dankzij de persconferenties over Covid wijder verbreid is geraakt?

'''[[selfie]]'''

'''[[separatie]]'''

'''[[seriemoordenaar]]''' het is veel ouder. In Duitsland kende men de term 'serie-moordenaar' met dezelfde definitie al in 1930 maar ik kwam het ook al tegen in een kranten artikel in het Algemeen Handelsblad van 27 Februari 1927; https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=serie-moordenaar&coll=ddd&page=1&sortfield=date&identifier=ddd%3A010657985%3Ampeg21%3Aa0262&resultsidentifier=ddd%3A010657985%3Ampeg21%3Aa0262

'''[[serveerster]]'''

'''[[shaitan]]'''

'''[[sibillijns, sibillen]]'''

'''[[sibilant]]'''

'''[[sidekick]]'''

'''[[signaleren]]'''

'''[[sinken]]''': Het in onze regio Meetjesland wordt het woord ''sinken'' regelmatig gebruikt in de betekenis van onnozelheden, bijkomstigheden, overbodigheden. Voorbeelden: ''met al zijn/haar sinken''.

'''[[situeren]]'''

'''[[skeletoni]]'''

'''[[skeuomorfisme]]'''

'''[[slagL van slag zijn]]''' oorspronkelijk over een klok die van slag was, dat wil zeggen een verkeerd uur sloeg, een ander uur dan de wijzers aangeven

'''[[slagerij]]'''

'''[[slaggaard]]''' stok, met enkele merktekens, waarmee men kan bepalen of het vaarwater nog voldoende diepte heeft.

'''[[slagtand]]'''

'''[[slagzin]]'''

'''[[sleehak]]'''

'''[[smeergeld]]'''

'''[[smoltzalm]]'''

'''[[smoutletter]]'''

'''[[sneltrein]]'''

'''[[sneupen]]''' 1989(NL) J.A. Brongers publiceert het ABCDarium voor de boekensneuper. Sneuper (verwant met Nederlands snoepen) betekent in het Fries ‘iemand die erop loert iets te krijgen, snuffelaar’ en ‘amateur die uit liefhebberij een bepaalde wetenschap beoefent’. De term boekensneuper raakt onder boekliefhebbers snel ingeburgerd.

'''[[snijvlak]]'''

'''[[snoezig]]'''

'''[[snoodaard]]'''

'''[[sociologie]]'''

'''[[soebatten]]''':
De herleiding van het woord soebatten tot het Maleise woord sobat is onjuist. Dat poneerde ik al in de zevende stelling van mijn proefschrift Ternate, de Molukken en de Indonesische archipel (Leiden, 1987). Die stelling luidde: “Ten onrechte wordt het Nederlandse woord soebatten, ‘vleiend vragen’, doorgaans afgeleid van het Maleise woord sobat, ‘vriend’ (zie bijvoorbeeld Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal, 11e druk, s.v. soebatten). In werkelijkheid gaat het woord soebatten zo goed als zeker terug op het al in de 17e eeuw in de Molukken, en met name ook op Ternate, voorkomende woord suba (Mal. en Jav. sembah) voor een met tegen het voorhoofd gevouwen handen gebrachte eer(bieds)betuiging aan een vorst of een andere meerdere, waarmee al dan niet een verzoek gepaard gaat. Zie bijvoorbeeld Tiele, Bouwstoffen, II, 1890: 122: ‘siet hier is den genen die uwen Coninck wesen sal [namelijk: de zojuist tot sultan van Ternate verkozen kaicil Hamza], waer voor ghij soubatten sult …’. Zie verder onder meer ook Tiele, Bouwstoffen, II, 1890: 316.”
Aan mijn oorspronkelijke stelling kan ik nog het volgende toevoegen. In het Ternataans, een niet-austronesische taal die op het eiland Ternate wordt gesproken en door Ternatanen die verblijf houden op het eiland Halmahera, betekent het woord suba eigenlijk ‘de sembah maken’, en vandaar ‘buigen voor’, ‘eer betuigen’, ‘respect betonen’, ‘vereren’, ‘huldigen’. In Ternataanse teksten kwam ik vaak de frase suba jou kolano tegen (spreek uit: soeba djow kolano), waarmee de sultan door een ondergeschikte of een onderdaan werd begroet. Deze frase is te vertalen als: ‘ik buig voor u heer vorst’, maar ook als ‘ik betuig mijn onderdanigheid voor u heer vorst’, of ‘ik betuig nederig mijn respect voor u heer vorst’. Op het hedendaagse Ternate is suba ook de term voor het formeel en ceremonieel aan een vader ten huwelijk vragen van zijn dochter door voor hem knielen en hem bij de enkels vast te pakken.
In 17e-eeuwse Nederlandse verslagen komt de term ‘soebatten’ (of: soubatten) voor als vernederlandsing van de Ternataanse term suba. Voorbeelden:
‘Den tolck ende anderen verclaeren soo’t schip dat ongeluck niet overcommen waere, t’ conde geen drye dagen tardeeren oft souden wel 5000 Coulangers, soo mannen als vrouwen ende kinderen in handen gecregen hebben, die se op een berch beset ende alle victualien affgesneeden, soodat voor haer geen uytcomste was ende van selffs souden hebben comen moeten soubatten. …’ [1625, 26 maart, gouverneur der Molukken Jacques Le Febre aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 44];
‘Sijn mette selve nevens 2 compagnien Tarnatanen ten huyse van Citchil Hamsia gegaen, seggende tegens de voorsz. Sengages ende andere overicheyt: siet, hier is den genen die uwen Coninck wesen sal, waer voor ghij soubatten sult; den genen dieder yets tegen heeft, oft sulcx niet begeert te doen sullen wij dadelijck den cop afsmijten. Waer mede den Hoccum ende den (sic) Soyasives soubatten, gelijck insgelijcx daer op d’ andere altsamen volchden. …’ [1627, 16 aug., gouverneur der Molukken Jacques Le Febre aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 122];
‘In somma verschijnen alle bij hem, doen haer beclach, hoe dat in haere laetste vergaderinge den Coninck haere faulten hadde vergeven, ende tot meerder bewijs van gehoorsaemheyt hadden nu mede in de vergaderinge gebracht de resterende Overicheyt lest absent sijnde, ende soo ‘t sijne Mat gelieffde wilden op nieuws wederomme soubatten ende getrouwicheyt sweeren. …’ [1631, 7 april, gouverneur der Molukken Gijsbert van Lodensteyn aan de gouverneur-generaal: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 191];
‘Ende doen wij met dit boven verhaalde doende waeren, soo zijn de Christenen onderdanen van de Hollanders bij mij gesonden, als wanneer wij alle onse macht te water geseth hebben ende naer Hittoe geschept zijn, ende doen wij daer gecomen waeren soo sijn 5 Christen Negerijs met namen Laricque, Wackesieuw, Alangh, Lilleboy ende Hatou ons toe gevallen ende hebben voor Uwe Mayt gesoebat; dit is geschiet op Hittoe in presentie van 4 Soas van Louhoe --- Dry negerys op Vleasser, met namen Olat, Sorre Sori ende Touhaha blijven bij de Hollanders ende hebben haer noch niet verlaten. Boy, Haria, Babelle, Boulot ende Tiobo, hebben alle voor Uwe Mayt gesoebath. …’ [1636, in het Nederlands vertaalde brief van de Ternataanse stadhouder of gouverneur kimalaha Leliato in de Ambonse gewesten aan de vorst van Ternate Hamza: Tiele, P. A., Bouwstoffen voor de geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen archipel II (‘s-Gravenhage 1890) 316].
Zoals in de stelling bij mijn proefschrift al aangegeven, is het Ternataanse woord suba ontleend aan het in het Maleis, Javaans en ook in het hedendaags Indonesisch voorkomende woord sembah. Dit woord staat voor een respectvolle, eerbiedige begroeting met betoon van onderdanigheid, waarbij men vroeger door de knieën ging en de met de handpalmen tegen elkaar gebrachte handen naar het voorhoofd bracht. Tegenwoordig gaat men niet meer door de knieën, houdt men het bij een licht buiging en brengt men de handen niet verder dan tot de bovenkant van de borst. In het Maleis, Javaans en het Indonesisch wordt het woord sembah ook gepaard aan het woord hyang, waarmee een bovennatuurlijke wezen, een geest, god, de goden of de voorouders worden aangeduid. Het resultaat is het zeer gangbare woord sembahyang, dat eigenlijk dus’ de bovennatuurlijke wezens begroeten’ betekent, maar dat nu het gewone, ook door moslims gebruikte, woord voor ‘bidden’ is. Reeds in bronnen uit de eerste helft van de 17e eeuw komt dus de term ‘soebatten’ voor, en wel in een glasheldere betekenis, als ‘vernederlandsing’ van de Moluks- Maleise term suba. Als we bedenken dat oude betekenis van het Nederlandse woord ‘bidden’ ook ‘verzoeken’ is, dan sluit het aan het in de Noord-Molukken gangbare woord suba ontleende woord ‘soebatten’, in de betekenis van ‘aanhoudend vragen’ of ‘smeken’, zeer goed aan bij de betekenis niet alleen van het woord suba, maar ook van het woord sembahyang!
Goes, 8 november 2014-11-08 Chris F. Van Fraassen.

'''[[soemel]]''' (antwerps): teil

'''[[solvabiliteit]]'''

'''[[Spaans]]''' in de uitdrukking ''Spaans benauwd''. Komt dit van: In spanje is het erg warm of ligt de herkomst verder weg? Zeg maar toen Nederland bezet werd door de spanjaarden en als de spanjaarden bv aan de deur klopten de mensen in huis het Spaans benauwd kregen?
* Op het internet heb ik in elk geval twee verklaringen kunnen vinden. De eerste is inderdaad uit de tachtigjarige oorlog, maar dan met de Spanjaarden als lijdend voorwerp van het benauwen (door Willem van Oranje), de tweede is dat het is afgeleid van de Spaanse griep, de grootste griepepidemie uit de geschiedenis in 1918-1919. Wie zoekt dit verdeer uit?

'''[[Spaans groen]]'''

'''[[spadassijn]]'''

'''[[spanningsboog]]'''

'''[[specialist]]'''

'''[[specimen]]'''

'''[[speelkwartier]]'''

'''[[speelpenning]]'''

'''[[speeltuin]]'''

'''[[spekglad]]'''

'''[[spekkoper]]'''

'''[[speksteen]]'''

'''[[spelenderwijs]]'''

'''[[spiegelglad]]'''

'''[[spillemaag]]'''

'''[[spitant]]'''

'''[[spitsburger]]'''

'''[[spoedeisend]]'''

'''[[spoileralert]]'''

'''[[spookdiertje]]'''

'''[[spoorstaven]]'''

'''[[spragen]]''', westfries 'zonnen'

'''[[staalkaart]]'''

'''[[stalknecht]]'''

'''[[stante pede]]'''

'''[[stamboom]]'''

'''[[Staphorster Variant]]''' (onder Staphorst) Het begrip is al ouder en dateert uit de wegenbouw van de jaren dertig. Staphorster variant of Staphorsterkruizing was toen een aanduiding van een tweestrooksweg die ter hoogte van een gelijkvloerse kruising tijdelijk in een vierstrooksweg veranderde. Er kwam dan een middenberm met een opstelvak, waar kruisend verkeer dat eerst de ene baan was overgestoken kon wachten tot de andere baan vrij was. Het is een type dat vrij veel is toegepast. In Staphorst gebeurde dat voor het eerst (ik geloof in 1938 of zo). De kruising werd soms ook kortweg 'Staphorster' genoemd, en ik heb me wel eens laten vertellen dat dit begrip ook in het buitenland zo wel bekend werd.

'''[[stapsteen]]'''

'''[[starnakel]] in de uitdrukking ''starnakel zat'' (straal bezopen)

'''[[statiegeld]]'''

'''[[stedebouw]]'''

'''[[in de steek laten]]'''

'''[[steenkolenengels]]'''

'''[[stelselmatig]]'''

'''[[stemming]]'''

'''[[sterallure]]'''

'''[[stervensdruk]]'''

'''[[steunbeer]]'''

'''[[stevelen]]''' (van een schip)

'''[[stichting]]'''

'''[[stipstamp, stimpestamp]]''' stamppot rauwe andijvie

'''[[stochast, stochastisch]]'''

'''[[stofjas]]''' ca 1850, jas tegen stof

'''[[stommiteit]]'''

'''[[stompzinnig]]'''

'''[[stoomcursus]]'''

'''[[stootgaren]]''', wordt gebruikt bij het op vertrek melden van zeeschepen. Ik lig op stootgaren. dwz ik sta op het punt van vertrek, nog enkele trossen vast maar klaar om los te gooien.

'''[[stoutmoedig]]'''

'''[[stridor]]'''

'''[[strontje]]''' cyste op het ooglid

'''[[stroomlijnen, gestroomlijnd]]'''

'''[[stroopsoldaat]]''' 'iem. die precies doet wat de baas zegt om er beter van te worden'

'''[[struikelblok]]'''

'''[[sturing]]'''

'''[[suburbanisatie]]'''

'''[[suikerbrood]]'''

'''[[suikerfeest]]'''

'''[[suikerspin]]'''

'''[[supermaan]]'''

'''[[swaffelen]]'''

'''[[symboliek]]'''

'''[[synchronisatie]]'''

'''[[systematiek]]'''