https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=apegapen 2026-04-21T16:56:18Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=apegapen&diff=6444&oldid=prev 2015-03-07T09:09:44Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;apegapen&#039;&#039;&#039; ww. ‘naar adem snakken’ Oudste attestatie uit 1844: &#039;&#039;sints de Louwmaand lag hij al / aan een overmaat van gal / op het apegapen&#039;&#039; (tijdschrift &#039;&#039;B...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;apegapen&#039;&#039;&#039; ww. ‘naar adem snakken’<br /> <br /> Oudste attestatie uit 1844: &#039;&#039;sints de Louwmaand lag hij al / aan een overmaat van gal / op het apegapen&#039;&#039; (tijdschrift &#039;&#039;Braga&#039;&#039;, 2e jaargang). Het huidige &#039;&#039;op apegapen liggen&#039;&#039; vind ik vanaf 1853, maar in het begin kent de constructie nog andere varianten: &#039;&#039;op apegapen zetten&#039;&#039; ‘naar adem doen snakken’ (1879), &#039;&#039;hij lei te apegapen&#039;&#039; (1886, J. van Maurik), &#039;&#039;op apegapen staan&#039;&#039; (1894), &#039;&#039;daar leê-i, te apegapen&#039;&#039; (1905), &#039;&#039;hij staat maar te apegapen&#039;&#039; (1912), &#039;&#039;hij loopt op apegapen&#039;&#039; (1917). Het merendeel van deze varianten komt uit Amsterdam en Haarlem. <br /> <br /> De constructie &#039;&#039;op het apegapen liggen&#039;&#039; herinnert aan het oudere &#039;&#039;op/aan het gijpen liggen&#039;&#039; ‘op sterven liggen’ (17e eeuw) bij &#039;&#039;&#039;gijpen&#039;&#039;&#039; ‘naar adem snakken, zieltogen’. In die betekenis is &#039;&#039;gijpen&#039;&#039; bijna synoniem aan &#039;&#039;&#039;gapen&#039;&#039;&#039;, vergelijk &#039;&#039;gype-gape&#039;&#039; ‘gaapstok, iemand die voortdurend met zijn mond open zit’ (1629). Daarom is &#039;&#039;op het apegapen liggen&#039;&#039; waarschijnlijk een lokale voortzetting van &#039;&#039;op het gijpen liggen&#039;&#039;. Een oorspronkelijke rijmvorm *&#039;&#039;hapen-gapen&#039;&#039;, zoals wel is voorgesteld, kan van de hand gewezen worden, aangezien een dergelijk *&#039;&#039;hapen&#039;&#039; niet bestaat.<br /> <br /> We mogen ervan uitgaan dat de uitdrukking het dier &#039;&#039;aap&#039;&#039; bevat. Het Duits kent &#039;&#039;Gähnaffe&#039;&#039; (lett. ‘geeuwaap’) en &#039;&#039;Maulaffe&#039;&#039; (lett. ’muilaap’), ‘iemand die met open mond als een aap staat te kijken’. &#039;&#039;Aap&#039;&#039; komt in diverse andere Ndl. samenstellingen voor, zoals &#039;&#039;apenspel&#039;&#039; ‘koddig spel’ (1572), &#039;&#039;apenkool&#039;&#039; ‘gekheid’ (1833), &#039;&#039;apengezicht&#039;&#039; (1796), en &#039;&#039;apen-backhuys&#039;&#039; (1645), &#039;&#039;apenbackes&#039;&#039; (1654) ‘apenbakkes’. Vooral &#039;&#039;apenbakkes&#039;&#039;, dat nog in de negentiende eeuw bestaat, doet qua connotatie en tekstgenre aan &#039;&#039;apegapen&#039;&#039; denken.--[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 7 mrt 2015 10:09 (CET)</div>

Mdevaan