https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=jagen 2026-04-16T05:19:34Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=jagen&diff=6630&oldid=prev 2015-09-10T10:02:31Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;jagen&#039;&#039;&#039; ww. ‘achtervolgen om buit te maken’ Nnl. &#039;&#039;jagen, jakk(er)en&#039;&#039; en dergelijken in zustertalen gaan duidelijk terug op één enkel paradigma van een pgm...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;jagen&#039;&#039;&#039; ww. ‘achtervolgen om buit te maken’<br /> <br /> Nnl. &#039;&#039;jagen, jakk(er)en&#039;&#039; en dergelijken in zustertalen gaan duidelijk terug op één enkel paradigma van een pgm. iteratief werkwoord: 3ev. &#039;&#039;*jakkōþi&#039;&#039;, 3mv. &#039;&#039;*jagunanþi&#039;&#039; (Kroonen). Van de overgeleverde betekenissen is ‘snel gaan, zich haasten’ de oudste. De pie. voorloper was mogelijk 3ev. &#039;&#039;*i̯ok&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;-néh&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-ti&#039;&#039;, 3mv. &#039;&#039;*i̯ok&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;-nh&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-énti&#039;&#039;, van een wortel &#039;&#039;*i̯ek&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;-&#039;&#039; ‘leven’. Vergelijk de betekenisontwikkeling van ne. &#039;&#039;quick&#039;&#039; ‘snel’ uit oe. &#039;&#039;cwic&#039;&#039; ‘levend’ en de vormontwikkeling van pgm. 3ev. &#039;&#039;*sikkōþi&#039;&#039; uit pie. 3ev. &#039;&#039;*sik&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;-néh&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-ti&#039;&#039; (Kroonen).<br /> <br /> Het bestaan van deze wortel &#039;&#039;*i̯ek&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;-&#039;&#039; ‘leven’ is ook aan te nemen op grond van &#039;&#039;*i̯ék&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;-r/n-&#039;&#039; ‘lever’ (Sanskriet &#039;&#039;yákṛt&#039;&#039;, Grieks &#039;&#039;hḗpar&#039;&#039;, Latijn &#039;&#039;iecur&#039;&#039; enz.) en &#039;&#039;*ik&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;-ró-&#039;&#039; ‘viskuit’ (Middeliers &#039;&#039;iuchair&#039;&#039;, Litouws &#039;&#039;ikras&#039;&#039; enz.). De lever was bij verscheidene Indo-Europese en andere volken van buitengewoon belang, wellicht mede door vroege kennis van dier vermogen tot hergroei. Zij werd gebruikt bij toekomstvoorspelling –zoals de Griekse &#039;&#039;hēpatoskopía&#039;&#039;– en werd ook wel beschouwd als zetel van de geest (Kuntz &amp; Kuntz, 2006). Vergelijk hoe pgm. &#039;&#039;*librō&#039;&#039; (nnl. [[b:lever2|&#039;&#039;lever&#039;&#039;]]) mogelijk is afgeleid van &#039;&#039;*libēn-&#039;&#039; (nnl. [[b:leven1|&#039;&#039;leven&#039;&#039;]]).<br /> <br /> Voorts zij &#039;&#039;*i̯ek&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;-&#039;&#039; ‘leven’ de grond van &#039;&#039;*i̯ék&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;-lo-&#039;&#039;, coll. &#039;&#039;*i̯ek&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;-léh&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-&#039;&#039;, dat zich ontwikkelde tot pgm. &#039;&#039;*jehla-&#039;&#039;, mv. &#039;&#039;*jeulō&#039;&#039;, de naam van de feestdagen rond de winterzonnewende, overgeleverd als oe. &#039;&#039;geohhol, géol&#039;&#039; en on. &#039;&#039;jól&#039;&#039;, &#039;&#039;*júl&#039;&#039; (nno. &#039;&#039;jol, jul&#039;&#039;, nde. nzw. &#039;&#039;jul&#039;&#039;). Hiervan was afgeleid &#039;&#039;*jeulja-&#039;&#039; als bijbehorende maandnaam, in mnl. &#039;&#039;juul&#039;&#039; ‘januari’ (De Vooys), oe. &#039;&#039;giuli&#039;&#039;, on. &#039;&#039;ýlir&#039;&#039; (mv.) en got. &#039;&#039;jiuleis&#039;&#039; (in &#039;&#039;fruma jiuleis&#039;&#039; ‘november’). Deze vieringen zijn dan vernoemd naar hun levendigheden of naar het leven zelf, aangezien de doden herdacht werden en de dagen weer lengen.<br /> <br /> Tot de verdere mogelijkheden behoort de afleiding &#039;&#039;*i̯ek&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;-nó-&#039;&#039; als voorloper van pgm. &#039;&#039;*jekka-&#039;&#039; en vandaar mnd. &#039;&#039;geck&#039;&#039; en nnl. [[b:gek|&#039;&#039;gek&#039;&#039;]]. Vergelijk de betekenisontwikkeling van nnl. [[b:dwaas|&#039;&#039;dwaas&#039;&#039;]] en [[b:oen|&#039;&#039;oen&#039;&#039;]], bij onderscheidenlijk pie. &#039;&#039;*d&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt;u̯es-&#039;&#039; en &#039;&#039;*h&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;enh&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;-&#039;&#039;, beide met een strekking van ‘ademen, leven’.<br /> <br /> [O.E.C. van Renswoude]<br /> <br /> <br /> Verwijzingen: Kroonen, G., &#039;&#039;Etymological Dictionary of Proto-Germanic&#039;&#039; (Leiden, 2013), Kuntz, E. &amp; H. Kuntz, &#039;&#039;Hepatology, Principles and Practice&#039;&#039;, 2nd edition (Heidelberg, 2006), Vooys, C.G.N., “Broeder Thomas&#039; traktaat over natuurkennis”, in &#039;&#039;Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde&#039;&#039;, Jaargang 37 (Leiden, 1918), blz. 271–77</div>

Olivier van Renswoude