https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=lijfkoek 2026-04-21T19:55:34Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=lijfkoek&diff=6949&oldid=prev 2016-12-19T08:32:45Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;lijfkoek&#039;&#039;&#039; zn. ‘kruidkoek, peperkoek’ Middelnederlands &#039;&#039;lijfcouck&#039;&#039; ‘zoete koek’ (1360, Gent), nog iets eerder is ‘lijfkoekbakker’ aangetroffen in de...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;lijfkoek&#039;&#039;&#039; zn. ‘kruidkoek, peperkoek’<br /> <br /> Middelnederlands &#039;&#039;lijfcouck&#039;&#039; ‘zoete koek’ (1360, Gent), nog iets eerder is ‘lijfkoekbakker’ aangetroffen in de namen &#039;&#039;Simonis Lijfcoecbakers&#039;&#039; (genitief, 1281) en &#039;&#039;Gosyn Lyfcoecbakere&#039;&#039; (1302, Brugge). Nieuwnederlands &#039;&#039;liefcoecken&#039;&#039; ‘koek van honing, kruiden en meel’ (1514, Brussel), &#039;&#039;lijfcoucke&#039;&#039; ‘pain d’épice’ (1562, Lambrecht), &#039;&#039;lijfkoeck, liefkoeck&#039;&#039; ‘kruidkoek, zoet brood’ (1599, Kiliaan), &#039;&#039;lijfkoucken&#039;&#039; (1600, Brugge). Daarna uitgestorven in de schrijftaal. Dialectisch nog &#039;&#039;leverkook, lieverkoch&#039;&#039; in het zuidoosten van Zuid-Limburg, dat aansluit bij Ripuarische dialecten met eenzelfde vorm.<br /> <br /> Het woord is, ietwat vervormd, ook bewaard in de uitdrukking &#039;&#039;lieverkoekjes worden niet gebakken&#039;&#039; en varianten daarvan (vanaf 1885), gebruikt tegenover kinderen die “liever” iets anders willen hebben (dat is althans de volksetymologische uitleg).<br /> <br /> Verwante vormen: Middelnederduits &#039;&#039;levekōke&#039;&#039;, Middelhoogduits &#039;&#039;lebekuoche&#039;&#039;, &#039;&#039;lebezelte&#039;&#039;, &#039;&#039;libenzelte&#039;&#039; (een &#039;&#039;zelte&#039;&#039; is een platte koek), Mohd. &#039;&#039;Lebkuchen&#039;&#039; ‘honingkoek, peperkoek’. In moderne dialecten komt de klinker van &#039;&#039;Leb&#039;&#039;- overeen met die van &#039;&#039;leben&#039;&#039; ‘leven’.<br /> <br /> Samenstelling van &#039;&#039;&#039;koek&#039;&#039;&#039; en een element &#039;&#039;lijf/leef&#039;&#039; van onzekere herkomst. Dat het aan Latijn &#039;&#039;lībum&#039;&#039; ‘offerkoek’ ontleend zou zijn, al dan niet via de kloosters, kan niet kloppen, omdat de klinker van Duits &#039;&#039;Leb&#039;&#039;- er niet mee overeenkomt, en omdat &#039;&#039;lībum&#039;&#039; voor zover bekend nergens in de spreektaal (Romaans of Germaans) voortleeft. Een andere theorie is dat &#039;&#039;leve&#039;&#039;- een Germaans *&#039;&#039;hliba&#039;&#039;- voortzet dat als variant van *&#039;&#039;hlaiba&#039;&#039;- ‘brood’ (Duits &#039;&#039;Laib&#039;&#039;, Engels &#039;&#039;loaf&#039;&#039;) zou kunnen worden beschouwd. Het bestaan van die variant wordt echter door geen ander materiaal bevestigd, en bovendien is een betekenis ‘brood-koek’ niet erg toepasselijk voor het mengsel met honing en kruiden. <br /> <br /> De kruidkoek wordt gemaakt van meel, honing en specerijen. Bij &#039;&#039;&#039;peperkoek&#039;&#039;&#039;, Engels &#039;&#039;gingerbread&#039;&#039; en Frans &#039;&#039;pain d’épices&#039;&#039; is er dan ook een direct verband met de ingrediënten. Een ander kenmerk van kruidkoek is dat hij veel langer houdbaar is dan ongezoet brood. Aangezien &#039;&#039;lijf-koek&#039;&#039; en &#039;&#039;Leb-kuchen&#039;&#039; in het eerste lid overeenkomen met resp. de woorden &#039;&#039;&#039;lijf&#039;&#039;&#039; (Proto-Germaans *&#039;&#039;lība&#039;&#039;-) en &#039;&#039;&#039;leven&#039;&#039;&#039; (*&#039;&#039;lib-ēn&#039;&#039;-), zou de koek oorspronkelijk ‘leef-koek’ geheten kunnen hebben. In het Vlaams zou er dan ‘lijf’ voor in de plaats zijn gekomen, in een tijd waarin het verband tussen de woorden ‘lijf’ en ‘leven’ nog gezien werd, dus in Oudgermaanse tijd. We kunnen dan *&#039;&#039;liban-kōkan&#039;&#039;- of *&#039;&#039;libō-kōkan&#039;&#039;- ‘leefkoek’ reconstrueren. Aangezien culinaire historici aannemen dat het recept voor de Middeleeuwse kruidkoek pas door kruistochten in West-Europa bekend werd, zou het woord ‘leefkoek’ daarvoor al bestaan moeten hebben. Mogelijk duidde het al in Oudgermaanse tijd een lang houdbare koek aan die bijvoorbeeld bij bepaalde feesten werd gebakken. In onze contreien zou het in de 12e of 13 eeuw op de nieuwere ‘kruidkoek’ zijn overgegaan. --[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 19 dec 2016 09:32 (CET)<br /> <br /> Literatuur: Frans Debrabandere, ‘Ontbijtkoek of peperkoek’. &#039;&#039;Neerlandia&#039;&#039; 107 / &#039;&#039;Nederlands van nu&#039;&#039; 51, 2003, 31–33.</div>

Mdevaan