spook - Bewerkingsoverzicht

Olivier van Renswoude op 19 sep 2015 om 11:06

2015-09-19T11:06:31Z

Olivier van Renswoude op 21 jul 2015 om 15:43

2015-07-21T15:43:35Z

Olivier van Renswoude: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''spook''' zn. ‘onstoffelijke verschijning’ Mnd. ''spōk'', dr. ''spoek'', gron. ''spouk'', westf. ''spauk'' en nfri. ''spoek'' wijzen allen op een oorspronkelij...'

2015-07-21T15:42:00Z

Nieuwe pagina aangemaakt met ''''spook''' zn. ‘onstoffelijke verschijning’ Mnd. ''spōk'', dr. ''spoek'', gron. ''spouk'', westf. ''spauk'' en nfri. ''spoek'' wijzen allen op een oorspronkelij...'

Nieuwe pagina

'''spook''' zn. ‘onstoffelijke verschijning’

Mnd. ''spōk'', dr. ''spoek'', gron. ''spouk'', westf. ''spauk'' en nfri. ''spoek'' wijzen allen op een oorspronkelijk pgm. ''*spōka-''. In het mnd. bestond bovendien gewestelijk een vorm ''spūk'' naast ''spōk'', welke te vergelijken is met ''būk'' naast ''bōk'' ‘boek’. Nnl. ''spook'' en nhd. ''Spuk'' zijn aan het mnd. ontleend. De klankwettige nnl. vorm is dus ''*spoek''.

Reeds in de oudste betuigingen heeft het woord ook de betekenis ‘(slecht) voorteken’, die allengs is beperkt tot de samenstelling mnd. ''vörspōk'', mnl. ''vorespook'' (nnl. ''voorspook''), nhd. ''Vorspuk''. Daarnaast bestond de afleiding mnd. ''spōken'' ‘toveren, wichelen’, mnl. ''spoken'' id.

Hoewel de omstandigheden van de afleiding onduidelijk zijn is ''*spōka-'' ongetwijfeld verwant aan de groep van ''*spahōn-'' (on. ''spá'' ‘voorspellen, voorzien’), ''*spēha-'' (on. ''spár'' ‘profetisch’, os. ''spáhi'' ‘verstandig, wijs’) en ''*spehōn-'' (nnl. [[b:spieden|''spieden'']], nhd. ''spähen''). Deze gaan terug op de wortel pie. ''*speḱ-, *spoḱ-'' ‘zien, aanschouwen’ (LIV<sup>2</sup> 575), waarvan o.a. ook Grieks ''skopeĩn'' ‘kijken’, Latijn ''specere'' ‘zien, kijken’ en diens afleiding ''spectrum'' ‘beeld, verschijning, schaduwbeeld’ (Frans ''spectre'' ‘spook’ e.d.).

De ''-k-'' in ''*spōka-'' (i.p.v. de verwachte ''-h-'' of ''-g-'') is mogelijk ontstaan o.i.v. van een verloren iteratief werkwoord ''*spak(k)ōn-'', van het slag dat Kroonen (2011) uitgebreid heeft beschreven. Eveneens met ''-k-'' is het verwante ''*spaka-'' (on. ''spakr'' ‘wijs, ervaren’), met een betekenisontwikkeling als die van ''*wīsa-'' (nnl. [[b:wijs2|''wijs'']] ‘verstandig’) bij pie. ''*u̯eid-'' ‘zien’. Vgl. voor de ''-k-'' die van ''*taikjan-'' (ne. ''teach'' ‘onderwijzen’) en ''*taikna-'' (nnl. [[b:teken|''teken'']]) naast ''*tīhan-'' (nnl. [[b:aantijgen|''aantijgen'']]) van de wortel pie. ''*deiḱ-, *doiḱ-'' ‘wijzen’. Vgl. ook ''*lak(k)ōn-'' (nnl. [[b:laken2|''laken'']] ‘afkeuren’) en ''*laka-'' (on. ''lakr'' ‘gebrekkig’, mnl. ''lac'' ‘loszinnig’) naast ''*lahan-'' (os. ''lahan'' ‘berispen’, ohd. ''lahan'' id.) en ''*lahstra-'' (nnl. [[b:laster|''laster'']]).

[O.E.C. van Renswoude]

Verwijzing: Kroonen, G., ''The Proto-Germanic n-stems'' (Amsterdam, 2011)

@@ Regel 7: / Regel 7: @@
 Hoewel de omstandigheden van de afleiding onduidelijk zijn is ''*spōka-'' ongetwijfeld verwant aan de groep van ''*spahōn-'' (on. ''spá'' ‘voorspellen, voorzien’), ''*spēha-'' (on. ''spár'' ‘profetisch’, os. ''spáhi'' ‘verstandig, wijs’) en ''*spehōn-'' (nnl. [[b:spieden|''spieden'']], nhd. ''spähen''). Deze gaan terug op de wortel pie. ''*speḱ-, *spoḱ-'' ‘zien, aanschouwen’ (LIV<sup>2</sup> 575), waarvan o.a. ook Grieks ''skopeĩn'' ‘kijken’, Latijn ''specere'' ‘zien, kijken’ en diens afleiding ''spectrum'' ‘beeld, verschijning, schaduwbeeld’ (Frans ''spectre'' ‘spook’ e.d.).
-De ''-k-'' in ''*spōka-'' (i.p.v. de verwachte ''-h-'' of ''-g-'') is mogelijk ontstaan o.i.v. een verloren iteratief  werkwoord ''*spak(k)ōn-'', van het slag dat Kroonen (2011) uitgebreid heeft beschreven. Eveneens met ''-k-'' is het verwante ''*spaka-'' (on. ''spakr'' ‘wijs, ervaren’), met een betekenisontwikkeling als die van ''*wīsa-'' (nnl. [[b:wijs2|''wijs'']] ‘verstandig’) bij pie. ''*u̯eid-'' ‘zien’. Vgl. voor de ''-k-'' die van ''*taikjan-'' (ne. ''teach'' ‘onderwijzen’) en ''*taikna-'' (nnl. [[b:teken|''teken'']]) naast ''*tīhan-'' (nnl. [[b:aantijgen|''aantijgen'']]) van de wortel pie. ''*deiḱ-, *doiḱ-'' ‘wijzen’. Vgl. ook ''*lak(k)ōn-'' (nnl. [[b:laken2|''laken'']] ‘afkeuren’) en ''*laka-'' (on. ''lakr'' ‘gebrekkig’, mnl. ''lac'' ‘loszinnig’) naast ''*lahan-'' (os. ''lahan'' ‘berispen’, ohd. ''lahan'' id.) en ''*lahstra-'' (nnl. [[b:laster|''laster'']]).
+De ''-k-'' in ''*spōka-'' (i.p.v. de verwachte ''-h-'' of ''-g-'') is mogelijk ontstaan o.i.v. een iteratief  werkwoord van het slag dat Kroonen (2011) uitgebreid heeft beschreven: ''*spak(k)ōn-'' (vnnl. ''spaken'' 'spiegelen, voorbeeld nemen'). Eveneens met ''-k-'' is het verwante ''*spaka-'' (on. ''spakr'' ‘wijs, ervaren’), met een betekenisontwikkeling als die van ''*wīsa-'' (nnl. [[b:wijs2|''wijs'']] ‘verstandig’) bij pie. ''*u̯eid-'' ‘zien’. Vgl. voor de ''-k-'' die van ''*taikjan-'' (ne. ''teach'' ‘onderwijzen’) en ''*taikna-'' (nnl. [[b:teken|''teken'']]) naast ''*tīhan-'' (nnl. [[b:aantijgen|''aantijgen'']]) van de wortel pie. ''*deiḱ-, *doiḱ-'' ‘wijzen’. Vgl. ook ''*lak(k)ōn-'' (nnl. [[b:laken2|''laken'']] ‘afkeuren’) en ''*laka-'' (on. ''lakr'' ‘gebrekkig’, mnl. ''lac'' ‘loszinnig’) naast ''*lahan-'' (os. ''lahan'' ‘berispen’, ohd. ''lahan'' id.) en ''*lahstra-'' (nnl. [[b:laster|''laster'']]).
 [O.E.C. van Renswoude]