https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=tondel 2026-04-16T18:12:42Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=tondel&diff=6956&oldid=prev 2017-01-21T18:44:13Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;tondel&#039;&#039;&#039; zn. ‘licht ontvlambare stof’ Middelnederlands &#039;&#039;tunder&#039;&#039; ‘stof om vuur mee te slaan’ (1477), Nnl. &#039;&#039;tonder&#039;&#039; o. ‘licht ontvlambaar materiaal, z...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;tondel&#039;&#039;&#039; zn. ‘licht ontvlambare stof’<br /> <br /> Middelnederlands &#039;&#039;tunder&#039;&#039; ‘stof om vuur mee te slaan’ (1477), Nnl. &#039;&#039;tonder&#039;&#039; o. ‘licht ontvlambaar materiaal, zoals dorre bladeren, niet geheel verkoold linnen of katoen, gedroogde zwammen’ (1617; na de 19e eeuw niet meer gebruikelijk), &#039;&#039;tondel&#039;&#039; (1705), &#039;&#039;tontel&#039;&#039; o. (1692), &#039;&#039;tuntel&#039;&#039; (1743); verder &#039;&#039;tondeldoos&#039;&#039; (1686), &#039;&#039;tonteldoos&#039;&#039; (1681). Met de klinker &#039;&#039;i&#039;&#039; of &#039;&#039;e&#039;&#039;: Middelnederlands &#039;&#039;tendelen&#039;&#039; ‘doen ontvlammen’ (ca. 1470, Zuidwest-Limburg), Nnl. &#039;&#039;tintel&#039;&#039; o. ‘tondel’ (1618; sinds de late 18de eeuw verouderd).<br /> <br /> In dialecten: (a) &#039;&#039;tonder&#039;&#039; in Zuid- en Noord-Holland en Twente, &#039;&#039;tontel&#039;&#039; in Limburg en Noord-Holland, &#039;&#039;tuntel&#039;&#039;, &#039;&#039;tundel&#039;&#039; in de Achterhoek, &#039;&#039;tunder&#039;&#039;, &#039;&#039;tunner&#039;&#039; in Groningen, &#039;&#039;tonter&#039;&#039; in Drente; (b) &#039;&#039;tintel&#039;&#039; in West-Vlaanderen, Zeeland en Zuid-Holland, sporadisch ook &#039;&#039;tintel&#039;&#039;, &#039;&#039;tentel&#039;&#039; in Brabant, Limburg en West-Vlaanderen, &#039;&#039;tendel&#039;&#039;, &#039;&#039;tentel&#039;&#039;, &#039;&#039;tintel&#039;&#039; in het Nederrijns en noordelijk Ripuarisch.<br /> <br /> Ontlening van het woord uit het Duits in de 16e of 17e eeuw, zoals het &#039;&#039;Nederlands Etymologisch Woordenboek&#039;&#039; van Jan de Vries (1971) voorstelt, is gezien de dialectvariatie binnen het Nederlands niet aan de orde. De brede verspreiding van &#039;&#039;tintel(doos)&#039;&#039; in het Zuidnederlands en de attestatie van &#039;&#039;tendelen&#039;&#039; in 1470 wijzen erop dat &#039;&#039;tintel&#039;&#039; op tentel &#039;&#039;berust&#039;&#039;, en uit ouder *&#039;&#039;tendel&#039;&#039; is voortgekomen met invoering van de &#039;&#039;t&#039;&#039; van &#039;&#039;tontel&#039;&#039;.<br /> <br /> Verwante vormen: (a) Middelnederduits &#039;&#039;tunder&#039;&#039;, Oudhoogduits &#039;&#039;zuntara&#039;&#039; v. ‘ontvlambaar materiaal’, &#039;&#039;zuntil&#039;&#039; m. ‘aansteker’, Middelhd. &#039;&#039;zunder&#039;&#039; o. ‘tondelzwam’, &#039;&#039;zündel&#039;&#039; m./o. ‘ontvlammer’, Nhd. &#039;&#039;Zunder&#039;&#039; ‘ontvlambare stof’; Oudengels &#039;&#039;tynder&#039;&#039;, &#039;&#039;tyndre&#039;&#039; v., MoE &#039;&#039;tinder&#039;&#039; ‘tondel’. (b) Got. &#039;&#039;tandjan&#039;&#039; ‘in brand steken’, Mhd. &#039;&#039;enzenden&#039;&#039;, OE &#039;&#039;ontendan&#039;&#039;, MoE dial. &#039;&#039;teend, tind&#039;&#039; ‘id.’, Deens &#039;&#039;tænde&#039;&#039;, Zweeds &#039;&#039;tända&#039;&#039; &lt; *&#039;&#039;tandjan&#039;&#039;-.<br /> <br /> Etymologie: (a) Voor het zn. mogen we West-Germaans *&#039;&#039;tundra&#039;&#039;- n. ‘tondel’ en *&#039;&#039;tundila&#039;&#039;- ‘tondel’ reconstrueren. Dezelfde wortel *&#039;&#039;tund&#039;&#039;- zit ook in de Proto-Germaanse werkwoorden *&#039;&#039;tundēn&#039;&#039;- ‘branden’ (Duits &#039;&#039;zünden&#039;&#039;), *&#039;&#039;tundnan&#039;&#039;- ‘ontbranden’ (Go. &#039;&#039;tundnan&#039;&#039;) en *&#039;&#039;tundjan&#039;&#039;- ‘in brand steken’ (Ohd. &#039;&#039;zunten&#039;&#039;), en het wel of niet optreden van umlaut in &#039;&#039;tonder/l&#039;&#039; is waarschijnlijk mede beïnvloed door die werkwoorden. (b) Daarnaast bestond PGm. *&#039;&#039;tandjan&#039;&#039;- ‘in brand steken’, waarvan Mnl. &#039;&#039;tendelen&#039;&#039; en Nnl. &#039;&#039;tendel&#039;&#039;, &#039;&#039;tintel&#039;&#039; afstammen.<br /> <br /> Germaans *&#039;&#039;tand-jan&#039;&#039;- en *&#039;&#039;tund-ra&#039;&#039;-, *&#039;&#039;tundila&#039;&#039;- kunnen als PIE *&#039;&#039;dondh-eie&#039;&#039;- resp. *&#039;&#039;dndh-ro&#039;&#039;-, *&#039;&#039;dndh-elo&#039;&#039;- gereconstrueerd worden, maar er is geen passende wortel bekend.--[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 21 jan 2017 19:44 (CET)</div>

Mdevaan