https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=wispelturig 2026-04-17T06:47:59Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=wispelturig&diff=6521&oldid=prev 2015-06-12T15:58:58Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;wispelturig&#039;&#039;&#039; bn. ‘grillig’ Vnnl. &#039;&#039;Onstantaftich wispeltuerich weyfelaer&#039;&#039; ‘onstandvastige, wispelturige weifelaar’ (&#039;&#039;Dictionarium Germanicolatinum&#039;&#039;, 1...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;wispelturig&#039;&#039;&#039; bn. ‘grillig’<br /> <br /> Vnnl. &#039;&#039;Onstantaftich wispeltuerich weyfelaer&#039;&#039; ‘onstandvastige, wispelturige weifelaar’ (&#039;&#039;Dictionarium Germanicolatinum&#039;&#039;, 1556, Antwerpen), &#039;&#039;een wispeltuerich liedeken&#039;&#039; ‘een ondeugend liedje’ (&#039;&#039;Spul van Sinnen van den Siecke Stadt&#039;&#039;, 1534–1564, Amsterdam), ook ‘veranderlijk; lichtzinnig’. In de 17e eeuw komt ook &#039;&#039;wispeltuur&#039;&#039; bn. voor, maar bijna alleen in metrische teksten, hetgeen doet vermoeden dat het uit &#039;&#039;wispelturig&#039;&#039; verkort is (cf. Bogaers 1866). Kiliaan geeft het woord als &#039;&#039;wispel-duerigh&#039;&#039;, waarvan men in het algemeen denkt dat het &#039;&#039;t&#039;&#039; door &#039;&#039;d&#039;&#039; vervangen heeft naar voorbeeld van &#039;&#039;&#039;ongedurig&#039;&#039;&#039;. Een in het eerste lid identiek en in het tweede lid vergelijkbare formatie is Mnl. &#039;&#039;wispelsinnich&#039;&#039; (&#039;&#039;Gemma Vocabulorum&#039;&#039;, 1490). Vergelijkbare samenstellingen in het Duits zijn: Mnd. &#039;&#039;wispelhaftig&#039;&#039; ‘wispelturig, die veel bewegen en toch niets uitvoeren’, Mhd. &#039;&#039;wispelecht&#039;&#039; ‘onstandvastig’.<br /> <br /> &#039;&#039;Wispelturig&#039;&#039; is afgeleid van het ww. &#039;&#039;&#039;wispelen&#039;&#039;&#039; ‘telkens heen en weer bewegen, rondlopen’ (1477), maar het suffix -&#039;&#039;turig&#039;&#039; is onverklaard. Sommigen menen dat -&#039;&#039;duerich&#039;&#039; de oudste vorm is, maar daartegen spreekt dat &#039;&#039;wispelduerich&#039;&#039; slechts eenmaal voorkomt, en dat het onwaarschijnlijk is dat een bekend suffix -&#039;&#039;durig&#039;&#039; vervangen zou zijn door een elders niet voorkomend -&#039;&#039;turig&#039;&#039;. Een alternatieve etymologie die uitgaat van een woord &#039;&#039;tuur&#039;&#039; is niet voor handen. Dan blijft als beste mogelijkheid, dat -&#039;&#039;turig&#039;&#039; door ronding van &#039;&#039;ie&#039;&#039; tot &#039;&#039;uu&#039;&#039; uit -&#039;&#039;tierig&#039;&#039; zou zijn ontstaan, zoals bijv. de Vries/de Tollenaere aannemen. Het tweede lid zou dan Mnl. &#039;&#039;tiere&#039;&#039; ‘aard, gedrag’, Nnl. &#039;&#039;tier&#039;&#039; ‘gedrag, houding; behoefte, genoegen’ bevatten (zie &#039;&#039;&#039;goedertieren&#039;&#039;&#039;). Een betekenis ‘van beweeglijk houding’ of ‘met onstandvaste behoeften’ zou goed op &#039;&#039;wispelturig&#039;&#039; passen. Maar ronding van &#039;&#039;ie&#039;&#039; tot &#039;&#039;uu&#039;&#039; vindt normaliter alleen naast lipklanken of &#039;&#039;l&#039;&#039; plaats (bijv. in Noord-Holland en West-Vlaanderen). Mogelijk is de gecombineerde invloed van voorafgaande &#039;&#039;w-p-l&#039;&#039; hier verantwoordelijk voor de ronding tot &#039;&#039;tuur&#039;&#039;. Aantrekkelijker lijkt me echter, de ronding op te vatten als hypercorrectie in een oorspronkelijk *&#039;&#039;wispel-tierig&#039;&#039;. Die hypercorrectie kon ontstaan doordat aan StNl. &#039;&#039;duur&#039;&#039;, &#039;&#039;g(eh)uur&#039;&#039;, &#039;&#039;sturen&#039;&#039;, &#039;&#039;vuur&#039;&#039; in de dialecten van Holland, Zeeland en West-Vlaanderen in het algemeen &#039;&#039;dier&#039;&#039;, &#039;&#039;g(eh)ier&#039;&#039;, &#039;&#039;stieren&#039;&#039;, &#039;&#039;vier&#039;&#039; beantwoord(d)en. Bovendien raakte het zn. &#039;&#039;tier&#039;&#039; in onbruik. Eventueel kan ook de assonantie met &#039;&#039;wispeltuyt&#039;&#039; ‘wispelturig persoon’ (1525) meegewerkt hebben.--[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 12 jun 2015 17:58 (CEST)<br /> <br /> Lit.: A. Bogaers. 1866. Over de weg- of uitlating der g in &#039;t algemeen, en bij den adjektievalen uitgang ig in &#039;t bijzonder. &#039;&#039;De Taalgids&#039;&#039; 8, 1–32.</div>

Mdevaan