https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=zilt 2026-04-17T12:38:54Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=zilt&diff=6286&oldid=prev 2014-10-07T16:38:54Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;zilt&#039;&#039;&#039; bn. ‘zoutig’ Eenmaal wordt in het Middelnederlands het zn. &#039;&#039;silte&#039;&#039; ‘gezouten voedsel’ aangetroffen in de &#039;&#039;Cyrurgie&#039;&#039; van Jan Yperman (1351). Daa...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;zilt&#039;&#039;&#039; bn. ‘zoutig’<br /> <br /> Eenmaal wordt in het Middelnederlands het zn. &#039;&#039;silte&#039;&#039; ‘gezouten voedsel’ aangetroffen in de &#039;&#039;Cyrurgie&#039;&#039; van Jan Yperman (1351). Daar staat dat een zieke zich onder andere zal onthouden “&#039;&#039;van alre scarper spisen, alse peper, looc, silte, mostaert&#039;&#039;”, dus ‘van alle scherpe spijs, zoals peper, knoflook, zoute spijs, mosterd’ (zie WNT s.v. &#039;&#039;zilte&#039;&#039;). Na 1500 vinden we hetzelfde woord als &#039;&#039;zelte&#039;&#039; ‘zouthoudend veen’ (West-Vlaanderen, 1510) en &#039;&#039;zilte&#039;&#039; ‘zouthoudende grond, pekel, zoutte’ (vanaf 1560, in Westned. bronnen). In het moderne Zeeuws betekent &#039;&#039;zilte&#039;&#039; ‘zoutte’ en ‘eczeem’, en het moderne Westvlaams kent &#039;&#039;zilte&#039;&#039;, &#039;&#039;zelte&#039;&#039; ‘salpeteruitslag op de muren’ en ‘schurft’, waarvoor overdrachtelijke herkomst uit ‘zoutkorst’ aannemelijk is. Vlaams-Zeeuws &#039;&#039;zilte&#039;&#039;, &#039;&#039;zelte&#039;&#039; is dus de lokale tegenhanger van Standaardnederlands &#039;&#039;zulte&#039;&#039;. De ontronding van &#039;&#039;u&#039;&#039; tot &#039;&#039;i&#039;&#039; of &#039;&#039;e&#039;&#039; is dezelfde als in Vlaams-Zeeuwse vormen als &#039;&#039;pit&#039;&#039; ‘put’, &#039;&#039;stik&#039;&#039; ‘stuk’ en dergelijke.<br /> <br /> Als bn. met de betekenis ‘zoutig’ is &#039;&#039;zilt&#039;&#039; niet voor 1624 bekend. Bij de literaire attestaties uit de zeventiende eeuw valt op dat ze grotendeels betrekking hebben op zeewater, brakke grond, zweet en tranen, dus op van nature zouthoudende stoffen. In feite geldt deze beperking in de schrijftaal nog steeds. Volgens het WNT kan &#039;&#039;zilt&#039;&#039; ontstaan zijn als terugvorming bij &#039;&#039;ziltig&#039;&#039; en &#039;&#039;ziltigheid&#039;&#039; die al aan het einde van de 16e eeuw voorkomen (1588 &#039;&#039;siltigh&#039;&#039;, 1578 &#039;&#039;silticheijt&#039;&#039;). Probleem daarbij is echter dat we sporadisch ook een bn. &#039;&#039;zult&#039;&#039; ‘zoutig’ aantreffen, al vanaf 1591 bij Marnix van Sint Aldegonde. Ik ben daarom geneigd Franck/van Wijk 1912 te volgen, die stellen dat zowel &#039;&#039;zilte&#039;&#039; als &#039;&#039;zilt&#039;&#039; op westelijke ontrondingen van het zn. &#039;&#039;zulte&#039;&#039; resp. het bn. &#039;&#039;zult&#039;&#039; berusten.<br /> <br /> Om het Nederlandse bn. te verklaren reconstrueert Kroonen (2013: 491) een apart PGm. bn. *&#039;&#039;sult-ja&#039;&#039;- ‘zoutig’. Geheel onmogelijk is dat niet, maar gezien de beperke verspreiding van &#039;&#039;zilt&#039;&#039;, &#039;&#039;zult&#039;&#039; in tijd en ruimte is een dusdanig oude oorsprong onaantrekkelijk. Het gebruik van &#039;&#039;zilt&#039;&#039; hoofdzakelijk voor zeewater, zweet en tranen laat het vermoeden toe dat het ontstaan is door herinterpretatie van het zn. &#039;&#039;zulte&#039;&#039;, &#039;&#039;zilte&#039;&#039; tot bn. in bepaalde vaste verbindingen. Te denken valt aan samenstellingen van het type *&#039;&#039;zilte-golven&#039;&#039; ‘zoutwatergolven’ → ‘zoute golven’ of aan apposities, bijv. *&#039;&#039;de zilte, tranen&#039;&#039; ‘de zoutheid, tranen’ → ‘de zoute tranen’.<br /> --[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 7 okt 2014 18:38 (CEST)</div>

Mdevaan