https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=zwendel 2026-06-05T01:38:29Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://www.etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=zwendel&diff=6945&oldid=prev 2016-11-14T21:37:32Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;zwendel&#039;&#039;&#039; zn. ‘bedrog, oplichterij’ &#039;&#039;&#039;zwindelen&#039;&#039;&#039; ww. ‘duizelig zijn’ Vroegmiddelnederlands &#039;&#039;swindelen&#039;&#039; (1240), &#039;&#039;zwyndelen&#039;&#039; (1480) ‘duizelig zijn...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;zwendel&#039;&#039;&#039; zn. ‘bedrog, oplichterij’<br /> &#039;&#039;&#039;zwindelen&#039;&#039;&#039; ww. ‘duizelig zijn’<br /> <br /> Vroegmiddelnederlands &#039;&#039;swindelen&#039;&#039; (1240), &#039;&#039;zwyndelen&#039;&#039; (1480) ‘duizelig zijn’, &#039;&#039;swindelinge&#039;&#039; (1240), &#039;&#039;swendelinge&#039;&#039; (1351) ‘duizeligheid’, &#039;&#039;versundeld&#039;&#039; ‘duizelig’ (ca. 1340), Nieuwnl. &#039;&#039;zwindelen&#039;&#039; ‘duizelen’ (1582), ook ‘twijfelen, kibbelen; ronddraaien; kriskrassen, dwarrelen’, Nnl. &#039;&#039;swindelgeest&#039;&#039; (1580), &#039;&#039;zwendelgeest&#039;&#039; (1780) ‘verwarde geest’. Afleidingen: Nnl. &#039;&#039;swindel&#039;&#039; (1546), &#039;&#039;zwindel&#039;&#039; (1766) ‘duizeligheid’, &#039;&#039;swindelinghe&#039;&#039; (1514) ‘duizeligheid’, &#039;&#039;swindeligh&#039;&#039; ‘duizelig’ (1676).<br /> <br /> Mnl. &#039;&#039;beswendelt&#039;&#039; (1399–1410) ‘duizelig’; Nnl. &#039;&#039;zwendelen&#039;&#039; ‘oplichterij plegen’ (1775), &#039;&#039;zwendel-handel&#039;&#039; (1785), &#039;&#039;zwendeltje&#039;&#039; ‘oplichterij’ (1788); &#039;&#039;swendelaer, zwendelaer&#039;&#039; ‘boemelaar’ (1774), &#039;&#039;zwendelaar&#039;&#039; ‘bedrieger’ (1777), &#039;&#039;zwendelaarij&#039;&#039; ‘bedrog’ (1793). Tekstvoorbeeld uit 1785: … &#039;&#039;overtuigd zynde, dat geen fatzoenlyk Koopman, zich in zodanig een gevaarlyken Zwendel-Handel zou kunnen of durven inlaaten…&#039;&#039; (&#039;&#039;Nederlandsche Courant&#039;&#039;, 2-2-1785; briefschrijver uit Amsterdam). In dialecten &#039;&#039;zwendelen&#039;&#039; ‘boemelen, doelloos rondlopen, zwieren’.<br /> <br /> Verwante vormen: Ohd. &#039;&#039;swintilon&#039;&#039;, Mhd. &#039;&#039;swindeln&#039;&#039;, Mohd. &#039;&#039;schwindeln&#039;&#039; ‘duizelen’, vanaf de 18e eeuw ook ‘onbezonnen handelen’, later ‘bedriegen’, &#039;&#039;Schwindel&#039;&#039; ‘duizeligheid; onvastheid, bedrog’; MoE &#039;&#039;swindle&#039;&#039; ‘duizeligheid (1559), &#039;&#039;swindle&#039;&#039; ‘bedrog’ (1833), &#039;&#039;to swindle&#039;&#039; ‘zwendelen’ (1782).<br /> <br /> Het ww. &#039;&#039;zwindelen&#039;&#039; is afgeleid van &#039;&#039;&#039;zwinden&#039;&#039;&#039; ‘verdwijnen’ (Proto-Germaans *&#039;&#039;swindan&#039;&#039;-) met het suffix -&#039;&#039;elen&#039;&#039; voor herhaalde handelingen. Het frequentatief ‘duizelig zijn’ betekende dus ‘steeds even verdwijnen’. Woordenboeken uit de 19e eeuw beschouwen &#039;&#039;zwindel&#039;&#039;- en &#039;&#039;zwendel&#039;&#039;- als varianten van hetzelfde woord. Gepaard aan de overeenkomsten in betekenis tussen alle afleidingen van &#039;&#039;zwindel&#039;&#039;- en &#039;&#039;zwendel&#039;&#039;- mogen we besluiten dat Mnl. &#039;&#039;beswendelt&#039;&#039; en Nnl. &#039;&#039;zwendelen&#039;&#039; door dialectische verlaging van &#039;&#039;i&#039;&#039; tot &#039;&#039;e&#039;&#039; voor &#039;&#039;nd&#039;&#039; zijn ontstaan. Ook het al in 1580 geattesteerde &#039;&#039;swindelgeest&#039;&#039; &gt; &#039;&#039;zwendelgeest&#039;&#039; wijst daarop.<br /> <br /> Het valt op dat de verschuiving van ‘duizelig zijn’ via ‘onbezonnen handelen/rondlopen’ tot ‘bedriegen’ zich, schijnbaar onafhankelijk, in het Nederlands, Duits en Engels van de 18e eeuw heeft voorgedaan. Weliswaar nemen De Vries/de Tollenaere in hun &#039;&#039;Etymologisch Woordenboek&#039;&#039; ontlening van &#039;&#039;zwendelen&#039;&#039; aan het Duits of Jiddisch aan, maar de klinker klopt niet. Ook betekenissen als ‘twijfelen’, ‘ronddraaien’, ‘boemelen’, die voor &#039;&#039;zwindelen&#039;&#039; in de 17e en 18e eeuw worden aangetroffen, laten zien dat &#039;&#039;zwendelen&#039;&#039; beter op basis van een interne ontwikkeling kan worden verklaard. Wel is denkbaar dat het gebruik van &#039;&#039;zwendel&#039;&#039; als technische term voor ‘bedrog in de handel’ door de gelijkluidende Duitse en Engelse woorden werd versterkt.--[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 14 nov 2016 22:37 (CET)</div>

Mdevaan