ambetant

ambetant bn. ‘lastig, vervelend’

Ontleend aan Frans embêtant ‘lastig, vervelend’. Het Franse werkwoord embêter duikt in 1794 op in de betekenis ‘iemand grote ellende bezorgen’ (TLFi, s.v. embêter). Het gaat om een werkwoordelijke afleiding van bête ‘dier, beest’ met het voorvoegsel en- ‘in-’. Voor embêtant vermeldt de TLFi pas in 1834 een attestatie (TLFi, s.v. embêter), al moet de vorm al eerder bestaan hebben, gezien de attestaties in Nederlandstalige corpora.

In de vorm ambetant wordt de Franse nasale klinker /ɑ̃ː/ benaderd door de Nederlandse cluster /ɑm/ te gebruiken. De spelling met am- is wijdverbreid in de transcriptie van dialectale vormen, hoewel deze afwijkt van de Franse spelling.

Hoewel het woord in P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997) pas na 1950 gedateerd wordt, moet het gezien zijn wijde verspreiding in de Zuid-Nederlandse dialecten eerder ontleend zijn. We vinden het woord bijvoorbeeld al c. 1907 in een publicatie over Hollanders te Antwerpen: Had ze dan scheidingsplannen? Neeë, ze admireerde 'm, maar hij was nog zoo jonk, en hij zat altijd in de boeken. Dat werd soms ambêtânt. (E. d'Oliveira, Quasi-socialisten. Hollanders te Antwerpen, deel 2, Amsterdam, z.j. [c. 1907], p. 20).

Nog eerder, in 1851, vinden we het woord in een artikel in De Gids: Dat statige, dat verhevene, bevalt u dus niet, nieuwlichter daar ge zijt, - alles moet los en luchtig wezen. Zelfs de heerlijke Alexandrijn wordt verguisd, en Klopstock's verhevene taal heet bij de jongeluî embétant. O gruwel! (J. A. Molster, ‘Twee studeerkamers’, De Gids, 15 [1851], p. 213). Wat er ook van zij, dit woord is wijd verspreid geraakt in de (Zuid-)Nederlandse volkstaal, en lijkt relatief vroeg aan het Frans ontleend te zijn.

-- YA