beerput
Beerput 'meestal gemetste put om menselijke uitwerpselen in op te vangen en te bewaren'. Samenstelling van een verder tegenwoordig verouderd beer 'menselijke uitwerpselen' en put 'gegraven gat'. Zie beer. De figuurlijke betekenis van het woord is ontstaan vanwege de grote stank die beerputten kenmerkte.
Beerputten werden meestal samen met de fundering van een huis gebouwd. De Put strekte zich gedeeltelijk uit onder en gedeeltelijk naast, of in rijhuizen achter het huis. Op het buitengedeelte werd een gemakkelijk toegankelijk deksel voorzien. Om de beer te ruimen. Op het gedeelte binnen het huis, werd het zitgedeelte gemonteerd. Oorspronkelijk in hout, met een erin passend houten deksel. Daarna keramisch (porselein), maar nog steeds met een loodrechte uitgang. De uitwerpselen en urine vielen rechtstreeks in de beerput. De gassen konden echter gemakkelijk ontsnappen en veroorzaakten geurhinder. Aangelokte vliegen veroorzaakten ook wel eens jeuk op intieme delen. In Engeland was er iemand zo slim om een keramische toiletpot met waterslot te ontwerpen. Een waterslot was niet helemaal nieuw want werd reeds voor andere toepassingen gebruikt, meestal voor stank, maar soms ook voor brandbare gassen af te sluiten van een gebruikte ruimte, ook als vlamdover. Oorspronkelijk werd dit eenvoudig bedenksel in het Engels ook gewoon met de naam van de toepassing aangeduid: "Water Closed Toilet". Het woord toilet liet men vervolgens vallen en alles werd afgekort tot WC. In Frankrijk werd dit systeem lang geweerd. Vooral omdat men daar vond dat aanraking met de billen op dezelfde plaats, ziekten zou overbrengen. Vanaf de '80-er jaren zijn ook de Zuid-Europeanen en stilaan de rest van de wereld, aarzelend gevolgd.
Opmerkelijk zijn de vele uitdrukkingen die van de oude benaming "het gemak" zijn afgeleid:
Gemakkelijk, Vergemakkelijken, op zijn gemak zijn of gesteld worden, enz. Voor anderstaligen een reden tot glimlachen bij het verwerven van kennis en achtergrond van gemak. Tot zover Gaardenier uit Mortsel.
Oudste attestatie die ik heb kunnen vinden:
- De Maire der stad Middelburg en resort (...) verwittigt een iegelijk die zulks aangaat, dat (...) zal worden overgegaan tot de publieke aanbesteding bij opbieding, der natemelden voorwerpen:
- (...)
- 5o. Van de pacht van 't ledigen van den zoogenaamden Beerput.
- - Journal politiques du département des bouches de l'Escaut , 24-12-1813
-- AE
