kiosk

Nog wat oude attestaties:

• 1785 'Turks zomerhuis' [1]: "wy zullen daar aartige Kiosk bouwen"
• 1793 Van Woensel, idem [2]: "Men kan noch gaan zien de ruïnen van een paleis en kiosk, door amurath den VI ... gebouwd"
• 1828 'paleis' (figuurlijk gebruikt) [3]: "De stoomschepen kennen geene tegenwinden meer op den Oceaan; het zijn kiosken, of drijvende paleizen van twee en drie verdiepingen."
• 1856 'Turks vaartuig' [4]
• 1864 'tuinhuis' (niet meer in een Turkse context) [5]: "De bekoorlijke wandelparken, de sierlijke fonteinen, de luchtige veranda's, eene menigte uitheemsche planten, de keurige kiosken, de vele kunstig aangelegde grotten"
• 1864 'groots gebouw, paleis' [6]: "het paleis ... was een ellendige barak, met ik weet niet welke kiosksche praetensiën"
• 1872-1873 Van Calcar 'krantenhuisje' [7]: "vrij wat minder goed geschreven boeken, die zij in de kiosk op den boulevard lieten halen"
• 1873, idem [8]: "verschillende kiosken a l'instar de Paris, waarin voor eenige cuartos couranten en prenten werden verkocht"

In het Kunstwoordenboek van Peter Weiland (1858) staat kiosk beschreven als "eene soort van tempel of prachtig gebouw; ook een Turksch tuin- of zomerhuis, paviljoen" [9]

De betekenis krantenhuisje mogelijk ook al in 1867 [10], waar oud Parijs wordt beschreven als:

Ach wat is er te zien? Een boom, een bank, een kiosque!... een boom, een bank, een kiosque!... een boom, een bank... Het is Athene niet meer, het is Babylon! Het is geen stad meer, maar een enorm spoorwegstation! Het is niet meer de hoofdstad van Frankrijk, maar die van gansch Europa! een wonder zonder weêrga, een wereld! akkoord! Maar enfin, het is Parijs niet meer,... want waar zijn de Parijzenaars...?

-- AE